SÀI G̉N! SÀI G̉N!

Vơ Thị Điềm Đạm

Kư, hè 2008

Về Việt Nam mà chỉ ngồi xe hơi, chỉ ở khách sạn ba sao trở lên th́ tôi không muốn về v́ tôi không muốn làm người khách cưỡi ngựa để xem hoa trên đất nước tôi.  Lâu lâu một tuần th́ c̣n chấp nhận.  Và may mắn là người bạn đồng hành của tôi cũng thuộc dân thích bụi-đời-gian-lao.  Mèn, chữ bụi-đời-gian-lao nghe sao vừa chính xác cho chính bản thân uống sữa tươi mỗi sáng và chân bước lên xe khi ra đường hàng ngày ở nơi tôi sống, mà lại vừa nghe có vẻ mỉa mai cho người dân tại Việt Nam tôi.  Tôi cho tự phong ḿnh sống bụi-đời-gian-lao v́ phương tiện giao thông của chúng tôi là xe Honda, nắng nôi bụi bặm, chen chúc giữa ḍng xe và ăn hàng quán có cửa mở rộng mát.  Nhưng nhờ vậy mà tôi có dịp quan sát, nghe ngóng.  Và v́ bởi tôi là người dân cổ ngắn miệng nhỏ như triệu triệu người dân khác nên những chuyện tôi lưu ư là những chuyện nhỏ nhặt cao ngang đầu, rộng ngang tai, xảy ra quanh tôi. 

Chuyện nón “bảo thủ”

Nếu tôi dùng tiếng-Tàu-nói-bằng-tiếng- Việt  theo kiểu bây giờ, nghĩa là lấy hai chữ của Tàu hay có người văn hoa hơn th́ gọi là Hán ngữ, ghép lại, để tạo thành một chữ Tàu mới, rồi phát âm theo kiểu Việt Nam, thế là thành chữ Việt Nam (Cái chuyện lấy sản phẩm của người khác rồi cắt, dán để tạo thành sản phẩm của ḿnh th́ quá quen thuộc ở Việt Nam.  Và người Tàu là thày nên dễ ǵ họ không biết, nhưng v́ cái chuyện cắt-dán-mới này có lợi cho sự phát huy cũng như phát triển ngôn ngữ Tàu nên họ làm lơ cho đàn em làm ăn.), th́ tôi gọi đó là nón bảo thủ, nghĩa là bảo vệ cái đầu.  Nhà nước biểu gọi là nón bảo hiểm, nhưng tôi thấy chữ nón bảo hiểm nghe sao chướng tai quá.  Kệ, nhà nước biểu th́ biểu, nhà nước là cha dân th́ cũng kệ, tôi cứ gọi theo chữ của tôi, chắc ai cũng hiểu, nếu ai thắc mắc th́ tôi giải thích, miễn sao tôi không gọi đó là nón bảo nhĩ là được rồi.

Cách đây bốn năm, khoảng giữa tháng tám năm 2008, ở Sài G̣n, lệnh bắt tất cả những người chạy xe hay ngồi trên xe, cứ gọi là xe Honda như trước 75 là ai cũng hiểu, ra xa lộ phải đội nón bảo thủ.  Đến ngày thi hành luật, trên xa lộ xuất hiện hai trạm kiểm soát, một trạm khi vừa ra khỏi cầu Sài G̣n, một trạm giữa ngă tư Thủ Đức và ngă tư B́nh Thái.  Mỗi trạm có hai công an giao thông, đồng phục thẳng thớm đứng cạnh chiếc xe mô tô nặng kư, trông rất oai vệ và sẵn sàng rượt đuổi những chiếc xe vi phạm luật bỏ chạy.  Đồng thời, trước hai trạm kiểm soát này chừng năm mươi mét, tính theo chiều xa chạy của hai tuyến đường, cũng xuất hiện một nhóm khoảng năm-sáu người, tay cầm một cái nón bảo thủ, chờ khách hàng.

Trong một gia đ́nh, ông bố nghiêm khắt cấm đoán con cái làm điều này, bắt buộc làm điều kia th́ thường có bà mẹ mền mỏng giúp con qua mặt bố, bao che con hay làm thế cho con (Chỉ cần ban đêm bà mẹ thỏ thẻ vài câu hay làm eo làm xách là bố lơ ngay).  Nhất là những cấm đoán mà không chuẩn bị giải pháp thay thế, những bắt buộc mà không chuẩn bị phương tiện để thực hiện, hay chỉ để chứng tỏ cái quyền gia trưởng của ḿnh.

Kinh nghiệm cho thấy, mỗi một luật mới được ban ra th́ ngay cả các cơ quan nhà nước có trách nhiệm liên quan đến việc thực thi điều luật này cũng không nắm vững công tác v́ không được giáo huấn rành mạch, nên mỗi ban ngành nhận hiểu và thi hành theo “ư thích” của ḿnh.  Phải cần một thời gian, vài ba năm mới hy vọng cái luật mới này được thực thi cỡ 60% theo tinh thần của nó.  C̣n chuyện áp dụng luật lệ thống nhất ở Việt Nam ḿnh th́ xin miễn bàn, mỏi tay viết, mỏi miệng nói.  Thêm cái khổ nữa là, thường th́ luật này đă có sửa đổi trong thời gian đó.  V́ chính nhà nước và các ban ngành không thực thi luật mới một cách thống nhất cho nên người dân ḿnh tập được thói quen làm lơ những luật mới ban hành, qua mặt được th́ qua mặt.  Giống như bố nói A mà mẹ nói B th́ chỉ tạo đường cho con cái qua mặt.

