LINH TINH SÀI G̉N

 

Vơ Thị Điềm Đạm

 

 

Bài viết sau chuyến về Việt Nam, tháng 4. 2007

 

B́nh Minh

Mũi tên trên màn ảnh trước mặt chỉ đến vùng Chiang Mai cũng vừa lúc tiếng reng thanh vui đánh thức mọi người.  Chờ cả tiếng đồng hồ!  Tôi mừng rỡ, kéo ngay màn cửa sổ lên, nh́n ra.  Phải tận dụng cái diễm phúc hiếm hoi này!  Những chuyến máy bay về Việt Nam trước, người soát vé ở quầy bao giờ cũng ưu ái dành hàng ghế giữa cho cả bốn chúng tôi được ngồi bên nhau.  Bây giờ, tôi về một ḿnh, vui mừng cảm ơn ngay khi cô soát vé hỏi tôi có muốn ngồi bên cửa sổ không.  

Cả một vùng không gian mờ mờ tối, thật bao la, thật huyền hoặc khi ở cuối chân trời hiện lên một đường dài mảnh ưng ửng sắc cam mà lại đượm chút nâu nâu.  Mắt tôi dán chặt khung cửa sổ nhỏ tí, chờ, chờ đường dài cam sáng dần và lớn dần nơi vịnh Andaman Sea.  Giống như hồi nhỏ, tôi nằm trên bộ ván ngựa vân nâu vàng trong pḥng khách, mắt dán chặt lên cây kim phút trên chiếc đồng hồ có quả lắc vàng đong đưa và đánh tong ṭng mỗi nửa giờ, đánh tong ṭng tóng tong mỗi một giờ. Tôi canh, canh cây kim phút nhính.  Vậy mà lần nào cũng vậy, tôi vừa quay lưng nh́n chỗ khác là cây kim phút ”thừa cơ nhính lẹ”.  Nó lừa tôi!

Lần này tôi lăo làng và kiên nhẫn hơn nên không bị ”lừa” như hồi c̣n bé. Chân trời rực sáng dần, ngay truớc mắt tôi, hừng hực, không dấu diếm. Mây chưa kéo đến để chực làm vẩn đục khoảng không gian tinh khiết sớm mai.  Một khoanh tṛn như cái bánh cam tiến nhanh đến nơi tôi ngồi, loa mắt, nh́n lần nữa.  Cứ mỗi lần nh́n chăm chăm là khoanh tṛn màu cam tươi đó lại nhấp nha nhấp nhửng muốn ”lao ḿnh” đến tôi. Khoanh tṛn càng lúc càng lớn, lớn hoài cho đến khi tôi mơi mắt, tôi chán ”nó”, tôi không c̣n thiết tha coi ”nó” lớn cở nào th́ cả bầu trời cũng đă hừng hừng sáng.


Hải Quan

Khá, khá lắm!  Hai người mặc dân phục và một người mặc quân phục với dáng điệu thẳng cứng, gương mặt như đang nghe lời vị chủ tịch Đảng đọc huấn từ, đứng đón khánh từ phi cơ vừa bước ra khỏi đường nối giữa máy bay và ṭa nhà phi trường, không đáng để tâm!  Khá ở chỗ là thủ tục nhập cảnh không mất nhiều th́ giờ nữa.  Chỉ khá thôi là bởi th́ là cách đây ba năm tôi đă đọc báo thấy lời vị chủ tịch thành phố Sài G̣n cho biết là sẽ mở khóa học cười cho các nhân viên phi trường vậy mà bây giờ phim cũ quay lai, cũng toàn ánh mắt không chút thiện cảm chứ nói chi đến một mỉm cười.  Nghiệm ra, thấy cũng đúng thôi.  Cái bảng với hàng chữ ”Đừng để một văn bản nào khác trong chiếu khán khi tŕnh”, treo chần dần trước mỗi hàng chờ.  Và th́, được vào học trường Công An, rồi được bổ nhiệm làm ở phi trường Tân Sơn Nhất, rồi được bổ nhiệm ngồi vào quầy kiểm tra chiếu khán nhập cảnh, là tốn biết bao ”công sức” của cha mẹ vậy mà nhà nước nỡ ḷng nào treo tấm thông tin ân cần tĩ mĩ như thế, lỡ có người tin thiệt th́ sao.  Làm sao mà cười nổi!

Anh công an hỏi tôi, dĩ nhiên giọng Bắc, nhưng khá nhẹ nhàng:
- Chị về lần thứ nhất?
- Không, năm hay sáu lần chi đó, tôi không nhớ.
Hỏi lạ vậy, cứ nh́n trong sổ chiếu khán th́ biết mà, mỗi lần về là một trang có dán chiếu khán, anh đă lật qua lật lại từng tờ, kỹ lắm mà.
Anh công an hỏi tiếp:
- Chị về thăm gia đ́nh?
- Vâng.
Hỏi lạ chưa, th́ tôi đă khai là tôi về thăm gia đ́nh trong đơn xin chiếu khán nhập cảnh và cũng đă khai như thế trong mẫu đơn nhỏ nhỏ được các cô Tiếp Đăi Viên Hàng Không Việt Nam phát trước trên máy bay.
- Chị nhớ giữ kỹ phần này nhá, để khi trở ra có mà tŕnh. C̣n phần này th́ hải quan giữ.
- Vâng.
Ủa, sao tôi lại trả lời ”vâng”, giọng Bắc? Muốn lấy ḷng công an hả? Hèn thế!

Tôi được cái tính “làm lơ”.  Lơ kẹp vô chiếu khán một “văn bản” khác. Chưa bao giờ!  Năm chuyến về, năm chuyến ra, hai lần bị đưa vô pḥng kín, tháo tung cái va ly đă cài chốt được là do tôi đặt thân h́nh năm lăm  kư lô lên để ép.  Tôi vẫn lơ.  Bắt tôi tháo tung va ly th́ tôi nhẩn nha xếp lại.  Có giỏi th́ giữ chân tôi lại đi, chuyến may bị trễ, lỗ ai cho biết. Không cho tôi đem món đó hả?  Th́ tôi đưa tặng anh bảo vệ.  Mấy người khác bĩm môi bảo rằng tôi qua lọt hải quan mà không cần kẹp ǵ bên trong chiếu kháng v́ bạn song hành của tôi thuộc dân mũi lỏ, không ai muốn phiền hà tôi.  Lần này, một thân một ḿnh, tôi cũng lơ, lơ hết mấy câu hỏi ân cần, câu hỏi câu giờ cho cái đầu óc chậm chạp hay quên hăy mau mau bừng tĩnh.  Lơ luôn!  Cứ măi ngờ nghệch là an toàn.  Mà an toàn thật!  Lần này th́ tôi có quyền hênh hoang với bạn bè.

