Tô Vũ Phỏng Vấn

Nhà Văn Vơ Thị Điềm Đạm

 

 

Tô Vũ : Chào nhà văn Điềm Đạm. Tô Vũ đă đọc bài Những Giẻ Vụn viết về vấn đề thiếu niên phạm pháp ở Na Uy, xin Nhà văn vui ḷng giới thiệu với Cộng đồng Người Việt ở Paris t́nh trạng các thanh thiếu niên gốc Việt Nam ở Na Uy.

 Điềm Đạm : Nh́n chung, đa số nhịp sống cũng như nếp nghĩ của thanh thiếu niên Việt Nam thuộc thế hệ thứ hai ở Na Uy đă dần dần t́m được chỗ đứng khá vững trong xă hội. Đó là do thế hệ cha mẹ đă nhanh chóng ḥa nhập vào mạch sống với đất nước và xă hội mới. Theo thống kê cũng như tin tức trên báo chí th́ cộng đồng người Việt ở Na Uy có tỉ lệ thất nghiệp thấp nhất và tŕnh độ học thức cao nhất trong số các nhóm ngoại kiều đến từ các nước có địa lư nằm ngoài tây Âu. Thêm vào đó, chịu ảnh hưởng tinh thần trọng chữ nghĩa của cha mẹ, con đường học vấn của đa số các em khá trôi chảy và sinh viên Việt Nam chiếm tỉ lệ khá cao trong sân trường đại học và cũng là nhóm sinh viên có nhiều triển vọng.

Dầu rằng các em cảm thấy là khách du lịch khi các em viếng thăm Việt Nam nhưng các em vẫn luôn luôn tự hiều và tự cố gắng t́m một căn cước cho chính ḿnh. Một căn cước được nhồi nắn từ hai nền văn hoá, một căn cước phải có khả năng đàn hồi theo từng hoàn cảnh. Theo những bài tường tŕnh trên báo chí cũng như trong những buổi hội thảo cho thấy sự cân bằng trong quá tŕnh ḥa nhập của thanh thiếu nên Việt Nam có nhiều dấu hiệu tốt đẹp.


Tô Vũ : Xin cho biết về những trẻ em Việt Nam phạm pháp ở Na Uy.

 Điềm Đạm : Có những em v́ hoàn cảnh gia đ́nh, v́ vốn liếng tiếng Na Uy quá yếu kém, không được sự giáo huấn đứng đắn; các em không tự tạo được một căn cước thích hợp cho ḿnh. Các em rơi khỏi nhịp sống b́nh thường. Các em mất thăng bằng.

Theo nhà xă hội học Whym Uyen Lam, hiện trạng thanh thiếu niên Việt Nam hàng ngày lang thang vĩa hè thủ đô Oslo và những thành phố rất lớn hay sống ngoài ṿng pháp luật, rất đáng lưu ư. Cô đă làm việc với năm mươi lăm em và kể rằng: Các em ấy cảm thấy vô dụng trong xă hội, không có bạn Na Uy, không nghề nghiệp, không công ăn việc làm, tiếng Na Uy yếu kém, khả năng giao dịch rất thấp. Nói chung, các em vừa không t́m được chỗ đứng trong xă hội các em đang sống, vừa không t́m được cho ḿnh một cội nguồn như cha mẹ, vừa cảm thấy xa lạ với tập tục văn hóa mà các em đại diện. Đa số các em này là nam, chỉ khoảng 10 đến 15 phần trăm là nữ, tất cả trong lứa tuổi từ mười bốn đến hai mươi ba.


Tô Vũ : Xin cho biết về tỷ lệ phạm pháp các em gốc Việt Nam

Điềm Đạm : Theo SSB, Trung Tâm Thống Kê Quốc Gia, năm 2002, có khoảng ba mươi hai trong số một ngàn người phạm pháp là người gốc Việt Nam. Trong khi đó, tỉ lệ phạm pháp ngoại kiều không thuộc gốc Tây Ấu là 30/1000 và tỉ lệ phạm pháp gốc Na Uy là 13,5/1000. Nói chung, số lượng người phạm pháp tăng đều từ năm 1998. Và tệ nạn băng đảng, bụi đời, nghiện narkotika là hiện tượng rơ nét nhất trong số thanh thiếu niên phạm pháp này.

 
Tô Vũ : Đă có những sự giúp đỡ ǵ của công đồng Việt Nam ở Na Uy cho các em phạm pháp?

Điềm Đạm : Các hội đoàn Phật Giáo, Thiên Chúa Giáo, các tổ chức chính quyền t́m mọi cách để tạo những sinh hoạt nhằm hướng dẫn thanh thiếu niên t́m hướng sống hài ḥa trong xă hội đồng thời giữ được cội nguồn. Thêm đó, chính quyền cũng hỗ trợ tích cực những tổ chức, những kế hoạch nhằm tạo điều kiện thuận tiện giúp các em đă mang thành tích phạm pháp trở về với gia đ́nh, với đời sống b́nh thường.


Tô Vũ : Cảm ơn nhà văn Vơ Thị Điềm Đạm.