Luật bắt đội nón bảo thủ đă được thông báo trên truyền h́nh và báo chí nhưng không cho biết h́nh phạt th́ chẳng mấy ai bận tâm mà đi mua nón và thường th́ chỉ chính người chạy xe mới có nón.  Nhưng tài ứng biến của dân ḿnh th́ “có ngay”.  Ấy thế cho nên: Trước chỗ hai anh cảnh sát đứng canh mới có mấy người cầm sẵn nón, mới có người dừng xe mướn tạm nón, năm ngàn một cái.  Người chạy xe đội cái nón mướn chạy tà tà qua trạm kiểm soát chừng năm mươi mét th́ ngừng lại v́ “thằng nhỏ” cho mướn nón đă nhanh chân, đứng chờ để lấy lại nón để chạy ngược trở lại.  C̣n người ngồi sau th́ mướn chi cho tốn tiền, chỉ việc xuống xe, đi bộ chừng trăm mét, qua khỏi trạm kiểm soát là ung dung ngồi lên yên sau, ra lệnh: chạy!  T́nh trạng cứ thế mà tiến hành, luật cấm cứ thế mà thực thi.  Khối người kiếm ăn nhờ nghề cho mướn nón.  Nhưng cũng trần ai lắm v́ phải chạy ngày cả trăm bận theo xe qua trạm, và ngày nào không có bóng dáng áo vàng và xe mô tô th́ coi như ăn cháo trắng.

Ba năm sau, 2007 số người đội nó bảo thủ tăng lên thấy rơ trên đường phố Sài G̣n, nhưng không bắt buộc.  C̣n ra xa lộ th́ bắt buộc nhưng coi bộ không khắt khe chi mấy nên chỉ những người ư thức được sự nguy hiểm là đội nón, không kể đàn ông hay đàn bà.  Và kiểu nón th́ đơn sơ, giản dị.  Xét như ở Phan Thiết th́ luật bắt buộc đội nón cũng chỉ áp dụng khi nào chạy xe ra xa lộ, nhưng có luật phạt nên mọi người tuân theo khá nghiêm chỉnh.

Và bây giờ, 2008.  Tôi và người bạn đồng hành được cô em cho mượn cái xe Honda Dream II với hai cái nón bảo thủ.  Tôi cằn nhằn rằng là vướng bận, rằng là nặng quá.  Tôi than thở không biết để nón đâu khi vào hàng quán.  Nhưng không có cô em ở đó để giải thích và tôi biết tính cô em cũng không ưa cái chuyện đội nón v́ chính tôi cách đây khoảng mười năm đă mua cho cô em cái nón bảo thủ từ Na Uy để cô em chạy xe được an toàn mà cô em có chịu đội bao giờ đâu.  Cho nên tôi đoán đây là chuyện chẳng đặng đừng.

Quả vậy!  Tôi ngạc nhiên khi nhận thấy sau một năm mà cái sự đội nón bảo thủ đă trở thành đương nhiên, không đáng nhắc nhở.  Từ ông già chạy xe sát sát lề đường đến anh chàng thanh niên lách qua lượn lại xông xáo giữa ḍng xe.  Ra vào hàng quán, gởi xe đi chợ đi chơi, chúng tôi chỉ việc treo cái nón bảo thủ trên xe, ung dung mà đi, không sợ mất chi cả.  Chỉ một ngày, tôi cũng coi cái sự đội nón là đương nhiên như ăn cơm phải có đôi đũa vậy.

Điều thích thú là ngắm nh́n trăm trăm kiểu nón bảo thủ và phải công nhận óc sáng tạo của người Việt Nam ḿnh phong phú thật.  Và đầu óc nhiều tưởng tượng, cái mắt hay soi mói của tôi có dịp làm việc.  Có những ông trọng tuổi mà đội cái nón màu hồng th́, chắc ông này quơ đại cái nón của con mà đội.  Có anh thanh niên mà đội cái nón trắng có bông th́, chắc mượn tạm của bồ hay em gái.  Chồng đội nón, vợ đội nón, đứa con ngồi trước hay ngồi giữa th́ không, chắc mua chi cho tốn tiền v́ “nó” lớn mấy hồi và công an không phạt con nít.  Nhưng đàn bà con gái th́ coi bộ đâu ra đó hơn.

Chỉ hai tuần là tôi tự khen tôi tinh mắt khi nhận ra được rằng cái nón bảo thủ bây giờ đă trở thành một món thời trang làm bận tâm rất nhiều giới.  Bởi v́ nh́n màu sắc, kiểu, cách trang trí của cái nón bảo thủ là ta có thể nh́n được phần nào cá tính của chủ nhân.  Cô thích làm điệu làm dáng nhưng thuộc giới b́nh dân th́ nón có ren chung quanh hay nón được bọc một lớp ren màu, kiểu nón có vành, có khi thắt nơ xinh xinh, màu sắc tươi tắn bắt mắt.  Cũng thích ăn diện nhưng thuộc giới khá giả th́ kiểu nón trông trẻ trung, màu trắng, hay màu nhạt, hay ca rô.  Thích phô trương th́ kiểu nón đắt tiền theo mốt.  Quan tâm đến phẩm chất và tác dụng thật sự của nón bảo thủ th́ chọn kiểu nguyên thủy của nó… Biết kể sao cho xiết.  Có điều là tôi thật sự thích thú khi ngắm nh́n các cô tươi trẻ với cái nón xinh xinh chạy những chiếc xe cũng mỹ miều hay ngầu ngầu như chủ nhân.  Và thầm nghĩ, nếu ḿnh c̣n trẻ như các cô bé này, ḿnh cũng sẽ chọn một cái nón bảo thủ thật thể thao.

* * *

Chuyện đèn xanh đèn đỏ

Cái bực ḿnh của người chạy Honda ở đường phố Sài G̣n, ở ngă tư có đèn xanh đèn đỏ là: đèn đỏ bên kia đă tắt mà “họ” c̣n ráng chạy và đèn xanh bên kia chưa kịp bật là “họ” đă rồ ga rề rề tiến tới, cho nên ḍng xe bị ứ đọng thường xuyên ở ngay giữa ngă tư.  Thêm vào đó, cái vạch trắng nằm chần dần trên đường nhưng hầu như ai cũng nghĩ lấn thêm chút xíu th́ cũng không sao hay ḿnh tới ngă tư trước nhất mà sao xe nó rề lên đứng trước xe ḿnh.  Thế là cái khoảng cách giữa hai lằn trắng được thâu ngắn lại, cho nên cái khoảng thời gian để dấn thân vào trung điểm ngă tư cũng hạn hẹp hơn và cho nên tâm trạng của đèn xanh đèn đỏ cũng rối tung v́ không biết có phải là đến phiên ḿnh hay không.