 

Trong ḍng xe

Cảnh nhà neo đơn, tôi đă biểu đừng đưa đừng đón, tôi tự t́m taxi về. Vậy mà cô em nhỏ thua tôi hơn một con giáp, coi tôi khờ khạo, tin rằng người chị sẽ trở thành con mồi ngon ngơ ngáo sau hơn hai mươi lăm năm không sống ở Việt Nam.  Chưa chắc ai tiến bộ hơn ai!   Tiến bộ mặt nào?  Cô em không thích đi xe hơi có máy lạnh nên chỉ lên phi trường, kêu sẵn taxi, bỏ tôi vô taxi, cho tài xế địa chỉ nhà.  C̣n cho tài xế địa chỉ nhà nữa, nhà của ba má tôi, ngôi nhà tôi ở bao năm trước!  Cho nên tôi đơn thân độc mă trên chiếc taxi bảy chỗ ngồi.  Tài xế đúng là dân Nam cởi mở, tính tôi khó ngồi yên lâu, thế là khi xe vừa ra khỏi khuôn viên phi trường có hàng cây cao bóng mát, dấn thân vào miền xe cộ ngợp người, câu chuyện ḍn tan.
- Chà, trúng giờ trưa tan sở nên xe nhiều quá.
- Cả ngày cả đêm chị ơi.
- Cả đêm?
- Cả đêm, dân chơi đêm, dân làm đêm…
- Xe hơi cũng nhiều đó chớ, nhiều hơn ba năm trước.
- Nhưng đường xá chật quá, phải len lỏi, chạy mệt lắm chị.
- Kiểu này, Công An Công Lộ làm việc mệt nghỉ.
- Làm buổi sáng đủ tiền xài cả ngày rồi, làm nhiều chi cho mệt chị.
- Cái này là anh nói chớ không phải tui à nghen.
- Chị về mấy lần rồi?
- Năm lần. Nếu so với lần đầu cách đây mười sáu năm th́ số lượng xe Honda hồi đó bằng số lượng xe hơi bây giờ, c̣n số lượng xe đạp hồi đó th́ bằng số lượng Honda bây giờ.
Rơ láu táu, không ai hỏi mà khai!
- Xe hơi càng lúc càng nhiều mà đường th́ không mở rộng…
- Tôi nghĩ cũng khó lắm anh. Chỗ đâu mà mở rộng đường.  Chẳng lẽ mở đường sát tới cửa nhà, chẳng lẽ đập nhà dân.  Cũng tội chính phủ, chắc muốn mở rộng đường mà không nỡ đập phá nhà dân.
- Nghe tới chữ mở đường, quy hoạch là dân chúng xanh mặt.  Ra cái án quy hoạch mở đường, chỉ ra thôi là dân chúng cứng đơ, không bán, không sửa chữa, không nâng cấp chi được, chỉ có nước chờ, chờ đời cha qua đời con.  Mà chờ năm năm, mười năm, chờ chừng nào nhà nước rảnh, chờ chừng nào nhà nước có tiền.
- Nhà nước giàu mà.
- Cán bộ là nhà nước mà chị.
- Th́ đúng thôi.
- Mở đường không có lợi.  Tiền bạc để đầu tư những công tŕnh đẻ ra tiền.  Mà khó lắm chị.  Đường nào cũng có nhà cán bộ, mở đường là động mồ động mả.
- Vậy th́ cách tốt nhất là mở đường hầm.
- Chị nói giỡn!  Cầu xập c̣n có đường thoát.  Hầm xập th́ chỉ có nước kêu trời.
- Ở các thành phố lớn người ta mở đường hầm hà rầm, có cái nào xụp đâu.
- Chuyện đó tui không rành.  Nhưng ở đây, mở đường hầm là chết người ở trên cả người ở dưới. Thôi… thôi… chẳng thà chịu chạy đường chật vậy mà yên.
- Công ty, văn pḥng, hàng quán sao mà ngàn ngàn, coi bộ làm ăn tự do dữ a.
- Đúng đó chị, bây giờ tự do lắm chị.
Chết bà, gặp dân thứ thiệt, may mà ḿnh cảnh giác, không láu ta láu táu… hừm… nghe vậy mà không phải vậy… đừng có tưởng bở!
- Anh muốn nói tự do…
- Th́ tự do xả rác, tự do đái bậy, tự do chạy lấn đường, tự do dành dựt, tự do cướp dựt…

 

Lên đường

Hai chị em sửa soạn ra ngân hàng, sau đó mỗi người đi mỗi ngă.  Chỉ chiếc xe Honda Cup màu xanh đậm, đời trước hai ngàn th́ phải, cô em nói:
- Chị chạy xe này.
Tôi phản đối ngay:
- Cho Tư chạy cái xe Dream đi!
- Xe cộ bây giờ nhiều lắm, xe Dream nặng nề mà chị th́ chạy lạng quạng.
- Bảo đảm tay lái c̣n ngon lành mà!  Chưa già lắm đâu!
- Hơn nữa… he… he… chị chạy xe này… he… he… không ai thèm dựt. Mất xe th́ cũng tiếc, nhưng không bằng mạng người.  Chỉ sợ tụi nó giựt xe lại gây tai nạn cho ḿnh, sợ tụi cướp v́ cái xe mà sanh ḷng tham hại ḿnh.  Chị ở nước ngoài về…
- Bộ mạng người nước ngoài đáng cẩn thận hơn sao?
- Chị bị chuyện ǵ, lơ ngơ một ḿnh ngoài đường càng thêm rắc rối.

Thôi th́ chịu phận lơ ngơ! Chưa kịp đeo lên vai cái giỏ da màu kem yêu dấu luôn luôn theo sát bên tôi, cô em lại nhắc:
- Chị đừng đeo giỏ.
- Tư đeo qua vai kia mà.  Làm ǵ tụi nó giựt được.
- Tụi nó muốn giựt là giựt, ḿnh té kệ ḿnh.  Tụi cướp bây giờ bạo lắm.
- Vậy chớ tiền để đâu?
- Túi quần là bảo đảm.

Kinh nghiệm những lần trước, kỳ này tôi xếp vô va ly vài cái quần có túi trước, túi càng sâu càng tốt, không cần”mốt mai” ǵ hết.  Thế là, điện thoại cầm tay ở túi trái, tiền ở túi phải, cái passport màu đỏ to quá phải nhét vô lưng quần, quăng cái giỏ với trăm thứ lỉnh kỉnh ở nhà.  Không có cái giỏ, tôi như mất đi một phần thân thiết.  Từ nay tôi đành tay không mà nhỡn nhơ đường phố, nếu cần th́… xách cái bị nylon.  Đời sao hết thẩm mỹ!  Thật ra cũng có nhiều người mang bóp, đeo xách lư le ngoài đường phố lắm chớ.  Chắc mấy người đó điếc nên không biết sợ súng. Vẫn c̣n ấm ức, tôi lẩm bẩm:
- Vậy chớ công an làm ǵ, cứ ra đường là sợ cướp giựt, cứ ra đường là sợ lừa đảo.

 

Tai nạn

Dáng điệu như dân buôn ngoài đường, hơi rút vai, tôi lật áo thun, rút cái pass port đă lận kỹ trong lưng quần, lật ra.  Quái!  Không phải mặt ḿnh ở trang đầu.  Lật từng trang, lắc đầu, đưa cho cô em, giọng tôi hơi hoảng:
- Cái passport này không phải của Tư.
- Cái ǵ?  Rồi, tai nạn rồi!  Sao chị lại lấy lộn của người ta?  C̣n cái pasport của chị đâu?
- Tư đâu có biết.  Hải Quan đưa Tư chứ Tư đâu có tự lấy.  Nhưng… ông công an ở Hải Quan không thể đưa lộn được.  Ông giải quyết từng người mà.

Cô em ngắm nghía h́nh người đàn ông lạ hoắc trong passport, giọng nửa chọc nửa lo:
- Chà, coi mặt ông này ngầu quá, bụi quá.  Chuyện này không nhỏ đâu. Chị có nhớ khi xếp hàng chờ làm thủ tục nhập cảnh, ông này đứng trước hay sau chị?
- Không trước cũng không sau.  Nhưng Tư nhớ ông này đi cùng chuyến máy bay với Tư.  Bởi gương mặt ngầu ngầu, mái tóc dài cột túm phía sau khi ông đi lên đi xuống nên Tư nhớ.
- Ông này người nước nào?  Chừng nào th́ ông phải ra khỏi Việt Nam?