* * *

Quư độc giả muốn liên lạc với tác giả xin gửi email cho diemvost@yahoo.no

Email của Tô Vũ là npham@free.fr


* * *



 

MẢNH GIẺ VỤN


Vơ Thị Điềm Đạm



Sức gió từ hai cái quạt khổng lồ treo ở hai bên tường cao thổi ào ào vẫn không giảm được mùi mồ hôi người hanh hanh, không đánh tan được cái nóng hâm hẩm tháng tư làm lớp da dưới cánh áo thun ri rỉ ẩm. Phim ǵ mà chán quá, nói hoài thôi, ngồi bó gối, ngồi chồm hỗm trên ghế, ngồi gát chân lên ghế trước, đủ kiểu ngồi cũng không hết chán. Cái thằng Lục Đen cà chớn thiệt t́nh, đ̣i coi cho được phim này. Uổng tiền, phải chi hồi năy theo tụi thằng Hải Bụng, thằng Hải C̣, thằng Tám Lé ra bến Ninh Kiều, dọc dọc vườn bông chọc phá mấy cặp ngồi rù ŕ, để tiền mua chuối nướng d́ Ba Ốm, thế nào d́ cũng chan thêm nước dừa béo ngậy, liếc ngó con Hương Teo con của d́ một cái, cũng đă lắm rồi. Giờ này chắc con Hương Teo đang quạt lửa than, ánh lửa làm ửng đôi má, làm ánh mắt nó long lanh. Hừm... tụi nó ngu quá, cứ kêu con đó là Hương Teo. Nó teo là tại nó ốm, nó c̣n nhỏ, nhưng đôi mắt nó, đen lay láy, nh́n xớt qua cũng vui rồi, h́nh như nó cũng nh́n xớt qua ḿnh nữa sao đó. Thôi, chút xong phim, chạy tạt qua gánh chuối nướng của d́ Ba Ốm một cái... hừm, không c̣n đồng nào dính túi...hừm... cái phim cà chớn.

Thọc tay vô bịch ny lon, quậy t́m trong gói đậu phọng luộc, hy vọng c̣n sót vài hột, hừm, toàn là vỏ ướt nhẹp. Đang bực v́ thằng Lục Đen ăn sạch không chừa một hột, em hết hồn khi cánh tay bị ai kéo ngược ra phía sau, đau điếng, quay lại nh́n. Ủa, má, má làm ǵ mà coi bộ gấp dữ vậy. Má kéo em xồng xộc tuốt ra ngoài, không nói không rằng. Hơi mát ban đêm không làm giảm cơn sửng sốt, nhưng em không dám cưỡng lại v́ thấy gương mặt má có vẻ nghiêm trọng quá. Má nói nhỏ: "Lẹ, lẹ đi con, chạy con! Đi đâu mà đi mất tiêu không nói cho ai biết, kiếm nát chợ từ chiều đến giờ, chạy con!"

Không cần giải thích là đi đâu, tại sao phải chạy gấp, má chạy, em cắm đầu cắm cổ chạy theo. Sao lại không về nhà? Đêm tối mà má chạy xồng xộc vô vườn nhà cậu Bảy chi vậy? Xuống chiếc xuồng con đang chờ ngoài con rạch sau vườn, em nhận ra ba và bốn đứa em ngồi co ro chờ ở đó. Bây giờ em mới hiểu. Từ lâu, em đă nghe người lớn th́ thầm chuyện vượt biên, nghe đồn gia đ́nh người này đă đi vượt biên thoát được, gia đ́nh người kia bị bắt. Ngay cả ông bà ngoại, các cậu, các d́ cũng đă vượt biên hơn hai năm nay, hiện đang ở Na Uy nên ba má em cũng muốn đi luôn, qua Na Uy ở với ông bà ngoại.


* * *

Em giận run, dựt mạnh cái áo khoát treo gần cửa, chạy ra đường. Trời cuối thu nên gió rít lạnh buốt, đường ướt nhẹm nhưng không làm chùn được bước chân em. Em phải đi, đi thật xa, xa cái nhà có ba má, có mấy em. Càng nhớ lại lời má dặn hồi năy, nghĩ tới gương mặt ba giận dữ, em càng tức. Nói đúng hơn là em vừa tức vừa buồn, buồn đến hoang mang là không biết ḿnh sẽ làm ǵ. Cơm nước vừa xong, chưa kịp coi chương tŕnh TV thiếu nhi đài NRK lúc sáu giờ th́ má dặn, rơ ràng:

- Từ nay con không được kêu ba má là ba má nữa mà phải kêu là cậu Hai, mợ Hai.

Em không hiểu trọn câu nói của má, không hiểu là má nói với ai nhưng sao tự nhiên em hỏi lại:

- Sao vậy?

- Nhà ḿnh chỉ c̣n gia đ́nh cậu Bảy ở lại Việt Nam. Ông bà ngoại muốn bảo lănh vợ chồng cậu mợ và các em qua Na Uy luôn mà chắc chắn là không được. Đi vượt biên nguy hiểm quá. Con làm con của cậu Bảy, con bảo lănh cho cậu mợ và mấy đứa nhỏ qua th́ nhanh hơn.

- Con đâu phải là con của cậu Bảy.

- Th́ từ nay con là con của cậu Bảy, phải kêu ba là dượng Hai, má là d́ Hai, nhớ chưa.

Giọng ba đầy mùi bia nhưng ráng làm ra vẻ nghiêm nghị:

- Biểu sao th́ nghe vậy, bày đặt hỏi tới hỏi lui. Nhớ chưa, ai hỏi th́ nói ba má và ba đứa em c̣n ở Việt Nam, một ḿnh vượt biên qua đây với d́ Hai dượng Hai.

- C̣n nữa, ai có hỏi tuổi th́ nói con chín tuổi.

- Chín tuổi? Con mười hai tuổi chớ không phải chín tuổi.

- Không có căi tới căi lui, tao tát một cái là trẹo họng cho hết căi.

Có nghĩa là từ đây em sẽ nói láo. Láo đủ chuyện, làm sao em nhớ cho hết đây, lỡ em quên th́ sao. Tại sao ba má không muốn em là con của ba má nữa? Ba má không thương em nữa sao? Mấy đứa em có c̣n là em của em nữa không? Tại sao? Tại sao? ĐM, bắt em nói láo th́ em nói láo, sợ ǵ ai. Không cho em làm con của mấy người th́ em t́m chỗ khác ở. Ở đâu? Nhà ngoại? Nhà cậu Ba? Nhà d́ Hà? Hay xin vô nhà mồ côi như thằng Alexandre. Thằng này vậy mà sướng, đi học có xe taxi đưa đón, người ta cho tiền xài không hết, mỗi tuần được taxi đưa về thăm gia đ́nh. Nhưng làm sao xin vô nhà mồ côi ở được. Tưởng ǵ, vượt biên được qua đây th́ ba không thương em nữa, má không thương em nữa, ba má không muốn có em là con nữa. Biết vậy em trốn, không thèm theo má xuống chuyến xuồng đêm đó.