Đó là h́nh ảnh thường ngày, măi cho đến 2007.  Bây giờ, hè 2008, tôi thành người lấn thêm chút xíu cũng không sao đứng trước nhất trong đám đông đến từ từ, trong lần đầu dấn thân vào ḍng xe Sài G̣n.  Tôi phải nhón chân đẩy lui xe lại và mang tâm trạng người thiếu văn hóa.  Vậy là tôi có lời khen cho mức tiến bộ trong giao thông của người Sài G̣n.  Không phải chỉ ở Sài G̣n mà cả những thành phố khác tôi có dịp đến.

 

Không đọc sách báo, cũng không theo dơi những phuơng tiện truyền thông khác nên tôi không thể suy luận rằng đó là kết quả của sự giáo huấn con dân, cách xử phạt quang minh, sự canh gác nghiêm ngặt hay số tiền phạt quá cao của đội ngũ công an giao thông.  Nhưng một điều tôi nhận thấy trước mắt là tác dụng của những hộp đèn số treo trên không ở những ngă tư ở Sài G̣n.  Con số trên hộp số được điều chỉnh tùy theo mức độ giao thông ở mỗi ngă tư.  Như ở bùng binh Hàng Xanh, nơi lượng giao thông dầy nhất nước th́ con số sẽ bắt đầu (theo sự theo dơi của tôi) từ bốn mươi giây và rơi xuống từ từ.  Phía bên đèn đỏ th́ hộp số màu đỏ để chỉ cho các xe biết là c̣n bao nhiêu giây nữa phải chờ.  Phía bên đèn xanh th́ có hộp số màu xanh để chỉ c̣n bao nhiêu giây nữa để có thể vượt qua.  Người chạy xe canh chừng con số đang giảm từ từ để lượng đoán t́nh h́nh.  Con số xanh chỉ 01, không đủ thời gian vượt qua ngă tư, phải ngừng thôi.  Con số đỏ chỉ 15, c̣n lâu mới có đèn xanh, cứ thư thả mà chờ, khỏi cần nổ máy gầm gừ.

Không biết thời gian đầu khi những hộp số lơ lửng xuất hiện, phản ứng người dân Sài G̣n ra sao nhưng hiện tại th́ tôi nhận thấy mọi người tuân hành rất là nghiêm chỉnh, ngay cả các cậu thanh niên trẻ.  Có lần, một cô gái lỡ ngừng xe qua khỏi lằn trắng, hấp tấp dùng hai chân để đẩy xe lui lại và năn nỉ: “Làm ơn tránh cho em lui xe.”  Nhưng, nhưng vào thời điểm bốn-năm giờ chiều th́ t́nh trạng chạy lấn ngập lề đường vẫn c̣n tiếp diễn và chiều dài chờ trước đèn đỏ th́ thường thượt, có khi cả trăm mét, nh́n thấy là ngán ngẩm.  Sao lúc này không thấy bóng dáng áo vàng đâu cả.  Chẳng lẽ công an giao thông làm việc theo giờ hành chánh, cũng phải về nhà?  Hay đủ cho ngày nay?  Hay đủ tiêu chuẩn cho một ngày rồi?  Trời biết!

* * *

Xe hơi

Khu An Phú tôi thường lui tới là một khu vực nhà biệt thự hay chung cư hạng cao.  Năm 2007 thấy có nhiều xe loại suv bốn cần ra vô khu vực này, tôi thắc mắc, Sài G̣n không có đường núi dốc, không có đường gập ghềnh đá sỏi mà chạy xe suv bốn cần chi vậy ta.  Bây giờ  tôi mới thấy tôi ngây thơ quá đổi và c̣n ngu khờ khi cứ măi mang cái kiểu suy luận ở Na Uy về Việt Nam áp dụng.  Và bây giờ th́ tôi cũng hiểu v́ sao.

Những lúc muốn được thoải mái, chúng tôi cho phép ḿnh được nghỉ chân ở quán Highland trên lầu ba khu thương xá Tax.  May mắn được bàn ngay góc quán.  Bàn và ghế cao theo kiểu trong bar rượu và với vị thế xoay mặt ra ngoài, thế là chúng tôi mặc sức nh́n ngắm ḍng giao thông ngay tâm điểm của Sài G̣n.  Bạn tôi đặt một ly kem hay bánh ngọt và một tách cà phê, phải nhấn mạnh là cà phê kiểu Mỹ th́ sẽ được một tách lớn, pha không đậm lắm và không đường.  Cho tôi là một ly cao chân chè đá mùa hè.  Cửa kính hai bề, vị trí có thể nh́n toàn diện: vườn hoa Nguyễn Huệ, bùng binh Nguyễn Huệ, vườn hoa trước nhạc viện quốc gia, con đường Nguyễn Huệ, một khúc đường Lê Lợi.  Trung tâm của dân du lịch nhưng ḍng giao thông vẫn là của dân Sài G̣n.

- Nh́n ḱa, cái cô mặc áo dài tím hoa vàng, sao cô lấy sách che mặt vậy.

- Xời, có vậy mà không hiểu, che nắng cho khỏi bị rám nắng.

- Nhưng nh́n sao điệu hạnh quá.

- Có ǵ lạ mắt đâu nào.

- Hồi đó bạn có làm vậy không?

- Chắc cũng vậy thôi, v́ che dù th́ điệu quá mà đội nón th́ nhaque, nếu có quyển sách trên tay để che th́ tốt quá.

- Lạ lùng hết biết!

Ly cà phê và ly chè được mang ra.  Người ngụm một ngụm nhỏ, cho đă thèm mặc dù cà phê c̣n nóng hổi và người kia th́ vớt ngay một muỗng đá lạnh, ngậm cho mát bụng.  Hơn hai mươi năm nh́n nhau cũng đă chán nên khi ngồi đây với chủ đích, mắt hai người chỉ thích nh́n xuống đường phố.

- Ḿnh làm một bản thống kê giả chiến nha.

- OK, về chuyện ǵ?

- Xe hơi.

- OK, bạn định nhắm vào tiêu chuẩn nào?