Coi kỹ cái passport bên ngoài th́ giống mà bên trong th́ xa lạ, từng trang, từng trang, giọng tôi hơi lo:
- Cũng là người có quốc tịch Na Uy, nhưng tên nghe như người Mỹ Latin.  Dấu in đă tới Thổ Nhĩ Kỳ, Tàu, Anh, Ư, Tiệp Khắc, Áo, Ba Lan… ôi, đúng là dân-du-lịch-ba-lô đây.  Ông sẽ rời Việt Nam bốn ngày trước Tư.
- Cũng đỡ, như vậy ông sẽ giao trả passport của chị ở Hải Quan. Nhưng… mệt… mệt rồi!  Em phải đi với chị ra phi trường, không thể chờ.  Hai ngày, không biết người ta c̣n nhớ chị không đây.  Không biết ông đó có giữ passport của chị không đây.  Cũng chưa chắc là ông này giữa passport của chị.  Phiền… phiền!
- Tội nghiệp ông này.  Chắc chắn ông sẽ ở khách sạn, phải tŕnh passport… rồi làm sao đây?  Nhưng không thể lộn được.  Hải Quan giải quyết từng người một mà.  Có thể liên quan đến nhiều người!  Cũng may hôm nay Tư cần passport để ra ngân hàng, c̣n nếu không là đến ngày ra phi trường, tŕnh pas port, mới té ngửa
.

Ngồi sau lưng cô em trên đường xa lộ xuống Sài G̣n, đầu óc tôi bắt đầu làm việc: Chắc tại cái tội làm lơ, không thèm nhét một “văn bản” nào khác vô passport nên hắn ghét đây, hắn cho ḿnh một bài học đây.  Mà như vậy là liên lụy đến nhiều người.  Vô lư!  Vô lư!  Hải Quan giải quyết passport từng người mà. Nhưng biết đâu… biết đâu họ có cách dằn mặt những tên cứng đầu, làm lơ như ḿnh.

 

Già Mà Ngớ

Trưa nắng chang chang, không nón bảo vệ, không khăn che miệng, không găng tay cao gần sát nách, không vớ; chỉ vơn vẹn cặp kính mát, tôi gồng ḿnh chịu… cháy.  Hôm nay là ngày thứ ba tôi có mặt ở Việt Nam thế mà tôi vẫn chưa làm quen lại những thủ tục trước khi ra đường. Đó là nón, khăn che miệng, nếu che cả cổ càng tốt, găng tay cao quá cùi chỏ, kính mát.  Khăn che miệng, chỉ miệng mũi thôi và kính mát th́ tôi chấp nhận, c̣n những thứ kia th́… no thanks!  Ấy cho nên cái trán, bàn chân, bàn tay và hai cánh tay đă bắt đầu thành than.  Chỉ sau hai ngày! Ơi… nhớ thủa nào cùng nhỏ bạn thân trên chiếc PC thong dong đường phố, tóc thả dài lay lay trong gió chiều, khoái chí giả bộ làm ngơ những ai ngoái đầu nh́n lại… Bây giờ th́ các cô chẳng được có người ngoái đầu nh́n lại v́ cô nào chạy xe cũng trang phục như sắp sửa đi cướp nhà băng.  Nét thơ mộng biết sao t́m được trong ḷng Sài G̣n của tôi!

Tôi không ngờ chú công an trẻ măng gật đầu ngay khi tôi tŕnh bày lư do muốn đi vào phía trong, nơi chỉ dành cho nhân viên và hành khách đang chờ qua đợt kiểm tra hành lư, hoàn tất thủ tục nhập cảnh.  Tôi đưa passport cho một nhân viên sau quầy, tŕnh bày, xin được gặp người có thẩm quyền giải quyết chuyện này.
Vừa lật trang đầu của sổ passport, ông ấy kêu to:
- Đây rồi, đây rồi, chính ông này rồi, ông có tóc dài cột túm phía sau nên dễ nhớ.  Ông ta đến trả lại cái passport của chị mấy ngày nay rồi.  Sao bữa nay chị mới đến?

Mừng húm, tôi trả lời:
- Cũng may là tôi cần passport nên mới khám phá ra hôm nay.  C̣n không, đến ngày đi, đến phi trường mới biết không phải passport của ḿnh, chừng đó mới quưnh quưu.  Anh có passport của tôi đây không?
- Chúng tôi không có ở đây, chị phải lên công an Hải Quan. Công An Hải Quan giữ.  Sao chị lại lấy passport của ông ấy?
- Các anh đưa cho tôi chứ làm sao tôi tự lấy được.  Nhưng làm sao lộn được khi công an hải quan giải quyết từng người?
- Lộn là lộn ở đây.

À ra thế!  Thôi nhớ rồi!  Khi đưa va ly cho chạy qua dây cuốn, người kiểm soát cứ nhận passport, chờ hành lư đi qua khỏi rồi trả lại, không cần ngó mặt người nhận có phù hợp h́nh hay không.  Mà người nhận cũng hấp tấp, va ly qua cửa ải cuối cùng được an toàn nên cứ giơ tay nhận passport màu đỏ giống in hệt của ḿnh, nhét vô giỏ, xong, thủng thẳng ra cửa.  Vậy mà tôi nghi ngờ công an hải quan mưu mô làm khó dễ kẻ “làm lơ”.  Xin lỗi! Xin lỗi!
- Anh chỉ dùm tôi đường lên pḥng Công An Hải Quan.

Đúng là nơi tôi đă làm thủ tục nhập cảnh!  Lại phải tŕnh bày lần nữa, vấn đề coi bộ lạ với những người đang có ca này.  Quang cảnh nơi đây có vẻ nghiêm khắc, lạnh lùng.  Tận tâm, họ phải gọi điện thoại đi nhiều nơi. Cuối cùng, một cậu rất trẻ, đến, nói, giọng Nam:
- Chúng tôi đang quản lư passport của cô.

Giật ḿnh, hơi khớp khi nghe chữ quản lư.  Tôi hỏi liền:
- Quản lư là ǵ?

Đôi mắt c̣n trong xanh của anh chàng công an mở to, hơi bất b́nh v́ câu hỏi vừa ngơ ngáo vừa vô duyên của người đàn bà đáng tuổi mẹ ḿnh.  Cậu ráng lấy vẻ ôn hoà, nh́n thẳng vô mắt tôi, đo lường xem tôi hỏi thật hay đùa, nói:
- Là chúng tôi đang giữ pass port của cô.

Sao không nói giữ mà nói là quản lư, hừm… Háng rộng!
Tôi hỏi tiếp:
- Vậy em cho cô nhận lại được không?
- Cô phải xuống pḥng tiếp dân để nhận.  Người giữ passport của cô không có ca làm bây giờ, cháu đă gọi điện cho anh đó, anh trên đường đến đây.
- Pḥng tiếp dân là pḥng ǵ?

Lại hỏi ngu ngơ!  Lại mở to mắt nh́n!  Anh chàng công an hải quan kiên nhẫn hướng dẫn đường xuống pḥng tiếp dân.  

Miệng lẩm bẩm… pḥng tiếp dân… pḥng tiếp dân… xuống hết cầu thang cuốn, đi ra khỏi khu vực, quẹo phải… chết bà… pḥng ǵ ta… pḥng ǵ ta?  Chạy ngược lên, hỏi:
- Hồi năy em nói cô sẽ tới pḥng ǵ?
Mặc kệ những đôi mắt nửa trêu cợt nửa tội nghiệp, tôi lại lẩm bẩm… pḥng tiếp dân… pḥng tiếp dân… gần lối đi vào của hành khách sẽ lên máy bay… pḥng tiếp dân…
- Chị đưa passport cho tôi.

Giật ḿnh, tôi quay lại.  Cậu thanh niên mặc thường phục, cũng rất trẻ, cũng nói giọng Nam, hơi hối hả, vừa nói vừa như muốn giựt cái passport tôi đang cầm trên tay.  Một ư tưởng bén ngay trong đầu tôi: tiền trao cháo múc.  Tôi lắc đầu mà trong bụng hơi hơi tự xấu hổ v́ cử chỉ nghi ngờ của ḿnh, trả lời:
- Chú em phải đưa passport của tôi.