 
* * *

Thiệt là xấu hổ, em gần mười ba tuổi rồi mà phải ngồi chung với tụi mới chín tuổi. Dầu cho vóc dáng em không to hơn tụi trong lớp chi cho lắm nhưng em cảm thấy em lớn hơn tụi nó nhiều lắm. Lớn mà ngu. Đúng vậy. Đă ngu th́ em phải làm mọi cách cho tụi nó nể, nể chuyện ǵ cũng được. Một tuần em được học riêng sáu giờ tiếng Na Uy với ba đứa em, con Hạnh mười tuổi, thằng Tín tám tuổi và cả con Út Lan bảy tuổi. Cũng là một mối nạn v́ thằng anh lớn mà cùng học abc với đám em, coi bộ c̣n tụi nó vô tư học nói học nghe c̣n giỏi hơn thằng anh to đầu. Những giờ c̣n lại là em ngồi miết trong lớp, ngày này qua ngày kia. Ngồi nghe như vịt nghe sấm. Nghe chữ mất chữ c̣n. Thường th́ đoán ṃ dần dần được năm ba chữ. Liếc chừng tụi nó làm ǵ th́ em làm theo. Tụi nó cười th́ em cũng cười. Tụi nó la ó th́ em la to hơn. Tụi nó chạy phá trong lớp th́ em cũng chạy cũng phá. Nhưng chừng tụi nó ngồi yên làm bài th́ em không sao ngồi yên được vài phút chứ nói chi cả tiếng đồng hồ. Biết ǵ đâu mà làm. Chẳng lẻ hỏi cô giáo hoài, mà cũng không biết hỏi cái ǵ. Ngồi yên không được th́ em kiếm chuyện phá thằng ngồi trước, giựt sách con nhỏ ngồi kế bên, đi lại thằng ngồi đầu bàn làm bộ mượn cây thước, đi ngang qua thúc cùi chỏ vô thằng này, hất giày con nhỏ kia, đủ chuyện để làm cô giáo bực ḿnh. Cô càng bực ḿnh, em càng thích phá. Tại v́ khi cô giáo bực là tụi trong lớp khoái chí, tụi nó thích em.

Em sợ nhất là giờ ăn, một cực h́nh. Cô giáo bao giờ cũng đọc truyện cho cả lớp nghe trong khi tụi nó ngồi nhai nhỏ nhẹ, phải yên lặng. Cô biểu em làm ǵ, em c̣n không hiểu th́ làm sao em hiểu truyện cô giáo đọc. Tụi nó lắng tai theo dơi câu chuyện, em ngóng tới ngóng lui mong chuông reng. Tụi nó cười ầm, mặt em th́ trơ trơ ngó lơ chỗ khác. Ngày nào cũng thế. Bữa ăn trưa nào cũng vậy. Em kiếm chuyện đi uống nước, đi quăng rác, đi lấy tờ giấy lau tay, cố ư làm rớt hộp thức ăn, cô giáo phải ngưng đọc hoài thôi. Lúc này th́ tụi nó không thích chuyện em lục đục tới lui v́ như vậy cô giáo phải ngưng đọc để la em, câu chuyện bị cắt ngang. Thường th́ cô giáo phải gởi em lên văn pḥng trong giờ ăn.

Bị bắt vô pḥng cô giáo xă hội để nghe cô hỏi chuyện hầu như mỗi tuần, thét rồi em ngán. Em ngán, ngán nhưng không cưỡng được. Thế là em im lặng, không thèm trả lời hay chỉ trả lời nhát gừng. Cô lắc đầu chịu thua. Cô giận dữ. Cô năn nỉ. Cô dỗ ngọt. Cô đặt giờ thông dịch mời ba má lên họp. Không ai cạy được răng em, không ai bắt được em nói. Nói ǵ? Em c̣n không hiểu chính em th́ làm sao em kể cho cô giáo xă hội những câu hỏi đâu đâu. Biết đâu mà trả lời. Trả lời lạng quạng làm bể mánh của ba má là về nhà bị ba đục cho bầm mặt, bị má chưởi cho nát nước. Trường học, cô giáo, ba má, làm sao hiểu được rằng những giờ ngồi như vịt nghe sấm, trơ trơ cái mặt trong lớp học là một sự hành hạ dai dẳng, liên tục mà người lớn đă giáng lên đầu một đứa nhỏ như em. Cái thế câm lặng vậy mà thành công. Riết rồi không ai thèm ngó đến em.

Ngoài sân chơi, em ráng đeo theo tụi lớp sáu, tụi cùng tuổi với em (tuổi thật) nhưng tụi nó khinh thường em lắm. Tụi nó kêu em là "con khỉ tóc hoe". Nghĩ cho cùng, tụi nói kêu em là con khỉ cũng không sai lắm. Mà con khỉ tóc hoe càng không sai. Em không muốn ai nh́n màu tóc đen thui trên đầu, em muốn giống tụi nó, em nhuộm tóc vàng vàng nâu nâu mà sao nó cứ ra màu cam cam nâu nâu, hoe hắt. Em phải ráng bắt chước tụi lớp sáu là tụi lớn nhất trường để tụi nó cho em theo sau giờ tan trường, lang thang các trung tâm mua bán, ngóng nh́n người qua kẻ lại. Em có thua ǵ tụi nó đâu, từ cách chưởi thề, cách đi xềnh xàng, cách nhổ nước miếng cái bẹt, cách giựt banh của tụi lớp nhỏ... Luôn cả cách chôm chỉa trong chợ. Chỉ có chuyện chôm chỉa là tụi nó nể tài em. Chuyện này tụi nó ngu lắm, và nhát nữa. Em hả? Tỉnh queo. Lượn một ṿng vô chợ để t́m mua bịch kẹo, xoay lưng nhét lẹ phong kẹo vô túi áo khoát, quơ tay lấy hộp kem vuốt tóc... Mà em cũng không dại ǵ rảo nhiều lần trong một tiệm. Nay siêu thị này mai siêu thị kia.