- Kiểu xe

- Hừm… hơi khó!  Bạn định phân hiệu xe rồi cho điểm theo số lượng?  Lấy số lượng một trăm được rồi.  Nhưng ḍng xe tứ phía…

- Ơ… chi mà phiền phức vậy.  Bây giờ ḿnh chỉ chú tâm đến ḍng xe từ cảng Sài G̣n chạy trên đường Nguyễn Huệ về bùng binh.  Ḿnh tính xem số lượng loại xe suv bốn cần chiếm bao nhiêu phần trăm. 

- Bạn đếm số lượng xe sub, em đếm toàn số lượng xe.

- Trong một thời gian nhất định hay số lượng một trăm?

- Số lượng một trăm có lư hơn chớ.  Không tính taxi nghen.

Ly cà phê đă cạn và cái bánh cũng đă được ăn đến miếng cuối cùng.  Ly chè đá đă được hút đến giọt nước không c̣n ngọt nữa.

- Mèn… sao dân Sài G̣n chơi sang quá mạng vậy ta.  Một trăm chưa?

- Chờ chút… xong… một trăm.  Bao nhiêu?

- Sáu mươi hai, đủ loại suv.  Một số ít là BMW, Mercedes hay Volvo bóng loáng, số c̣n lại là các loại Nhật cũng c̣n khá lắm, cũ nhất đời 2000.

- Dân Sài G̣n chạy xe sang hơn dân Na Uy ḿnh nhiều.

- Vậy th́ xe cũ đâu?

- Xe cũ nằm làm kiểng trong những gia đ́nh chỉ đủ tiền mua cái xe để nở mặt nhưng không muốn chạy nhiều v́ tiền xăng là một chi phí đáng kể trong sinh hoạt hàng ngày của gia đ́nh.  Họ chỉ dùng xe khi thật sự cần thiết nên những xe hạng này không xuất hiện nhiều trên đường phố Sài G̣n.  Như vậy ta có thể nghiệm ra rằng: Những tay giàu chạy loại xe suv rong rong ngoài đường là giàu xụ, xe hơi là phương tiện di chuyển hàng ngày của họ, chi phí xăng chỉ đóng phần nhỏ trong sổ chi tiêu.  Theo em biết, những xe này đều do tài xế chạy.  Sướng há!  Có tiền, họ mướn người lănh dùm họ những sự căng thẳng trong giao thông. 

- Ở Việt Nam mà có xe hơi là cũng thuộc hàng khá giả rồi.

- Đúng vậy!  Và vậy là xe cũ được các công ty taxi mua.  Mới mấy năm mà số lượng taxi tăng vô số kể, tệ lắm cũng một ngàn phần trăm.  Bạn có thấy ngược với Na Uy không?

- Sao?

- Ở Na Uy, xe taxi là phải mới, sang.  C̣n taxi ở Việt Nam th́ làm bộ bọc nệm, bọc khăn trắng viền ren nhưng ngồi vô xe rồi mới thấy xe cũ mèn, độ nhúng gần hết hơi.

- Anh đọc trong Saigon Times thấy nói số lượng nhập cảng xe hơi mới là khoảng một trăm xe một ngày, khiếp chưa.  Và có một chuyện vui giữa các nhà tư bản Việt Nam: “-Thằng A mới mua chiếc Toyota đời 2005.”  “- Vậy là đường làm ăn của thằng này đang gặp khó khăn.”  Lạ nhỉ, nếu chơi xe sang sao không chơi xe thể thao.

- Chơi xe thể thao là quí tử của các cán bộ gộc mới đủ sức chơi và khi đó bố mẹ th́ có BMW hay Mercedes hay Volvo.  Gia đ́nh tư bản th́ chơi xe suv bốn cần, vừa đúng mặt thượng lưu vừa đủ chỗ cho họ hàng nếu cần.  Này nhé, sở dĩ ở Sài G̣n ít thấy xe thể thao loại chiến hay xe nằm ở mức một trăm ngàn dollars trở lên là v́ dân thượng lưu là dân tư bản, ở Hà Nội mới thấy được nhiều những loại xe trên v́ dân thượng lưu là cán bộ cao cấp. 

- Bạn không để ư sao? 

- Ǵ?

- Số lượng xe hơi chạy trong An Phú ngang hàng với số lượng xe Honda, khiếp chưa!

- Thước đo mức thượng lưu là biệt thự, xe, con học ngoại quốc.

- Nhà nghỉ mát và thành tích du lịch.

Một người bạn thuộc lớp có xe hơi mới, thế là tôi làm một cuộc phỏng vấn ngay:

- Có bị móp méo chỗ nào chưa?

- Rồi, chừng một tháng sau khi tậu về.  Cái này là lỗi tại tui.

- Bảo hiểm có bồi thường không?

- Ngon ơ!  Tui đưa xe vô hăng, hăng đánh giá cho công ty bảo hiểm, bảo hiểm chuyển tiền qua hăng, hăng sửa liền.  Vấn đề quan trọng là ḿnh phải khai đúng ngôn ngữ của bảo hiểm.  Trả sáu triệu một năm, bảo hiểm nhân mạng và xe cho cả hai chiều, thế là an tâm mà chạy.

- Nhưng khi xe bị móp mà có sửa lại th́ cũng mất cái “zin” của nó.

- Ha… ha… chấp nhận chạy xe ở Việt Nam, nhất là ở Sài G̣n hay Hà Nội là chấp nhận móp méo tứ phía, cứ nghĩ thế cho đời bớt phiền bực.  Người lái giỏi cách mấy đi chăng nữa th́ họ cũng ủi, cũng lấn ḿnh.  Có cái xe là để sự di chuyển của ḿnh được an toàn, tránh ô nhiễm.  Kinh nghiệm tứ phía cho thấy, nếu bị tung xe hay ḿnh tung xe khác là nên thu xếp với nhau, đừng để công an dính vô.

- Sao vậy?  Không có công an th́ căi nhau mỏi miệng chết.

- Cả hai bên, hay nói chung là ai ai cũng sợ ding líu đến công an, từ tai nạn xe Honda cho tới xe hơi.  Công an rất khoái, khoái với chữ in đậm, khoái đưa xe về đồn để “xét xử” và khi chủ nhân nhận lại xe th́ chỉ có nước ngậm miệng mà khóc thầm.  Tốt hơn là thu xếp với nhau hay chịu thua mà c̣n có lợi hơn.

- Thua mà có lợi?