Quả thật, cậu ta hơi bực ḿnh v́ tôi tỏ thái độ nghi ngờ. Nhập gia tùy tục mà! Phải biết nghi ngờ, phải biết đề pḥng mới mong sống sót ở Sài G̣n này! Hay cậu ta bực ḿnh v́ tôi không xuống giọng thường dân mà năn nỉ?  Giọng cậu ta khó chịu rơ ràng:
- Chị đừng lo, không ai lấy passport của chị làm ǵ đâu. Tôi kiếm nhà chị hai ngày nay mà không ra, chị khai địa chỉ nhà sai, chị khai gian.

Nghe hai tiếng “khai gian”, các đường gân mặt bắt đầu căng, nóng, tôi cáu, trả lời dấm dẳng:
- Tôi không khai gian, đó là số cũ, địa chỉ thay đổi số mới nên tôi không biết.
- Đáng lư chị phải trả tiền xăng cho tôi.

Không khí bỗng dưng căng thẳng giữa tôi và cậu công an này.  Nhận được cái passport của ḿnh, chắc ăn, tôi “trở mặt”, trả lời:
- Chú em cần bao nhiêu?  Vài trăm đô?  

Rơ là giận mất khôn, lỡ hắn ta ừ th́ sao?  Tiền chùa sao!

Anh chàng công an trẻ, người Nam lắc đầu, bỏ đi, chắc chán cái bà Việt Kiều đanh đá này.

 

Sau lưng những người đàn ông lạ

Tôi đă quyết định là sẽ sống “bụi đời” trong lần này.  Nghĩa là dùng phương tiện giao thông công cộng, ăn uống hàng quán b́nh dân, ăn mặc xềnh xoàng… để dễ mở to mắt, vểnh rộng tai, hỉnh mũi hít sâu… Cho nên mỗi khi có việc xuống Sài G̣n, tôi đều đi xe buưt, đến trạm gần đó, đón xe honda ôm tiếp tục.  Cũng nhờ tôi cố ư tỏ ra ta đây rành Sài G̣n khi nói địa chỉ và cũng chẳng muốn trả giá chi cho mệt nên bao giờ cũng vui ḷng cả hai, tôi và người chạy xe ôm.  Hay một điều là tôi luôn luôn dùng tên đường cũ thế mà hầu như tài xế honda ôm nào cũng biết. C̣n tên đường mới, những đường lớn th́ tôi biết, những đường nhỏ, trăm ngàn đường nhỏ, là tôi chịu thua.  Những cái tên hoàn toàn lạ quắc lạ quơ đối với một người khá rành sử Việt, văn học sử như tôi!  Ôi… lịch sử Việt Nam hai ngàn năm văn hoá, hai ngàn năm dựng nước giữ nước, sao “nghèo nàn” đến nổi không đủ người để đặt tên đường nên đành phải dùng những cái tên mà chưa chắc những người tuổi Đảng chất đầy ba lô biết được đó là ai.  Nếu hỏi nguồn gốc tên trăm ngàn con đường nhỏ đó th́ chỉ có một vài người “viết sử” biết chứ đảng viên làm sao nhớ cho hết tên những em giao liên, những em bắn hạ được một máy bay Mỹ trong khời kỳ đánh-Mỹ-cứu-nước, thời kỳ hột-gạo-tẻ-làm-hai-đặng-đem-chia-cho-miền-Nam-nghèo-khổ-đáng-thương.

Những người bạn thấy tôi đi xe ôm lại nhà, ai cũng lắc đầu, cho là tôi gan, dám đón xe ôm một ḿnh.  Sao ai cũng đánh giá “Việt Kiều” khù khờ lơ ngơ?  Sao ai cũng đánh giá mạng sống “Việt kiều” đáng giá hơn những người dân khác?  Con người, ai ai cũng có trái tim, có khối óc, cũng đều đáng quí đáng bảo vệ như nhau.  Xe ôm là một trong những phương tiện giao thông “công cộng”, tôi đang sống trong ḷng “công cộng” ấy…

Lần nào cũng vậy, ngồi chưa nóng yên xe là tôi bắt đầu gợi chuyện. Nhưng gợi như thế nào để người chạy xe ôm không cho ḿnh ngờ nghệch?  Được thôi, nếu “lố” th́ cứ phịa là: “Đă ở Sài G̣n trước bảy lăm, dọn về quê ngoài Trung quá lâu nên thấy Sài G̣n có nhiều đổi mới…”  Thường là một lời phê b́nh bâng quơ, một câu hỏi chung chung… là câu chuyện bắt đầu.  Có khi đường ngắn mà chuyện dài, cộng thêm sự “thuận khẩu” giữa hai người, vừa trả tiền, tôi vừa “vớt vát” lắng nghe thêm được chút “chuyện ḷng”.  Và rồi kết thúc bằng nụ cười thật tươi trên cả hai gương mặt.  Và rồi đôi mắt mở to khi tôi nói: “Anh mua cho tụi nhỏ bịch bánh.”

Mà cũng lạ, không ai tỏ vẻ khó chịu v́ những câu hỏi có-vẻ-moi-móc của người khách nhiều chuyện phía sau lưng ḿnh.  Trái lại là khác!  In như được hỏi thăm, được có người lưu tâm đến việc làm của ḿnh… là một niềm vui.  Ấy cho nên những mẫu chuyện trên xe honda ôm bao giờ xanh mướt từ đầu đến cuối.  Và dĩ nhiên là tôi tháo bỏ khăn “bảo khẩu” Sao không gọi là khăn che miệng?  Đúng là thời đại Việt Nam ”Hán rộng”!, bỏ qua mấy hột bụi lăn tăn trong phố chợ, bỏ qua khói xăng vỡn vờ trong nắng gắt.

- Thường chạy chừng bao lâu th́ lấy lại vốn chiếc xe vậy anh?
- Xe mướn mà chị.
- Ô?  Mướn vậy làm sao chạy đủ sống?
- Chắt mót cũng đủ no chị.  Nhưng có cái là tay làm hàm nhai, không bao giờ dành dụm được cái ǵ.
- Nếu bịnh hoạn th́ sao đây?
- Tới đâu hay tới đó.  Có bịnh th́ ráng chịu, rồi cũng qua.
- Chắc phải hai vợ chồng làm mới có sống?
- Vợ em ngồi bán bánh bao cho tiệm, tháng được gần triệu bạc.  Ráng cho ba đứa nhỏ đi học.  Đây rồi tới chừng tụi nó bắt đầu lên cấp hai… không biết lo sao cho xuể… bảo hiểm, sách vở, đồng phục, bảo quản trường… chi chi cũng do cha mẹ đóng góp.  Bây giờ em mướn xe chạy ngày chạy đêm.  Đến chừng tụi nó lên cấp hai, em không biết phải chạy thêm ca nào nữa đây.
- Thời giờ đâu mà nghỉ ngơi?
- Nghỉ gần như cả ngày đó chớ chị.
- Ô?
- Th́ cả ngày mà chạy được chục chuyến là may rồi.  Xe ôm nhiều quá.  Ngồi tán dóc với anh em chờ khách.


*****

- Trước tui cũng có cái cup, chạy cũng đỡ.  Xe ḿnh, chạy nhiều ăn nhiều, chạy ít ăn ít, chớ xe mướn mà chạy không đủ trả cho chủ th́ nợ chồng nợ chất.
- Xe cũ quá sao?
- Mất, chị.  Mất xe tui không ức, chỉ ức công an.
- Ô?
- Nhà ngủ, tụi nó cạy cửa.  Tui đi tŕnh công an, tui biết ai cạy cửa.  Vậy mà công an biểu: Anh chỉ nghi ngờ thôi th́ làm sao chúng tôi điều tra được. Chừng nào anh biết chắc người lấy cắp th́ lại đây báo.