Mấy món lấy được, em chia cho tụi nó, em đem về nhà. Coi bộ má thích dữ a. Má thiệt là khờ. Em nói tụi bạn cho em mấy thứ đó vậy mà má tin. Tháng này qua tháng kia, năm này qua năm kia, hết ba năm cấp hai, má vẫn c̣n tin như vậy. Ba cái món lặt vặt em đem về bỏ tùm lum ở nhà. Má xài không hết, má cho nhà ngoại, má cho bạn má. Có lần nhân viên Bảo Vệ bắt được em, mời ba má lên lănh về. Em khoái má chỗ này, má binh em, má bịa ra là tụi bạn Na Uy bắt em ăn cắp, nếu không là tụi nó đánh. Em thích quá, im re. Thét rồi em đem món ǵ về má cũng chẳng thèm hỏi, cần th́ xài, không cần th́ quăng. Có khi má c̣n biểu em xin tụi bạn món này món kia. Nhưng rồi em cũng chán chuyện chôm chỉa lặt vặt. Không ai la rày. Không đủ đô. Trong người em luôn luôn nóng nảy, mau giận, thích đập phá một cái ǵ đó. Chỉ cần một ánh mắt khinh thường, một lời chê kiểu tóc chải, một xoay lưng là đủ làm đầu em nóng bưng, là đủ làm miệng em kiếm chuyện gây, là đủ làm tay em tung ra không cần lệnh của cái đầu.


* * *

Cái xứ ǵ mà lạ lùng. Học dỡ học dốt ǵ cũng cho lên lớp, học sao cũng không thày cô nào dám la mắng. Cứ mười lăm tuổi là xong lớp chín, phải học xong lớp chín. Sau đó là tự ư, muốn học tiếp th́ học, không th́ lang thang kiếm công chuyện làm mướn. Em chỉ mong cho xong lớp chín là được tự do.

Bây giờ th́ em khôn lắm rồi. Cách đây hai năm, em chán cảnh ba em sáng bia, chiều bia, bia một ḿnh, bia với mấy người bạn, bia ngày thường, bia cuối tuần. Mà phải uống bia không th́ cũng đở. Đàng này bia vô là lời ra. Ba càng ra lời th́ má càng lớn tiếng, em càng chuồn xuống đường sớm. Em đánh lộn với tụi Thái Lan trên Oslo, ngày hôm sau, manh cái mặt bầm đi học, em kể với cô giáo xă hội là em bị ba đánh. Làm như vậy được hai lần là nhà trường báo cho văn pḥng bảo vệ thiếu nhi, đem em đến một nhà mồ côi ở một quận khác. Người Na Uy ngây thơ lắm.

Muốn trốn khỏi lời gây tiếng gổ mỗi ngày trong gia đ́nh, muốn được sống thoải mái với tụi cùng tuổi, muốn được có pḥng riêng, muốn được có tiền tiêu khá rộng răi, nên em mới làm đủ tṛ để được ở nhà mồ côi. Vậy mà em không ngờ rằng em nhớ ba má, nhớ các em đến nổi em chỉ mong đến chiều thứ sáu là được về thăm nhà. Em phải có một sợi dây kết nối, em sợ, sợ ḿnh là đứa trẻ mồ côi thực sự. Coi bộ h́nh như ba má cũng thích giải pháp này nữa, khỏi tốn cơm gạo, khỏi tiếng la lời mắng. Tiếng là về nhà chứ kỳ thực em có ở nhà được bao lâu, đám bạn cũ rủ rê, đám bạn mới hẹn ḥ. Thành phố Drammen từ lâu đă trở thành quá nhỏ, quá nhàm chán cho em. Em lân la lên Oslo.

Mười tám tuổi, hết hạn được ở nhà mồ côi, bỗng nhiên em bị quăng ra đời. Được cấp một pḥng trọ, một số tiền trợ cấp hàng tháng trong khi chờ kiếm được việc làm. Em không ngờ và nhân viên pḥng xă hội không hiểu cái xốc hụt hẫng của một người đang sống trong nhà mồ côi có bốn người lớn chăm lo, bỗng chốc phải hoàn toàn tự lập chỉ v́ vừa tṛn một mức tuổi đă được ấn định. Tháng trước, tháng sau, thế là đường sống của em hoàn toàn thay đổi. Miếng ăn miếng mặc, chuyện làm chuyện chơi, mọi sự em lo ḿnh ên. Tội ǵ đi làm cho mệt xác. Được hưởng trợ cấp xă hội, có th́ giờ mánh mung thêm, có th́ giờ tụm năm tụ ba, có cơ hội thử hút thử hít. Được có cái là em không ưa ba cái chuyện hút sách, không ai cấm cản cả, chỉ không ưa vậy thôi. Có biết bao chuyện làm hồi hộp, hấp dẫn, nguy hiểm và dễ kiếm tiền hơn.


* * *

Tôi nhào tới bồi thêm một cái đá thiệt mạnh, thằng Pakkis lăn qua một bên, nằm im rơ. Chẳng cần ngó coi nó sống hay chết, hoảng quá, tôi chạy băng qua sân vườn trẻ, nhảy rào, t́m ra đường lộ, cố giữ b́nh tỉnh khi đứng ở trạm xe chờ chuyến xe buưt ra khỏi thành phố Drammen. Đang thổi thổi hai tay cho ấm, nghe tiếng th́nh thịch phía sau, tôi quay lưng. Thằng Tự cũng vừa chạy tới trạm xe, tôi nhanh trí, giả bộ ngóng cổ chờ xe tới, làm như không quen biết ǵ nó. Nó hiểu, nó cũng chẳng ngó ngàng ǵ đến tôi, c̣n chu miệng huưt một điệu nhạc nữa chớ. Tôi xuống trước nó một trạm, ráng đi thật ung dung đến nhà thằng Ḥa C̣ như thường lệ.