- Đúng vậy.  Khi xe bị đưa về đồn, ḿnh phải chầu chực chờ xét, và khi nhận lại xe th́ xe bị luộc chín nhừ.

- Luộc chín?

- Tiếng Việt của chị bị lăo hoá trầm trọng. 

- Không phải bị lăo hóa mà phải nói là không được cập nhật hoá.  Lăo hóa khi nào ḿnh đă biết hay dùng chữ này, bây giờ đầu óc hao ṃn và lăo nên không tinh nhanh nữa.

- OK.  Luộc chín có nghĩa là khi xe ḿnh bị đưa về đồn là cái trứng tươi, khi nhận là một cái trứng luộc.  Nghĩa là bên ngoài vỏ trứng không có ǵ thay đổi, bên trong th́ hỡi ơi… những bộ phận nào c̣n zin, có thể tháo gỡ là bị thay hết, bị luộc chín, xe càng mới th́ càng luộc lâu.  Nhận xe, nh́n không thấy ǵ, đề máy xe nổ, chạy về, từ từ mấy ngày sau mới khám phá ra th́… hỏi ai dám trở lại đồn công an mà khiếu nại.  Công an là cha ghẻ, là bà mẹ kế.  In như mỗi đồn công an có một bộ phận chuyên môn có tên tháo-gỡ-thay.  Ha… ha… gọi là ngành-công-an-luộc nghe có lư lắm lắm.

- Chuyện bực ḿnh vậy mà bạn coi không ra ǵ.

- Ở Việt Nam ḿnh, phải tập nhắm mắt, bịt tai và ngậm miệng cho nhẹ thân.  Nói chứ, ngậm-bịt-nhắm miết rồi chắc cũng có người t́m đường tung.

* * *

Tiếng rao hàng

Chúng tôi vừa được ở nhờ trong khu nhà An Phú mát mẻ và vắng tiếng xe Honda vài hôm, vừa được ở ngay con đường xe cộ nườm nượp, nắng chói chang từ sáng đến chiều.  Khu An Phú của dân khá giả có loại rao hàng riêng và khu phố b́nh dân có loại rao hàng riêng.

Khu An Phú mang tiếng sang trọng nhưng dần dần mất đi sự yên tĩnh, không v́ ḍng xe suv v́ động cơ loại xe này tương đối êm, mà là tiếng rao hàng và tiếng búa đập gạch đá hay cưa sắt.  Tiếng búa tiếng đập là v́ những tay đầu tư nhà đất bán đất nền từ từ cho nên biệt thự cứ thế mà được cất lai rai, gần mười năm không chừng.  Cũng bởi v́ nhà nước không hay không dám(!) đặt ra một giới hạn thời gian xây cất cho một vùng đất mà chính nhà nước tự đổ đất đắp lầy rồi chia lô bán và đương nhiên cán bộ liên hệ đều có phần.  Không được!  Gậy ông đập lưng ông!  Khổ và lỗ!

 “Giấy báo… sắt vụn…!” được rao tới rao lui, từ sáng sớm đến chiều tối, giọng Bắc nguyên chất, đa số là giọng đàn bà.  Chừng mười lăm phút một lần, hết người này đến người kia, trên chiếc xe đạp cũ sét lạch cạch.  V́ khá giả nên chủ nhân cho người làm giấy báo, ve chai, sắt vụn… để người làm có thêm chút tiền quà.  Và cũng v́ khá giả nên mới thải nhiều rác, những loại rác là nguồn sống của biết bao gia đ́nh.  Giọng rao đều đặn chán chường làm nảo ḷng người nghe, làm phiền ḷng người muốn t́m sự yên tĩnh trong ḷng phố thị náo động không ngưng.  H́nh ảnh người đàn bà nhẫn nại trên chiếc xe đạp chất đầy giấy báo ve chai chạy giữa hàng cây mát rượi tạo nên một bức tranh thật mâu thuẩn.  Và tiếng rao như nhắc nhở nghe sao lạc lơng giữa những con đường có những biệt thự nằm khuất sau bức tường cao kín cổng.  Nhưng lại cho tôi thấy khả năng suy tính chính xác của các cô rao mua v́ chính những khu vực này mới có nhiều rác rưởi đáng giá, vào đây mới hy vọng trúng mánh.

Ngoài ra, tiếng rao “bánh ḅ… bánh tiêu… đây” hay “xôi cúc… xôi gấc… đây” hay tiếng rao hàng ăn tương tự thỉnh thoảng vang lên của anh thanh niên nón vải bạc thếch lạc chân trong một buổi trưa vắng hay v́ ế hàng nên vào đây thử thời cơ xem có người nào bỗng dưng thèm món ăn thuần túy quê hương như tôi.  Và rồi tôi lại thắc mắc: “Những người sống ở đây, nếu có một ngày nào đó họ làm việc hay sinh sống ở nước ngoài, họ có ǵ để nhớ về quê hương Việt Nam của họ?”  Tôi có cảm tưởng như chất Việt Nam thuần túy không hiện diện trong thế giới này của họ.  Hay tại tôi sinh ra và lớn lên giữa phố chợ b́nh dân đông người chăng?

Thời gian ở An Phú tôi không cảm thấy thật sự gần gũi với những ǵ tôi thường có trong ước mơ và cũng không có được sự yên tĩnh nên chúng tôi khăn gói t́m về xóm nhà b́nh dân quen thuộc.  T́m lại tiếng rao hàng chẻo chẹo hấp dẫn.  Có ngay!  Không thiếu món nào.  Giọng rao khàn khàn của bà cụ gánh xoong đậu hủ nước đường có vài lát gừng cay cay.  Tiếng rao kéo dài cho mọi người đủ thời giờ nghe trọn vẹn để mà thèm của chị gánh một thau xôi ṿ và một hũ cơm rượu viên trắng nhỏ.  Lời rao thông thả của anh đẩy xe dưa hấu xanh mướt… Một ngày ngồi nhà, từ sáng sớm đến chiều tối, bụng chúng tôi có thể no cứng với cỡ hai chục món từ lỏng đến đặc, mềm và cứng.  Cái tiện lợi nữa là lịch tŕnh các hàng ăn qua lại trước nhà tương đối đúng giờ, nếu có thay đổi chút chút là do số lượng người muốn mua.