Ma quỷ thần ơi!


***

- Chú em chở tôi lại Hai  Bà Trưng gần chợ Tân Định.  Bao nhiêu?
- Chị cho mười ngàn.
- Ô… nhà thờ đẹp quá!  Chú chạy ṿng lại cho tôi xem chút.
- Chà… coi bộ nhà nước cũng chịu bỏ tiền lo cho chùa cho nhà thờ lắm đó chớ.
- Nhà nước ǵ… dân làm hết.
- Dân làm hết?
- Dạ… dân muốn tu sửa th́ gom tiền mà sửa.  Cha muốn làm đẹp nhà thờ của ḿnh th́ kêu gọi dân trong xứ của ḿnh đóng góp.
- Đâu phải ai cũng có tiền dư mà đóng góp.
- Ai cũng ráng dành dụm mà làm nở mặt nở mày nhà thờ và giáo xứ.  Như giáo xứ của em… đỡ có cái là mấy người giàu cho tiền xây sửa nhà thờ… bà con có góp thêm được bao nhiêu th́ góp.

Khôn… khôn thiệt… cho sửa sang… cho trùng tu tự do… nhà thờ nào cũng đẹp, chùa nào cũng lộng lẫy… nh́n qua bộ mặt Sài G̣n, ai dám bảo tự do tôn giáo ở cái xứ Việt Nam này đang bị bóp chặt? Hừm… coi vậy mà không phải vậy… đừng tưởng cha mẹ cho con ăn mặt đẹp là cha mẹ thương con… hừm!

***

Khi tôi tiến lại hai người đàn ông ngồi trên hai chiếc xe mà kinh nghiệm cho tôi biết họ chạy xe ôm.  Thường th́ những người chạy xe ôm lanh mắt, tôi chưa kịp hỏi là họ đă chào mời.  Lần này, tôi lại gần mà không ai thèm ngó tới tôi, hai người măi mê nói chuyện.  Tôi vừa hỏi th́ một chiếc xe trông thật tồi tệ từ bên kia đường tấp lại.  Hai người đàn ông hất hàm nói với người chạy chiếc xe cũ mèm: “Tài của mày.”  Tôi đành nhủ ḷng: “Người ta nghèo, người ta mới chạy cái xe cũ mèm, đừng bày đặt lựa chọn.”  Vịn nhẹ hông người chạy xe ôm để lấy thế ngồi lên yên xe, tự nhiên tôi không thích cái thế ngồi này của ông ta.  Người đàn ông này khá to con nên phần yên phía sau của tôi hơi ít.  Xe chạy được vài chục mét, ông ta hơi nhích người về phía sau làm phần ngồi của tôi càng ít hơn và dĩ nhiên khoảng cách giữa ông và tôi gần hơn mặc dù tôi đă cố gắng ngồi hơi ngữa ra phía sau để tránh đụng vào ông ấy.  Chạy được vài chục mét, ông nhích ra phía sau chút nữa.  Người ông chạm đùi tôi. Ráng chịu đựng!  Ông nhích ra sau chút nữa.  Rợn người, tôi biểu ông ngừng lại.  Không giải thích, trả tiền, không chờ thối lại, tôi quay lưng bước vài bước ngược chiều xe đậu, dơ tay ra dấu một chiếc xe khác đang đậu ở ngă tư gần đó.
May là ḿnh không có hứng nói chuyện. Nếu không, hắn ta lại tưởng ḿnh.... hừm... coi tui vậy chớ mà không phải vậy đâu nghen... đừng tưởng bở!

 

Trên Xe Buưt

Trở lại chuyện đi xe buưt.  Một điều chắc chắn là những người đi xe buưt là học sinh sinh viên nghèo, người dân nghèo.  Không ai bỏ công đi bộ từ nhà ra trạm xe buưt, bỏ công đứng chờ xe buưt đến bất cứ lúc nào, rồi lại bỏ công đi từ trạm xe buưt đến chỗ ḿnh muốn đến.  Vấn đề đi bộ là chuyện bất đắc dĩ đối với người dân Sài G̣n, cái xe là cái chân.  Giá xe buưt rất rẻ.  Hai ngàn cho một tuyến đường trong Sài G̣n, bất cứ gần xa.  Ba ngàn cho tuyến đường ra ngoài Sài G̣n.  Khá nhiều, không phải đợi lâu, mười lăm, hai mươi phút là cùng.  Nhưng khổ cái là không biết chắc giờ xe buưt đến.  Cũng không biết tuyến đường này sẽ đi qua những con đường nào, trạm nào.  Không có sổ hướng dẫn trên xe, không có bảng hướng dẫn ở trạm chờ. Hừm… cứ việc đứng, cứ việc chờ, xe tới là may rồi, trả có mấy ngàn bạc mà bày đặt đ̣i hỏi. Từ đó tới giờ có ai đ̣i ai hỏi đâu!

Sáng sớm, xe buưt đầy các em áo trắng.  Tôi phải đứng. Hàng ghế cạnh tôi đứng là hai em học sinh cỡ mười sáu mười bảy tuổi, một nam một nữ.  Giọng nam sinh vui vẻ:

- Đă quá, được nghỉ lễ Hùng Vương, lễ ba mươi tháng tư, lễ lao động, cuối tuần.

Cô bé ngồi bên không mấy vui, trả lời cóc nhảy:

- Đă ǵ mà đă!  Phải ôn bài thi chết luôn.
- Tao đi chơi.
- Má mày có tiền, mày đâu cần học.
- Má tao cũng bắt tao học chớ bộ. Mà sao bữa nào tao cũng thấy mày về trễ?
- Học thêm.  Bữa nào cũng phải sáu bảy giờ mới về tới nhà, cơm nước, học bài là đi ngủ.  Thứ bảy chủ nhật th́ ôn bài.  Tuần nào cũng có ít nhất ba bài kiểm.  C̣n thi th́ phải thi thử rồi mới thi thiệt đặng lớp đạt điểm cao, đạt thành tích.  Lớp đạt thành tích th́ mấy ổng mấy bả được thưởng chớ lợi ích ǵ ḿnh.  Thi miết thành ra ngán tận cổ.  Học thét thành khùng.  Mà mày coi cái ông thày vật lư ngu ơi là ngu, mày thấy hông…
- Ờ, ổng ngu thiệt.  Hỏi ổng th́ ổng biểu về nhà đọc lại sách.
- Ổng tưởng tụi ḿnh là thần đồng, cái ǵ cũng biểu ráng tự t́m hiểu. Năm nay sách dùng dấu hiệu này, ổng biểu ḿnh dùng dấu hiệu này. Sang năm nhà trường đổi sách, dùng dấu hiệu khác, ổng biểu ḿnh dùng dấu hiệu khác.  Cũng một công thức mà nay dùng dấu hiệu này, mai dùng dấu hiệu khác, mỗi sách dùng một dấu hiệu khác nhau, làm như những dấu hiệu đó là phát minh của tác giả vậy.  Hỏi th́ ổng biểu ráng mà hiểu.

Trời ơi… phải chi ḿnh bắt cóc được con bé này, đem vô một quán nước… “tra hỏi”… đáng đồng tiền bát gạo biết mấy…


***

Chia tay với TP ở trước trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên, con đường t́nh ngày xưa của dân Khoa Học và Sư Phạm, tôi lên xe buưt.  Xe đông nghịt, không c̣n ghế trống.  Một ngày mệt mơi v́ ráng thu xếp nhiều  công chuyện hiện rơ trên gương mặt, dáng điệu, tôi gồng tay vịn thanh sắt.  Một em có vẻ học sinh, nói nhỏ: “Cô ngồi đây đi!”  Chẳng phản đối v́ ḿnh chưa già đến nổi được nhường ghế trên xe buưt, tôi cảm động, ngồi xuống.