Mới chín giờ tối thứ sáu mà hành lang khu chung cư vắng hoe, tôi ngồi ngoài cửa chờ chưa được năm phút th́ thằng Ḥa C̣ cũng về tới. Không hơn một tiếng đồng hồ là cả đám tụ tập trong nhà thằng Ḥa C̣. Thằng Ḥa C̣ này khôn tính, rộng tánh, ṣng phẳng và cư xử đàn anh, tụi tôi tin tưởng nó, lợi tức tiền bạc giao cho nó cai quản. Nó khôn, những lần tụ tập ở nhà nó, không có cảnh ồn ào nhậu nhẹt làm phiền ḷng hàng xóm, ra vô im ĺm, không gây chú ư. Nó sống một ḿnh nên cả băng t́m đến đây sau khi chạy tứ táng để đánh lạc hướng cảnh sát.

Thằng Ḥa vừa để nồi nước nóng với những cây xúc xích đỏ nằm ngổn ngang, quăng ra bàn ba gói bánh khoai tây, chai tương cà, bịch hành khô, là cả đám nhào lại, tranh nhau làm phần ăn cho ḿnh. Cũng thằng Ḥa C̣, nó bàn hơn tính thiệt. Nhất định cả băng sẽ bị lấy cung, tệ lắm là bị giam vài tháng, nhưng tất cả nhất định không ai nhận là ḿnh đă bắn hai phát vô đám Pakkis, biết cũng không nói. Đám Young A kéo từ Oslo xuống Drammen tính chuyện ăn thua đủ, tính chuyện dằn mặt băng Việt Maxi, tính tranh dành thị trường cho chi nhánh đàn em ở Drammen. Tất cả sẽ chối được cái ǵ là chối, chối hết, nhất là chuyện tụi cảnh sát Na Uy không đánh đập nên không sợ, không khai.

Tụi cảnh sát hay thiệt. Không về nhà riêng, tôi bắt xe xuống Moss, nhà ba má, chưa nhắm mắt là tụi nó gơ cửa. Biết trốn cũng vô ích, tôi theo ra xe trong tiếng khóc bỡ ngỡ của má, miệng há hốc của ba, ánh mắt kinh hoàng của bốn đứa em. Cảnh sát c̣n cho biết là cả băng Việt Maxi, sáu thằng đều bị bắt, thằng Ḥa C̣ cũng ngồi khám luôn. Ở tù vậy mà yên. Chớ không, tôi phải trốn tiệt trong nhà một thời gian, sợ đám Young A t́m trả thù, nghe nói tụi nó tính diệt từng thằng một. Yên th́ yên phần không bị trả thù nhưng bụng th́ lo không biết tụi kia có giữ đúng lời là sẽ không khai cái ǵ hết.

Cảnh sát phải mướn thông dịch, thẩm vấn từng đứa một, dọa dẫm, dụ dỗ hợp tác để giảm án, thét rồi cảnh sát chắc chịu thua đám Việt Maxi, miệng đứa nào cũng kín như dán băng keo thứ thiệt. Trước sau như một, tôi khai tôi đi lại nhà d́ ở gần đó, nghe tiếng súng, chạy lại coi, bị tụi nó xô đẩy, tôi tức quá đá cái thằng nằm ngay chân tôi một phát rồi bỏ đi, không biết ǵ nữa hết. Tôi nhận tôi thường đi chơi chung với năm thằng trong băng Việt Maxi. Khi tôi khai như vậy, tôi nghĩ thằng Pakkis đó không phải chết v́ cú đá của ḿnh. Quả thật đến bây giờ tôi cũng không biết chắc thằng nào trong bọn đă bắn, nhưng tôi có thể đoán ra, tôi dại ǵ thú thiệt sự suy đoán của ḿnh. Anh em Việt Maxi được cái đó, không bao giờ phản bội nhau.

Mấy tuần lễ xử án, tôi bật ngữa. Té ra là chỉ ḿnh tôi khai là tôi đá thằng đó. Mấy đứa kia chối hết, chối từ đầu đến cuối, chối mọi chuyện. Tụi nó bị kết tội đồng lơa âm mưu đả thương người khác. Bằng chứ sờ sờ đó mà tụi nó c̣n kháng án, không nhận tội âm mưu, không nhận tội đồng lơa, chối hết. Cảnh sát điều tra từng gia đ́nh Việt Nam có liên quan đến chúng tôi, không khai thác ǵ được, không ai hở môi. Tôi phục người Việt Nam ở chuyện này.

Cái chết của thằng Pakkis là cái án tử có âm mưu, nhưng thằng nào cũng chối, không nhận một lời kết án nào có liên quan đến vụ này. Hơn hai năm trời, không t́m ra cây súng, không t́m ra thủ phạm đă bắn hai phát đạn vô đám Pakkis, làm một thằng lănh trọn hai phát đó, chết ngay tại chỗ trước khi cảnh sát có mặt. Tụi nó chối hết. Không ai khai ǵ hết.

Nhận tội cú đá là nhận cho phần tôi, tôi muốn ở tù cho qua chuyện, tôi đă bắt đầu chán đám bạn cả ngày rong rong kiếm tiền bằng mọi cách. Những chuyện mánh mung gian lận không c̣n hấp dẫn cho tôi nữa. Đi đâu, ở đâu, ngay cả trong họ hàng tôi, tôi không có một tiếng nói, tôi không dám ngững mặt ngang hàng với ai hết. Chục năm trời. Bây giờ tôi muốn thay đổi, muốn sống một đời sống như thằng Tâm thua tôi một tuổi, con cậu Tư. Nó cũng học tới lớp chín như tôi, lúc nghỉ học nó cũng là cà đầu đường xó chợ, nhưng được vài năm th́ nó xin vô làm hăng bia Ringnes, làm bốn năm, lên được chức trưởng nhóm, coi ngó hơn hai chục nhân viên chớ ít sao. Tôi muốn đi làm, hăng xưởng nào cũng được, lương bao nhiêu cũng được, miễn sao tôi có nồi cơm chắc chắn mỗi ngày, miễn sao tôi được ngồi ngang hàng với mọi người mà trong ḷng không ngượng nghịu mặc cảm. Ông Lars ở văn pḥng xă hội khuyên tôi biết bao lần, ông hứa nếu tôi muốn là ông t́m ngay việc làm cho tôi.