Ba mươi ba năm, tiếng rao hàng phía sau những khách sạn bóng loáng và những nhà hàng sang trọng mới mọc lên không có ǵ thay đổi, hàng gánh và xe đẩy vẫn thô sơ vén khéo.  Một trong vài hàng quán theo kịp đà tiến triển kỹ thuật là hàng chè.  Đầu gánh này là xoong chè nóng, mỗi ngày một món chè làm nổi chờ đợi của khách hàng thêm đậm màu và đầu gánh kia là thau nước và chén muỗng; được thay thế bằng xe đẩy có chừng sáu xoong nhỏ, sáu loại chè và những bịch chè nho nhỏ đủ loại treo lủng lẳng, chuẩn bị khi đông khách.  Cũng tiện lắm, v́ như thế những khách hàng hảo ngọt được lựa chọn thoải mái, thưởng thức nhiều món chè cùng lúc.  Và tiếng rao th́ vẫn ngọt như đường.

Có cái mất, có cái mới.  Tiếng hai cây gỗ loại cứng gơ vào nhau lốc cốc của xe phở đang đứng ở đầu hẻm những tối vắng xe không c̣n nghe nữa.  Thay vào đó là điệu nhạc kéo dài độ mười giây của xe kem, vào ban ngày.  Điệu nhạc ngoại quốc được chơi bằng vài loại nhạc cụ thô sơ mà hăng kem đă gài sẵn cho mỗi xe kem do một người đàn ông đạp, đánh thốc vô tai thay v́ tiếng rao hàng đầy tính người.  Sự đơn điệu của âm nhạc cộng với âm thanh khô khan vang tới vang lui một ngày cỡ chục lần làm tôi cứ cầu trong bụng sao cho xe kem này bán đắt để không đi ngang nhà tôi nữa.  Và tôi phải phục sự chịu đựng của người chạy xe kem.  Một điệu nhạc, nghe tới nghe lui, âm thanh đánh thốc bên tai, cứ chừng năm phút một lần, vị chi là trên một trăm lần một ngày làm việc mười tiếng động hồ.  Để tôi phải thắc mắc: chừng nào th́ ông này mới bị khùng v́ tiếng rao máy móc của ông.

* * *

Chợ

Ba mươi ba năm đổi đời, cũng có cái mới nhưng cái mới không thay thế được cái cũ.  Đó là chợ.  Siêu thị Coop-Mart với ngàn ngàn hàng hóa vật dụng mọc lên rải rác trong thành phố, không làm chết được cảnh chợ sáng, chợ chiều đă được thành h́nh từ bốn/năm chục năm nay, nguyên thủy là một con hẻm phía sau những con đường rộng lớn xe cộ nườm nượp.  Sạp hàng cao khỏi mặt đất, sạp hàng bày thẳng trên nền gạch, chen kẻ nhau như đă một thỏa thuận không văn bản.  Hàng rau cải kế hàng giày dép, hàng tạp hóa kế hàng tôm cá, rỗ trứng nằm kế sàng nhang đèn… Không thể t́m ra được một lư thuyết hay một nguyên tắc để giải thích sự sắp xếp vị trí các hàng sạp.  Thật ra th́ t́m hiểu chi cho mắc công!  Gởi xe, bắt đầu từ đầu hẻm, gặp ǵ mua đó theo nhu cầu, thấy ngon mắt th́ ghé chân, thấy hàng lạ th́ mua thử, đến chừng hai tay xách không nổi nữa th́ quay lại.  V́ chợ là con hẻm thông hai đầu nên hàng sạp không cần tranh nhau ngồi đầu hẻm.  Và v́ mua cá định nấu canh chua th́ xàng qua sạp rau cải, mua xong mắm tôm th́ lại hàng bún kế bên mua một kư… cứ thế mà đầy bị. 

Bị nylon.  Bây giờ đi chợ mà xách giỏ là hiện tượng lạ.  Hàng sạp nào cũng có sẵn bị cho khách hàng, mua nhiều th́ bị lớn, mua ít th́ bị nhỏ, nhiều bị nhỏ bỏ vô bị lớn, một tay xách hai ba bị lớn, xong.  Lúc đầu tôi cũng bày đặt trả giá, làm như ḿnh cũng là dân rành chuyện chợ búa, nhưng qua vài hàng th́ cái sự trả giá coi bộ vô ích nên nói sao trả vậy cho lẹ và tôi cũng không có cảm tưởng bị ăn gian hay mua hớ như ở chợ Bến Thành, hơn nữa tôi đi chợ cho vui vậy mà.  V́ khách hàng là người trong khu vực đi chợ hàng ngày nên cách đối xử với nhau chân t́nh và thân mật, không khí mua bán thật t́nh.

Bảo rằng thức ăn mua ở siêu thị th́ sạch sẽ hơn ngoài chợ, điều này tôi không tin lắm.  Bởi, rau cải hay trái cây th́ cũng như nhau, mua về nhà cũng phải rửa vài nước.  Chỉ có thịt cá là tôi hơi ngài ngại. Nhưng nếu tiền chợ mỗi ngày chiếm một phần lớn trong tiền lương của tôi, nhà không gần siêu thị th́ mua thịt cá ở chợ cũng là điều phải làm thôi.  Hơn nữa, thỉnh thoảng lắm mới có cửa tiệm gọi là bán thịt cá được cắt gói hợp vệ sinh nhưng giá gần như gấp đôi th́ ngươi b́nh dân đâu có rảnh mà t́m tới và cũng không dư dả mà bước chân vô những của tiệm hầu như dành cho dân khá giả. 

Cảm giác đi chợ trong một siêu thị nơi hàng hoá xếp lớp lan, kệ hàng dài nối tiếp, như đang lẩn quẩn giữa đám đông xa lạ, khác với cảm giác gần gũi và thân t́nh giữa những hàng sạp cao thấp không đều.  Hơn nữa hàng hoá hàng hàng lớp lớp trên các kệ trong siêu thị đa số có chữ Tàu, từ thức ăn đóng hộp đóng bao cho đến những vật dụng lớn có nhỏ có.  Tôi ngán hàng của Tàu lắm, cầm th́ sợ chất độc dính tay, đưa vô miệng th́ sợ bị nhiễm độc từ từ, và nhất là cái bản án mất đảo mất đất luôn nằm nặng trong tim tôi. 