***

Trưa nắng chang chang, xe buưt cũng chẳng c̣n ghế trống, tôi cùng lên với hai người đàn bà hơi lụm khụm.  Em bán vé kêu to: “Các em trẻ mạnh khỏe nhường chỗ cho bà ngoại!”  Thế là lần lượt các em đứng dậy nhường ghế, không một lời phản đối, một cử chỉ thật b́nh thường.  Dĩ nhiên tôi cũng là “bà ngoại”.


***

Cũng trưa nắng chang chang, tôi không cần lắng tai, lời qua tiếng lại của chú bán vé và một hàng khách đàn bà giọng Bắc-bảy-mươi-lăm.  Cái tật cố hữu từ hơn ba mươi năm là phải phân biệt giọng Bắc để cân lường sự việc, đập vào đôi tai luôn vễnh cao:

- Địt mẹ!  Chắc qua mẹ nó rồi.
- Chị xuống trạm nào?
- ĐM G̣ Dưa!
- Qua G̣ Dưa lâu rồi, sao chị không xuống?
- ĐM!  Soát vé mà không biết trạm, ĐM không biết kêu, ĐM.
- Tới trạm th́ chị lo mà xuống chớ.
- ĐM, tôi đă biểu tôi xuống trạm G̣ Dưa, ĐM.
- Th́ gần tới trạm, tôi kêu trạm G̣ Dưa. Chị muốn xuống th́ phải chuẩn bị xuống chớ khách hàng mấy chục người làm sao tôi nhớ nổi.
- Ngừng đây cho xuống, ĐM!
- Ngừng đây sao được mà ngừng, phải chờ trạm tới.
- ĐM!  Xa quá làm sao đi được… ngừng… ngừng… ĐM…
- Chị xuống trạm tới rồi qua bên kia đường đón ngược lại.  Gần tới trạm rồi đó, chị ra từ từ là vừa.
- ĐM…

Ơi… sao mà nhớ những người bạn Bắc-kỳ-ăn-cá-rô-cây của tôi ngày xưa, nhớ lời ăn tiếng nói sao mà dịu dàng, nhớ lời đùa tiếng đáp sao mà êm tai.

 

Hồng Hay Đỏ?

Hàng trái cây đủ màu đủ loại, chất cao trông thật đẹp mắt, thật quyến rủ. Ô… mận… mận đỏ… mận hồng.  Màu đỏ bắt mắt hơn, tôi cầm trái mận có dáng như trái lê thâu nhỏ lại, đỏ tươi, nặng chắc, hỏi:
- Bao nhiêu một kư đây em?
- Hai chục.
Lạng qua sàng mận hồng trái tṛn tṛn, lớn không thua ǵ trái mận màu hồng đỏ, dáng nguyên thủy của nó, da căng căng màu hồng phấn, cầm lên một trái, hơi nhẹ, chưa kịp hỏi th́ em bán hàng nói, giọng thờ ơ:
- Mười ngàn.
- Ô… sao giá khác nhau dữ vậy?
- Mận này là mận Việt Nam.
- Ủa… chớ mận kia là mận của ai?

Không mấy tin ở tai ḿnh, nh́n người đàn bà coi bộ cũng là dân-chợ-búa-hàng-ngày mà sao hỏi một câu lớ ngớ, em bán hàng trả lời:
- Mận Thái Lan.
- Mận mà cũng nhập cảng từ Thái Lan à?

Biết ḿnh hỏi vô lư, hỏi không đúng đối tượng, nhưng cái miệng ưa hỏi, ưa thắc mắc không ngăn tôi được.  Làm lơ ánh mắt em bán hàng, tôi với tay lấy trái mận Thái Lan, hai tay hai loại mận, cân cân.  Phải công nhận mận Thái Lan hơi nặng hơn.  Nhưng ḿnh mua kư lô, nặng th́ ít trái, nhẹ th́ nhiều trái!

Mua bịch mận hồng tươi Việt Nam, mua thêm một trái mận Thái Lan đỏ sắc đặng ăn thử, ḷng không vui lắm mặc dù mận Thái Lan hơi, chỉ hơi chắc thịt hơn.  Không vui v́ thấy chỉ v́ mang tiếng mận Việt Nam mà phải chịu giá một nửa, phải nằm khuất phía sau sàng mận nước ngoài và như vậy là nông dân nước ngoài hưởng lợi tức.  Không vui v́ nghĩ đến lời than của một nông dân mà tôi đă đọc trên báo Lao Động.  Đại khái là: “Mấy nhà vườn trồng cà rốt năm nay phá sản v́ nhà nước cho nhập cà rốt từ Tàu qua quá nhiều.  Cà rốt Tàu ngập chợ.  Giá cà rốt Tàu rẻ hơn.”  Một câu hỏi trong đầu tôi: “Tại sao phải nhập cảng trái cây và rau cải từ nước ngoài trong khi đa số người Việt ḿnh vẫn là nông dân? Áp lực từ trên cao, từ phía ngoài?  Túi người kư giấy phép nhập cảng được nặng thêm?  Có ai để quyền lợi người dân ḿnh phía trước mặt mỗi khi kư một giấy phép nhập cảng?”

 

Trời Hỡi!

Cái miệng chắc toàn là hỏi moi hỏi móc nên bị phạt cho một mụt lở trên môi.  Sợ bị nhiễm trùng khi ăn uống, tôi lại tiệm thuốc tây định mua chút thuốc chấm, chỉ định mua một chai thuốc nhỏ chấm cho mụt lở mau khô. Đến đây mới biết pḥng phía trong của tiệm thuốc tây này pḥng bác sĩ, cũng là nơi chữa trị.  Cấp độ chữa trị như thế nào th́ tôi không biết.  Chỉ thấy rằng khi tôi vào pḥng khám th́ có một em tuổi độ hai mươi, nằm trên giường sau lưng bác sĩ, trông có vẻ đau đớn lắm, ráng ngồi dậy, không nổi, phải nằm xuống lại, than: “Đau quá bác sĩ ơi!”  Và ông bác sĩ trả lời: “Phải nằm tới chiều cho tôi theo dơi.”

Chỉ cái môi không mấy tươi tắn v́ thiếu son bóng, tôi hỏi thuốc chấm cho khô.  Em bán thuốc đề nghị bác sĩ sẽ khám cho tôi.  Thế là tôi phải ngồi vào hàng ghế chờ với bốn người nữa.  Sau khi làm thủ tục bệnh lư, điền những mẫu giấy như khi nhập bệnh viện, bác sĩ ngắm nghía chỗ lở (chớ không phải ngắm người đàn bà đáng tuổi cô d́!), cho toa, phán là tôi bị nhiễm vi trùng chi chi đó, phải uống thuốc trong năm ngày.  Và dĩ nhiên là tôi phải mua thuốc ở quầy thuốc này.  Rơ là độc quyền, bệnh nhân không có quyền đi chỗ khác mua thuốc.  Nói rằng bệnh nhân không có quyền mua thuốc chỗ khác th́ không đúng.  Nhưng cách xếp đặt coi như phải mua thuốc ở đây.  Tôi là người ưa thắc mắc mà cũng phải ngậm miệng tuân theo, để rồi ấm a ấm ức sau đó.  Rơ là bác sĩ đă để cho những nơi cung cấp thuốc mua chuộc.   Sao mà giống… quá vậy ta!  Nếu chuyện này xẩy ra ở các nước có tự do báo chí và tiếng nói người dân được chính quyền lắng nghe th́ ông bác sĩ, bà dược sĩ ǵ ǵ chăng nữa cũng phải từ chức hay treo bằng.