Ngày cuối cùng, ṭa án xử tôi tội đồng lơa đả thương với bản án không có ǵ nặng lắm. Tôi nhẩm tính: Bản án ba năm trong tù và hai năm tại ngoại, ḿnh ở trong tù đă hơn hai năm, như vậy không c̣n bao lâu nữa. Kể ra cũng đáng thôi. Bề nào th́ thằng Pakkis cũng đă chết. Tôi chấp nhận bản án. Thời gian trong tù, tôi được dạy nghề thợ mộc, cái nghề tôi thích từ nhỏ, cũng là nghề của ông nội. Những ông thày trong tù khen tôi khéo tay, khen tôi siêng học, làm nhiều báo cáo tốt cho tôi, hứa t́m việc cho tôi khi măn hạn tù. Tôi nôn nao chờ ngày ra.

Trời Phật đâu sao không chứng giám cho ḷng thành của tôi. Trước khi măn hạn tù, tôi nhận được một tờ giấy báo là tôi sẽ bị trả về Việt Nam v́ bản án đồng lơa, cố t́nh đả thương người cho đến chết. Ngẩn ngơ mù người, tôi đ̣i có thông dịch để dịch lại bản án. Đúng vậy. ĐM thằng thông dịch hồi đó. Nó dịch mà không giải thích, dịch là bản án đồng lơa đả thương người. Nhiêu đó. Tôi không hiểu rơ nghĩa từng chữ khi người ta đọc bản án dầu đă được dịch ra tiếng Việt. Mấy người đó đâu biết khả năng tiếng Việt của tôi có hơn ǵ tiếng Na Uy đâu. Tôi chỉ mới học tới lớp ba là phải đi vượt biên mà. Tôi có đồng lơa cho nên tôi không kháng án ngay lúc đó, cho nên tôi nhận tội liền v́ tôi đă khai là tôi đá thằng đó. Nhưng c̣n tệ hơn nữa là lư do tôi bị đuổi về Việt Nam v́ tôi là một phạm nhân không có quốc tịch Na Uy. Lạ đời không? Cả nhà ai cũng vô quốc tịch hồi tôi c̣n đi học, hồi tôi ở nhà mồ côi. Đúng vậy. Ba má tôi quên, quên ghi tên tôi vô đơn khi gia đ́nh xin vô quốc tịch v́ trên giấy tờ, tôi không phải là con của ba má. Người ta quên tôi, quên sự hiện diện của tôi. Má tôi khóc, ba tôi ân hận, thừa!

Tôi kháng án. Hai năm tại ngoại tôi từ hẳn đám bạn du đảng, từ hẳn, không giao tiếp với người Việt Nam với hy vọng làm lại từ đầu, với hy vọng nếp sống chừng mực sẽ là bằng chứng tốt khi ṭa xử lần nữa. Tôi được huấn nghệ, tôi được cấp nhà, tôi có bạn bè Na Uy đàng hoàng, tôi sống như một người Na Uy, tôi đi trượt ski, tôi chơi thể thao, tôi thực tập ở hăng Eskones. Thư kháng án của tôi được chấp nhận. Bạn bè Na Uy hứa giúp tôi kháng án tiếp. Muốn giúp là một chuyện, công pháp là một chuyện. Cho đền gần ngày xử, suy ngẫm những lần hỏi cung, linh cảm một kết quả vô vọng, tôi quyết định trốn qua Đức, t́m đến tụi Việt Nam bên đó mà tôi đă giao du từ mấy năm trước. Số mạng tôi nằm trên bàn cân mà cán cân là một sợi chỉ hy vọng mong manh. Một hạt cát thêm vô đầu cân kia, thế là quyết định trả tôi về Việt Nam được kư, theo lời người bạn kể.

Tránh vỏ dưa gặp vỏ dừa, tụi Việt Nam bên Đức làm ăn táo bạo hơn tụi bạn của tôi ngày xưa. Tôi phải lăn vô để kiếm sống. Cùng là cặn bả của xă hội, nhưng phong sống của tụi này khác tụi Việt Maxi, làm tôi nhớ bạn bè, nhớ gia đ́nh quá sức. Tôi lẻn về thăm gia đ́nh. Không biết sao, cảnh sát chờ canh, chận bắt trước khi tôi về đến nhà. Được phép gặp ba má năm phút, tôi bị hai người cảnh sát mặc quần áo dân sự áp tải ra phi trường Fornebu.

Ba má tôi van xin. Các em tôi khóc lóc. Má tôi xin được gởi về Việt Nam thay tội cho tôi. Chuyện đâu có dễ như ba má nghĩ. Gương mặt ba héo khô già trước tuổi v́ thằng con hoang đàng, mái tóc má lấm tấm trắng v́ ân hận. Faen! Héo hắt! Bạc tóc! Tôi hoang đàng? Đúng! Ai đẩy tôi vào con đường hoang đàng? Nói đi! Chính tôi? Tôi không chối! Tại sao ba má chưởi mắng bắt tôi từ bỏ đám bạn của tôi? Tuổi trẻ tôi cần có bạn, không giao du với những người bạn ấy th́ tôi giao du với ai? Ba má của tụi bạn cũng cấm cản không cho tụi nó giao du với tôi, ai tốt, ai xấu? Fuch you! Ai hơn ai? Ai đáng giá hơn ai? Ai sẽ tránh ai? ĐM! Tránh nơi này th́ phải có một nơi trú ngụ khác. Nơi nào? Tôi là một hiện thể bằng xương bằng thịt bằng trái tim bằng khối óc, tôi phải có một chỗ dung thân giữa thế gian này. Nhưng tôi không có quyền lựa chọn.