* * *

Nhà hàng

Tôi phải thú nhận là tôi không dám ngồi ở những tiệm dùng ghế nhựa bởi sức kháng thể của bạn tôi th́ dĩ nhiên thua xa người Việt Nam ở đây và của tôi th́ đă bị hao ṃn cũng khá nhiều sau hơn hai mươi năm tiêu dùng thức ăn được kiểm soát kỹ lưỡng từ hạt giống, phân bón cho đến khi được bày ra bán.  Đúng ra, nếu chuyện ǵ cũng ngại cũng sợ th́ tốt hơn đừng về Việt Nam, và nếu nghĩ như thế th́ quá thảm thương cho triệu triệu người Việt Nam đang sống ở đó.  Chuyện ăn uống là chuyện chẳng đặng đừng, trong khi từ cọng rau muống, con tôm cho đến hộp bánh mang nhăn hiệu Dennish đều khiến nhiều người ngần ngại khi đưa vào miệng.  Thiệt mệt!  Muốn hưởng thụ th́ cứ nghĩ: người ta sống được th́ ḿnh sống cũng được và tự an ủi: vài tuần ăn nhằm ǵ  cho nên chúng tôi mạnh dạn sống bụi đời .  Nhưng nếu biểu chúng tôi về ở luôn th́ tôi lắc đầu quầy quậy.  Tại v́ tôi khó mà nhắm mắt, bịt tai, ngậm miệng lâu dài được.  Và như vậy th́ một là tôi ngồi tù, hai là tôi bị trù đập cho mày biết tay.  Dại ǵ! 

Khi chọn một tiệm ăn, cảnh trí thoải mái của tiệm thường bắt mắt chúng tôi.  Kinh nghiệm cho thấy, khi bước chân vào một nhà hàng, khăn bàn trông sạch sẽ, sàn nhà mát mắt và bàn ghế bằng gỗ có đệm là cảm giác an tâm chiếm trên năm mươi phần trăm.  Có nghĩa là vấn đề vệ sinh bề ngoài đáng tin tưởng, c̣n vấn đề vệ sinh thật sự trong nhà bếp th́ xin giao cho số mạng.  Bởi, đừng tưởng ăn ở nhà hàng cửa kính máy lạnh là bảo đảm.  Ai biết họ mua thức ăn từ đâu, chén men trắng mướt và đũa mun đen bóng có thật sạch không, bàn tay cầm tới cầm lui và sắp xếp thức ăn vô dĩa có rửa chưa…  Và bởi v́ ở Việt Nam không có đoàn thanh tra từ các cơ quan về sức khỏe thường xuyên thăm viếng tiệm ăn, hay có thăm viếng đi chăng nữa th́ cũng khó mà tin vào tinh thần làm việc trung thực của các quan chức này.  Nên chúng tôi chỉ mong rằng v́ uy tín, tiệm ăn ráng tránh những tai tiếng khách hàng bị ngộ độc.  Thôi th́ cứ tin là vậy cho đời đáng sống.

Lúc này Sài G̣n có nhiều nhà hàng hải sản.  Đúng ra, gọi là nhà hàng hải sản th́ không chính xác lắm v́ trong sổ thực đơn nhiều trang đến độ kiến thức vạn vật học của một người đă từng theo ban B (toán và vật lư) thời trung học không thể nào nhớ được, nhưng mang máng biết rằng có nhiều loại sống vùng nước ngọt.  Cá, tôm, cua, ghẹ, ốc, ṣ…  loại nào cũng có, cỡ nào cũng cung cấp được.  Và được bàn tay nhà bếp biến chế thành những món tuyệt vời khó mà t́m được ở các nước khác.  Cả hai chúng tôi đều thuộc động vật ăn thịt.  Nếu ḿnh tôi th́ chắc chắn là tôi chỉ ghé qua quẩn lại ở những nhà hàng hải sản, nhưng v́ tinh thần dân chủ nên bạn tôi cũng có chút quyền khi lựa chọn tiệm ăn, vậy là những tiệm chuyên về thịt thà phải nằm trong tầm mắt khi chúng tôi rảo xe qua các đường phố t́m quán ăn.

Óc sáng tạo của người Việt Nam ḿnh quả thật phong phú.  Có những sổ thực đơn với trăm món ăn, khi đọc qua tôi không biết sẽ nên dịch cho bạn đồng hành nghe hay lờ.  Tôi chọn giải pháp lờ để khỏi phải lâm vào t́nh trạng v́ tự ái dân tộc mà sanh ra giận hờn, mất vui.  Tôi biết.  Nếu tôi liệt kê cho bạn tôi những món nằm trên sổ thực đơn đă được những nhà Hán học dịch theo hướng văn chương bác học nhưng v́ tôi thuộc lớp yêu nền văn chương dân gian nên không thể nào hiểu hết nên phải hỏi cô tiếp viên và chỉ nhớ tạm thời như trăn xào sả ớt, tim đà điểu hấp hành mỡ, óc heo chưng trong trái dừa tươi, cà ri rùa, cà ri rắn, chim cúc rút xương, baba xào gừng… th́ bạn tôi sẽ lắc đầu.  Và cái lắc đầu tiêu cực hay tích cực sẽ được tôi hiểu theo tầm mức vui bực hiện thời của tôi.  Tốt nhất là đánh vần chữ và đề nghị những món thường thường khác nằm ở cuối quyển sổ thực đơn.  V́ không thể ăn được những món sơn hào mỹ vị trên và thường th́ sổ thực đơn cứ lập đi lập lại các món xào, chiên, súp, gỏi… nên đành thở dài mà chọn. 

Một tối, chúng tôi quyết định đi ăn ở nhà hàng nổi Mỹ Cảnh.  Ba nhà hàng nổi nằm kế nhau.  Thật lạ, đây trung tâm Sài G̣n, đất mắc hơn vàng mà lại có được băi đậu xe rất rộng răi, chỉ để cho khách đi ăn các nhà hàng nổi này.  Sài G̣n không cần công viên sao?  A... nhắc tới công viên tôi mới nhớ: Tin buồn cho dân Sài G̣n, một công tŕnh xây dựng chung cư hay cơ sở thương mại th́ tôi không biết, đang tiến hành trên khuôn viên công viên ở đường Tự Do.  