Và đây, năm loại thuốc cho một cái mụt tí ti bằng đầu đũa!  Ba trăm ngàn đồng cho một chấm lở hơi rươm rướm máu!  Quên, đó là tính luôn tiền khám bác sĩ.  Tôi giật ḿnh.   Tôi ngớ mặt.  Tôi chắc lưỡi như ông Thạch Sùng.  Ba trăm ngàn đồng!  Ba trăm ngàn đồng bằng một phần năm lương tháng của một công nhân hăng xưởng.  Ba trăm ngàn đồng Việt Nam vị chi là gần hai mươi đô la Mỹ.  Nhà giàu đứt tay bằng ăn mày đổ ruột chăng?  Nhưng ai biết tôi là dân giàu?  Giàu thiệt t́nh chớ chơi sao, nếu đem lợi tức đi làm ngày tám tiếng của tôi ra làm bằng chứng để so sánh với mức sống của đa số ở đây và với mức lương những người có cùng chức năng nghề nghiệp như tôi.  Nhưng ai biết tôi là Việt Kiều?  Vậy nếu đau bao tử chắc phải uống chục loại thuốc và tốn bao nhiêu hở Trời!  "Giàu" như tôi đây mà c̣n kêu Trời th́ chắc ông Trời chỉ có nước đâm thủng màng nhĩ cho khỏi phải nghe tiếng kêu than mỗi khi ông đi ngang Việt Nam.  Hay là chắc là sợ nghe nhiều quá nên ông Trời đi tránh đường khác.  Cái ṿng lẩn quẩn!

 

Ngh́n Trùng Xa Cách... Người Có Thương Người....

Một trưa, mệt mơi cộng với lười, tôi kêu taxi đi xuống Sài G̣n. Ôi… sướng vô biên… thoải mái vô ngần… mát rượi… yên tỉnh… chỉ cần đưa cái địa chỉ là có thể ngồi băng sau đọc báo cho đến khi xe ngừng. Nhưng, giá gấp bốn mươi lần so với giá xe buưt!  Một ngày sống “sang”, sang theo kiểu b́nh thường thôi, nghĩa là đi xe taxi, ăn nhà hàng máy lạnh cửa kiếng.  Tính nhẫm th́ thấy chi phí gấp hai mươi lần so với một ngày sống b́nh thường như đa số, nghĩa là đi xe buưt hay honda, ăn cơm dĩa hay cơm phần.  Nghiệm ra, thứ ǵ cũng vậy.  Dịch vụ, món ăn, giá hàng hóa… nhất nhất đều biến chuyển từ thấp đến cao, gấp ba, gấp mười, gấp hai mươi, gấp bốn mươi, gấp năm mươi.  Số người hưởng dịch vụ thấp sâu, xài món hàng rẻ mạt th́ nhiều, nhiều vô số kể, nhiều gấp ngàn lần số người ở đầu cân bên kia.  

Thật ra th́ xă hội nào cũng thế, cũng có người giàu kẻ nghèo.  Nhưng ở Việt Nam ḿnh, cái vực chia cách xa sao quá ngh́n trùng nhưng mà lại nhan nhăn trước mắt.  Buồn một điều là khách du lịch chỉ nh́n thấy cái hào nhoáng bên ngoài và người ngoại quốc không cần biết ai làm chủ những cơ ngơi, những biệt thự rộng mát vắng người, để rồi khen: ”Việt Nam cũng khá đó chớ!”  Họ đâu biết có chị bán đậu phọng luộc nơi gốc phố đă sáu năm qua mà vẫn c̣n tiếp tục ngồi bên thúng đậu phọng và bán một gói một ngàn đồng.  Họ đâu biết có bác sửa giày bên lề đường cặm cụi kết quai đôi dép da, khâu khâu dán dán hơn mười lăm năm rồi mà vẫn c̣n cặm cụi, bởi nghỉ là đói.  Nhiều lắm!  Quay đâu cũng thấy.  Kể sao cho vừa!  Nói sao cho xiết!  Ai có thấy chăng?  Hỏi lạ vậy… hừm… người trên cao thấy đó chớ bởi người trên cao vẫn thường đem những h́nh ảnh đấy, những câu chuyện thương tâm đó mà kêu gọi “núm ruột ngàn dặm” mà nhử mồi ngoại viện… Nhưng không biết người trên cao có kể lễ than thở với những nhà tư bản đỏ không nhỉ?  Hừm... hỏi ǵ lạ thế... th́ những người trên cao với những nhà tư bản đỏ tuy hai mà là một, tuy một mà là hai.
Ngh́n trùng xa cách… người có thương người…

Chợt nhớ đến bài thơ đă làm trong kỳ về Việt Nam năm 2004, tôi viết lại đây:

 

Tôi đă thấy

Ta thấy em.
Mắt chớp nỗi buồn tênh
Nh́n nhỏ bạn nhà bên
Được má đưa đi học.
Em, không tập không bài.

Niên học mới sáng mai
Ba
chưa đóng tiền trường

Tiền bảo hiểm, bảo trường
Làm sao Ba đảm đương?

Cơm chỉ rau với mắm
Biết con chăm học lắm
Ba biết làm sao đây
Cho Ba khuất năm này.

Tôi thấy anh.
Cùng chiếc xe đạp cũ
Cả ngày dạo quanh vùng
Rao cùng xóm cùng làng.
Với giỏ mây sau xe.

Hành, tỏi, tiêu, gia vị
Chanh, muối, tương, chao, đường.
Anh chăm chút cho người
Bửa cơm ngon, tươi ngọt.

Cơm nhà anh hẩm hiu
Chỉ có mùi mắm mặn
Với cơm hẩm, rau xanh
Con anh c̣n thèm lắm.

Cha nghèo, anh mất học
Anh nghèo, con mất học
Cả thế hệ anh, con
Sống bám mấy đồng ṃn.

Ta thấy em.
Mới chín hay mười tuổi
Mắt trong, môi hồng xinh
Bỏ chương tŕnh thiếu nhi
Bỏ tṛ chơi dang dở

T́m tập vở bút bi
Giải bài toán như ch́
Tay hồng nhích cặp kính
Đè nặng sống mũi xinh.

Ta thấy em.
Giữa ḷng thành phố trưa
Mẹ lách lỏi chiếc xe
Em phía sau cơm hộp
Vội vả từng muỗng cơm.

Ḷng nặng chỉu nổi lo
Bài thầy cho c̣n đó
Hôm qua học về khuya
Mệt! Ngủ trong tay bố.

Không kịp ngó, kịp suy.
Thôi th́ chờ chủ nhật
Lật đật rồi cũng xong
Thuộc ḷng bài sử kư

Chép hết mấy đoạn văn
Chờ mong nội đến thăm
Ôm cháu than: "Tội quá!
Tuổi thơ sao vất vả

Cả ngày học với hành.
Nhưng cháu c̣n may đấy
Biết bao trẻ ước ao
Được học sáng học chiều

Được ba lô nặng trỉu
Được kính cận trắng xinh."

Tôi thấy anh.
Anh buồn, ngắm bàn tay
Bàn tay đầy bụi phấn
Nhưng không được góp phần
Dựng xây đời con trẻ.

Bởi trường thành nhà chợ
Buôn bán không dấu tay
Ông này kết bà kia
Xây lớp lấy thêm lời.

Anh thành người mời bán.
Xem bố mẹ tranh dành
Mua mảnh bằng cho con
Nuôi con bằng gian dối,
Dạy con: Tiền mua danh.

Ôi những đêm thao thức
Thấy đời ḿnh lún sâu,
"Tôi chỉ có tim này,
Biết đau lời em khóc"

Anh t́m, t́m kiếm măi
Người sinh viên năm nào
Mộng cao hiến dâng đời
Bằng tin yêu, tấm ḷng

Tôi thấy anh.
Trong pḥng đợi đông người
Chờ lấy số kêu tên
Được diễm phúc hiến dâng
Một quả thận trong anh.
"Con đau, ta dư thừa
Hiến dâng một phân nửa
Thôi cũng là làm phước:
Thuốc cho con, người khỏe"

Rồi bâng khuâng tự hỏi:
Mai đây con lại bệnh
Biết dâng bán phần nào?
Ḍng máu nóng trong ta
Đủ chạy lo con ạ!