Từ khi vừa bước chân đến Na Uy, tôi đă được huấn luyện cách nói láo. Láo là tôi qua đây một ḿnh, kêu ba bằng dượng Hai, kêu má bằng d́ Hai từ trong nhà cho tới ngoài đường để ba má nhận được tiền bảo dưỡng tôi, để cậu mợ được bảo lănh qua Na Uy nhanh chóng. Láo về tuổi tác. Láo về công ăn chuyện làm đen của ba má. Láo đến độ đôi lúc tôi tưởng là thiệt. Thế mà tại sao tôi không nói láo, tại sao tôi không chối là tôi đă đá thằng Pakkis đó, có ai nh́n thấy rơ ràng là tôi đă đá đâu, có thằng bạn nào khai đâu. Tại sao? Tại sao khi tôi thành tâm muốn làm lại từ đầu, muốn được sống như một người b́nh thường th́ được trả lời bằng một h́nh phạt này? Tụi kia chối, chối hết. Tụi nó được ǵ? Được máng án tù sáu tháng, một năm, hai năm là cùng. C̣n tôi, tôi khai thật, cho nên tôi được tưởng thưởng bằng cái án biệt xứ, suốt đời. Đó là công lư, fuck you! Đầu óc tôi bị những dấu hỏi dấu chấm than đánh tới đánh lui trong suốt hai mươi ba tiếng đồng hồ từ phi cơ này chuyển sang phi cơ kia.

Giao tôi cho công an tại phi trường Tân Sơn Nhất, hai người cảnh sát Na Uy biến mất. Lạ lắm, khi hai người cảnh sát Na Uy đi rồi, tôi mới nhận thức được là mối liên hệ với đất nước Na Uy, con người Na Uy hoàn toàn bị cắt đứt, một phần lớn trong tôi bị cắt ĺa. Cảm giác mất mát càng lớn dần khi người công an áo vàng đeo những huy hiệu đỏ chói, đẩy tôi, nói, giọng nói lạ lùng tôi chưa từng nghe, tôi không hiểu lắm, đại khái h́nh như là: "Tao kiếm xe cho mày đi liền, ĐM, tụi Na Uy đem rác về đổ ở đây."

Với năm trăm dollar được mấy người công an đổi ra tiền Việt Nam, tôi bắt đầu chi dùng cho chuyến xe đ̣ về Bắc Mỹ Thuận, về Cần Thơ, về quê tôi. Quê tôi? Người ta biểu Việt Nam là quê hương của tôi th́ tôi biết vậy. Người tài xế lái chiếc xe gắn máy chở tôi lại địa chỉ được ghi trên tờ giấy mà công an ở phi trường biểu tôi phải tŕnh diện. Bỏ tôi đó, giống như hồi ông hiệu trưởng tôi dẫn tôi đến lớp học, giao tôi cho cô giáo mà không hề thắc mắc là tôi sẽ xoay trở như thế nào giữa muôn ngàn âm thanh hoàn toàn xa lạ, ông quay lưng bỏ đi.

 
Người ta mướn cho tôi căn pḥng được dựng kế bên nhà một người bà con xa của ba ở một con hẽm sâu, cho tôi một địa chỉ để tôi liên lạc. Căn pḥng ba bề là lớp ván mỏng, vừa đủ chỗ cho cái gường lính, bếp gaz, vài kệ bằng mủ cứng, cái bàn nhỏ và vài ba cái ghế. Tôi tập quen dần với cái nóng hâm hấp của mái tole từ khi vài vệt nắng chen qua khe hở ở cánh cửa duy nhất cho tới khi tôi phải bật cái bóng đèn treo lơ lững trên đầu.


* * *

Cách đây mười lăm năm, tôi ngơ ngơ ngáo ngáo trong lớp học, mọi lời nói loáng thoáng qua tai, không bắt được một câu cho trọn vẹn, bắt chước cười, bắt chước la, bắt chước vẽ, mong chờ tiếng chuông reng hết giờ. Ngày nay, giữa phố chợ đông người, tôi cũng ngơ ngơ ngáo ngáo, mọi lời nói cũng loáng thoáng qua tai, không hiểu được một câu trọn vẹn. Nhưng tôi không thể bắt chước cười, tôi không thể bắt chước thong dong ngồi quán với ly bia trên bàn, tôi không thể làm những chuyện trái ngược để được chú ư bởi tôi không muốn ai gọi tôi là "con khỉ tóc hoe", bởi đầu tôi có quá nhiều dấu hỏi, có quá nhiều dấu chấm than.

Ngày rời Việt Nam tôi mười một tuổi, nay trở lại, tôi hai mươi sáu tuổi. Mười lăm năm! Ngày đi, tôi là một thằng nhỏ c̣n chạy quanh chọc phá mấy cặp rù ŕ trong vườn bông ban đêm, chưa bao giờ đứng trước gương ngắm nh́n chính ḿnh, chưa bao giờ ngồi yên được vài phút, tiếp nhận mọi sự việc quanh ḿnh như con chim con há mỏ nhận mồi chim mẹ thả bỏ vô, hít thở hơi mưa dầm cơn nắng hanh như nụ hoa mười giờ ḅ lan tràn trên mặt đất nở ra khi có nắng đóng lại khi nắng tàn, chưa biết ước mơ cho tương lai. Ngày trở lại, tôi là một người đàn ông luôn luôn nh́n quanh thăm ḍ cho mỗi bước đứng bước đi, gương mặt mang đầy dấu tích hận đau làm tôi không dám đứng trước tấm gương tự ngắm nh́n ḿnh, tiếp nhận mọi sự việc chung quanh bằng tấm ḷng có nhiều lớp cạn lọc, không biết mơ ước tính toán ǵ cho tương lai.

Nếu ai đó hỏi tôi là người nước nào th́ thật t́nh tôi không biết trả lời như thế nào. Mười một năm ở Việt Nam so với mười lăm năm ở Na Uy, bên nào nặng? Tôi là người Việt Nam v́ nội ngoại, ba má là người Việt Nam, v́ má sanh tôi trong nhà thương Cần Thơ, v́ tóc tôi đen, v́ mũi tôi tẹt. Những năm ở Na Uy, đối với người Na Uy th́ tôi măi măi là người Việt Nam, dầu tôi có nhuộm tóc, dầu tôi ăn chơi không thua ǵ tụi bạn Na Uy. Nhưng tôi lại không tự cảm thấy tôi là người Việt Nam hoàn toàn, tôi không có một chút gắn bó nào với câu vọng cổ kéo dài với những giọng hát nhèo nhẹo và tôi không cười được khi xem những vở kịch trên video.

Không phải tự tôi không cảm thấy tôi hoàn toàn là người Việt Nam mà ngay chính cả mọi người chung quanh đây, có ai coi tôi là người Việt Nam đâu. Người ta cười câu nói ngây ngô phát từ miệng người đàn ông gần ba mươi tuổi. Người ta nhíu mày không hiểu vài chữ phát âm ngượng nghịu từ người đàn ông da vàng mũi tẹt như họ nhưng lại đến từ một đất nước xa xôi. Xấu hổ, mặc cảm, tôi rút ḿnh không muốn giao thiệp. Ngày ba bữa cơm thui thủi, tối trở lăn gối chiếc một ḿnh, cứ thế mà hít thở cái không khí bưng bưng bụi bậm.

Phải t́m đường sinh nhai, tôi ráng lần t́m nơi xin việc, đủ mọi việc.

- Ông có thể cho tôi làm ở đây.

- Mày có thể làm ǵ?

- Ơ... tôi có học chuyện này, học hai năm.

- Chuyện này là chuyện ǵ?

- Chuyện... chuyện như ông đang làm.

- Ha... ha... chuyện tao đang làm mà cũng đi học, cũng học hai năm... ha... ha... Mà tao học hơn mày, tao học cả đời, học từ lúc cầm búa đập dập nát ngón tay cho đến khi tao nhắm mắt mà cũng bào láng cón mặt bàn, đến bây giờ cũng c̣n học, mày có thể biết không?

- Dạ, tôi có thể học nữa.

- Sao mày không có thể học nữa ở chỗ mày đă học đó... ha...ha... thằng này nói nó có thể làm được. Nó chỉ có thể thôi... ha...ha... có thê mà cũng xin vô đây làm. Mày có thể cho tao biết mày là người ǵ mà không biết nói chuyện. Mày có thể đi chỗ khác để tao đục cho xong cái chân bàn này không. Mày có thể đừng đứng lạng quạng cản công cản chuyện của tao không?

Như thế, tôi xin hết chuyện làm này đến chuyện làm kia, không ai tin tôi khi họ nghe giọng nói nạc mỡ, câu văn ngượng ngập. Ngựi ta nghi ngờ tại sao tôi đang ở ngoại quốc nghe nói sung sướng giàu sang lắm mà lại về Việt Nam lang thang t́m những việc làm "rẻ tiền". Lâu lâu bạn bè khi th́ tụi trong băng Việt Maxi ngày xưa, khi th́ tụi bạn Na Uy, khi th́ ba má chợt nhớ đến tôi, gởi cho vài trăm đô để dành sống qua ngày. Tôi tiêu dè dặt từng đồng v́ không biết khi nào được nhớ tới. Tôi lo sợ đến một lúc nào đó bạn bè, gia đ́nh quên người bạn, người con đang bơ vơ giữa "xứ người".

Na Uy không có án tử h́nh. Nếu ṭa án cho tôi lựa chọn th́ tôi chọn cái án nặng nhất của Na Uy là hai mươi mốt năm thay v́ cái án "trở về quê hương" này. Hai mươi mốt năm trong tù, dầu ǵ th́ c̣n có một chỗ đứng, được cư xử như một con người, được có những ước mơ cho hai mươi mốt năm sau. C̣n ở đây, ở Việt Nam, ở nơi người ta gọi là quê hương của tôi th́ tôi chỉ là một tấm giẻ rách vụn, suốt đời là tấm giẻ vụn trong muôn ngàn tấm vải đầy màu sắc được mang ra may thành những tấm áo, tấm màn. Làm sao tôi có được ước mơ cho hai mươi mốt năm sau?

Ba má đă cắt một tấm vải từ bộ áo gia đ́nh để vá lên bộ áo gia đ́nh khác mà không cần biết đến kết quả của sản phẩm may vá đó. Ba má đă cắt một tấm vải từ bộ áo Việt Nam màu vàng rực rỡ để đem vá chồng lên bộ áo Na Uy màu xanh đỏ trắng tươi. Bởi màu sắc quá chói mắt nên người ta cắt tháo nó ra, đem nó vá chồng lên bộ áo nguyên thủy của nó nhưng người ta không hiểu rằng tấm giẻ vụn này đă không c̣n thích hợp với tấm áo Việt Nam ngày nay cho nên không ai muốn dùng nó. Chẳng lẽ từ nay và măi măi, nó chỉ là một tấm giẻ vụn vô dụng?

Tôi có dám ước mơ: Một ngày nào đó, người ta thâu lượm những mảnh giẻ vụn như tôi, kết may khéo léo thành một tấm khăn trải bàn, thành một cái bao gối. Hỡi đôi bàn tay khéo léo! Hỡi khối óc biết tận dụng của thừa vật thải! Hỡi tấm ḷng biết nh́n xuống vực sâu! Các người có hiện diện trên thế gian này không?

 

(Những Giẻ Vụn của Vơ Thị Điềm Đạm trích từ

Tập truyện ngắn Mai Nở Miền Tuyết Trắng)