Tôi thấy chị.
Thất thiểu ôm con về
Con nóng mê hai ngày
Chị chấp tay van lạy:
Cho cháu mũi thuốc tây.

Cô y tá quay người
Dấu giọt nước chực rơi.
Thầy bác sĩ thở dài
Sau đời khe khắt quá!
Kẻ tiếc từng giọt máu
Giọt máu kẻ nhà giàu
Cứu trẻ nghèo nóng mê.
Sao ta không làm được?

Cả từ trên xuống dưới
Mua máu, bán tim người
Cầu van xin ngoại viện
Nhét túi ngoài, túi trong.

Giọt Nước Long Lanh

Mỗi sáng sớm tôi thường đi bơi.  Một sáng chủ nhật, trời lâm râm mưa, mưa từ khuya cho tới giờ, cơn mưa đầu mùa.  Thôi kệ, cứ đi!  Cổng hồ vừa hé mở, mưa đă tạnh nhưng vẫn lưu lại những giọt long lanh trên màu lá xanh mướt bụi hoa trang ngay cổng vào.  Hồ vắng tanh, chỉ ḿnh tôi và người canh hồ bơi đang dọn dẹp đâu đó.  Bơi được vài ṿng, bỗng nhiên đầu tôi căng căng.  Tưởng đôi kính bơi mới mua quá chật, mở bỏ kính trên thành hồ, xoay người bơi tiếp, đầu vẫn căng đau.  Rất ít khi tôi bị đau đầu, mà lại đau căng căng dựt dựt như thế này th́ chưa bao giờ.  Lên nghế ngồi, người choáng váng, nhắm mắt, tôi ráng chờ. Bụng nhủ ḷng: “Không có chi, rồi cũng qua!”  Lâu lắm th́ phải, cho đến khi người canh hồ bơi hỏi:
- Chị sao vậy?
- Sao tự nhiên tôi khó chịu trong người quá.
- Chị lại ghế này nằm nghỉ chút, tôi đi lấy dầu cho chị.

Nằm đă mười phút mà người tôi vẫn choáng váng, người bần thần.  Vài ba người đến, họ bàn tán về t́nh trạng của tôi.
Bước chân lại gần, nhân viên hồ bơi hỏi giọng ân cần:
- Chị cho số điện thoại nhà, em gọi kêu người ra đón chị về.
- Không có ai ở nhà hết.

Tiếng nhân viên hồ hơi:
- Mày coi chở chị này về nhà, tao chạy xe của chị theo mày.
- Chị ngồi xe được không?

Hai em chở tôi về tận nhà, chờ tôi mở khóa cửa, dắt xe vô nhà.  Hai em lặng lẽ khép cửa lại dùm tôi, nổ máy xe.  Tôi chưa kịp nói một lời cám ơn.
Ơi… những giọt nước tươi trong cuốn trôi vài hạt “bụi cát” đă từng làm cay mắt tôi

 

Em ạ!  T́m Chỗ Khác Em Nhá!

Ngả tư trung tâm phố đông nghẹt xe từ sáng sớm cho tới chiều tối, những trưa nắng chói chang chang cũng như những tối trời thấp mây vần, không bao giờ ngớt xe, không bao giờ ngưng tiếng c̣i thúc dục. Mỗi tối tôi thường chạy honda về nhà bên kia phố, qua cái ngả tư đầy hiểm nguy này.  Ở gốc ngả tư này, một h́nh ảnh làm tôi lưu ư, cũng hơn hai tuần.  Đó là cảnh tượng người đàn bà nhỏ ốm, ẵm đứa bé độ dưới một tuổi, khi đang bú, khi ngủ, và một đứa bé độ bốn hay năm tuổi “chơi” lẩn quẩn.  Hơn hai tuần!  Cô ấy và hai con ngồi trên vài tờ báo căng rộng, cái nón lá nằm ngửa chờ đợi những đồng tiền từ những chiếc xe phải ngừng chờ đèn xanh.  Những chiếc xe chạy ngang qua hay ngừng chờ đèn xanh phải tránh, chừa một khoảng cho mấy tờ báo đó.  

Không quan tâm đến ánh mắt thương hại hay ṭ ṃ, không màng bụi đường khói xăng ngùn ngụt, không đếm xỉa đến tiếng xe nổ rền rền liên tục, cô gái và con ngồi đó.  Với chai nước bên cạnh, ba mẹ con ngồi như ngồi trên bộ ván ở nhà của ḿnh. Thật thản nhiên!  Thật tự tại!  Ngồi ngay gốc ngă tư đường xe cộ ngờm ngợp!  Mỗi ngày!  Chỉ vào chiều tối!  Chỉ sau khi công an công lộ đă xong công tác canh đường cho một ngày!

Gởi xe, xách cái túi nylon có máy chụp h́nh mở sẵn, tôi băng qua đường, đến gần nơi “làm ăn” của ba mẹ con cô gái ấy.  Bất ngờ, tôi lấy máy ảnh ra, chụp lia lịa h́nh ảnh quen thuộc từ hơn hai tuần nay ở ngă tư xe cộ tấp nập này.  Mặc cho ánh đèn chói chang từ những chiếc xe đang ngừng chờ đèn xanh, biết là h́nh sẽ không rơ, quỵ chân lom khom, không cần nh́n khung h́nh, tôi bấm máy.  Có tiếng ai đó từ những chiếc xe đang nổ máy, nói: “Chết bà rồi, nhà báo chụp h́nh.”  Không phản đối, cô ấy ôm con đứng dậy, chợm đi.  Không muốn tạo chú ư, tôi đi nhanh, tránh xa ba mẹ con ấy.

Đi được vài chục mét, nghe tiếng kêu, tôi quay lại. Thằng bé con cô gái chạy theo, dơ bàn tay mở rộng về hướng tôi.  Lúc bấy giờ tôi mới nhớ ra.  Đă chuẩn bị sẵn tiền trong túi quần, tôi chạy ngược trở lại, dúi tiền vào tay thằng bé nhưng trong ḷng hơi bất b́nh v́ hành động có vẻ ”chuyên nghiệp” của đứa bé.  Đi xa một đoạn, tôi quay trở lại để lấy xe.  Từ xa, nh́n thấy tôi đang hướng tới ngả tư, người đàn bà đứng dậy, lặng lẽ băng nhanh qua đường, đi nhanh vào con hẻm gần đó.  Từ đó ngả tư trung tâm phố mất đi một h́nh ảnh… h́nh ảnh ǵ nhỉ… biết gọi sao đây!  Một cái gai?  Sao không ai muốn nhổ?  Một h́nh ảnh đáng thương cùng đường?  Sao không ai t́m cách giải quyết?  Chính quyền ở đâu?  Hay là quá quen nên không đáng nghĩ tới?  Không đáng lưu tâm? Ḿnh đă làm mất nồi cơm của ba mẹ con chăng?  Đáng lư ḿnh không nên làm như thế này.  Đáng lư ḿnh nên t́m cách làm quen, hỏi thăm hoàn cảnh sống của mẹ con cô ấy.  Hừm… chỉ v́ ḿnh muốn có vài tấm h́nh ”độc đáo”… hừm!

Em ạ!  V́ không có nơi dung thân nên em mới chọn góc ngă tư này, nơi không ai làm chủ, không ai đuổi em, phải thế không em?  Túng quẩn quá phải không em?
Thôi th́ ḿnh chỉ biết cầu mong em ấy t́m được chỗ khác mà xin.

Em ạ! T́m chỗ khác em nhá! Khói xăng dầu độc lắm.