Người hướng dẫn hỏi chúng tôi muốn ngồi tầng dành cho khách ngoại quốc hay tầng dưới.  Hỏi ra th́ giá như nhau.  Dĩ nhiên chúng tôi chọn tầng dưới nhưng hơi bực v́ tại sao dành một tầng riêng cho khách ngoại quốc và dự định lần tới sẽ chọn tầng trên để xem sự đối xử có khác biệt lắm không.  Cái bực qua mau khi ban nhạc bắt đầu chơi để chào đón khách.  Tôi rối trí.  Đang nhịp chân theo điệu nhạc vui tươi Sài G̣n đẹp lắm Sài G̣n ơi... Sài G̣n ơi... th́ lại điệu tango thướt tha Chiều Vàng ùa tới bên tai.  Đang định trí để t́m hiểu nguyên do th́ lời nhạc La Plus Belle Pour Aller Danser trẻ trung vọng tới.  Th́ ra ba ban nhạc của ba nhà hàng chơi cùng v́ cả ba chiếc tàu khởi hành cùng lúc.  Giữa không trung gió mát, âm thanh vang vọng tự do, ban nhạc tranh nhau chơi, thế là giây phút thưởng thức nhạc của khách hàng bị rối tung như khi nhà hàng dọn ra một món gồm bánh xèo trộn với phở và ăn với bánh ḿ. 

Thức ăn ngon.  Thực đơn khá nhiều và chung chung.  Tiếp viên rất, rất là bận rộn.  Và rồi, nhạc nổi lên.  Cũng như t́nh trạng khi tàu khởi hành, nhưng lần này không là ban nhạc mà là đơn ca.  Mỗi tàu có một vài ca sĩ thay phiên nhau hát ở mũi tàu, làm vui tai khách ăn.  Và thế là bổn cũ soạn lại: Giữa không trung gió mát, tiếng hát vang vọng tự do, ca sĩ thi nhau hát, thế là giây phút thưởng thức nhạc của khách hàng bị rối tung như khi nhà hàng dọn ra một món gồm bánh xèo trộn với phở và ăn với bánh ḿ. 

Và, chúng tôi quyết định một đi không trở lại.

* * *

Báo chí

Đến nước nào cũng vậy, tôi muốn xem truyền h́nh để mong hiểu được phần nào nếp sống của xă hội đó, nhất là quảng cáo, mặc dù tôi không hiểu ngôn ngữ của nước đó mấy.  Nhưng nay là Việt Nam, tôi phải dành th́ giờ để xem truyền h́nh.  Lúc đầu, tôi hơi phân vân và lo lắng cho bộ phận thính giác và khả năng thâu nhận của khối óc đă làm việc trên năm mươi năm.  Tôi không hiểu lắm những tin tức, kịch cũng như quảng cáo… nói chung.  Dần dần tôi thở phào v́ hiểu ra nguyên nhân.  Có quá nhiều từ ngữ và cách diễn tả cần phải được suy nghĩ lại ít nhất hai lần để có thể thấu suốt chứ không phải bởi sự lăo hóa (Thế là tôi đă học được một chữ mới của Việt Nam mới!) của thích giác và khả năng suy diễn.  Tôi chọn báo chí.

Ở Việt Nam có khoảng tám trăm tờ báo đủ loại.  Báo tháng, báo tuần, báo ngày, văn hóa nghệ thuật, kỹ thuật, chính trị, thời trang, thể thao, quân đội, phụ nữ, thiếu nhi… Mỗi ngày tôi chọn mua Tuổi Trẻ, Phụ Nữ, Lao Động.  Ba tờ báo được đọc trong ṿng một tiếng đồng hồ, đọc khá kỹ.  Không phải tôi đọc giỏi mà là v́ quảng cáo chiếm tám mươi phần trăm.  Một điều làm tôi thở dài là phần quảng cáo trường học tư, trường ngoại quốc, các chương tŕnh du học chiếm phần lớn trong các trang quảng cáo.  Và dĩ nhiên phần tin tức th́ tôi chỉ biết lắc đầu cho sự bóp méo cũng như sự tô son điểm phấn, biết vậy nhưng vẫn buông báo rủa thầm.

Cũng vô lư khi tôi thở than.  Trả chỉ có mười ngàn đồng mà được đọc ba tờ báo th́ phải đọc toàn quảng cáo là phải rồi.  Hơn nữa tất cả chủ nhiệm, chủ bút và hơn một ngàn ba trăm kư giả đều do nhà nước bổ dụng th́ sự lựa chọn tin tức hay nội dung lời b́nh luận đương nhiên phải phục vụ nhà nước, phải là công cụ của Đảng.  T́m mỏi mắt cũng không có một tờ báo tư nhân mặc dù trên cái gọi là hiến pháp có mục công nhận người dân có quyền tự do báo chí.  Đáng lư cái điều luật này phải tḥng thêm tự do dưới sự lănh đạo của Đảng và nhà nước.

Bạn tôi chọn nguyệt san Vietnam Economic cho nên chỉ mua được ba số vừa cũ vừa mới trong thời gian chúng tôi lưu lại Sài G̣n và tuần báo Saigon Times.  Thế mà bạn tôi dùng th́ giờ đọc báo nhiều hơn tôi.  Dĩ nhiên chủ nhiệm, chủ bút và kư giả của những tờ báo ngoại ngữ này cũng ăn lương nhà nước, là công cụ cho cái Đảng duy nhất của Việt Nam.  Nhưng v́ đối tượng là người ngoại quốc làm việc hay làm ăn ở Việt Nam nên tin tức, b́nh luận, tường thuật tương đối trung trung, lâu lâu đá nhè nhẹ vô thưởng vô phạt vô chân ông nhà nước một lần, như kiến cắn, cho ra vẻ ta đây cũng dân chủ vậy thôi. 

Vấn đề báo chí ở Việt Nam có nhiều đề tài để nói nếu có sức và cũng chẳng có ǵ để nói v́ cảm thấy thừa. 

* * *

Cuối cùng

Hồi nhập cảnh anh công an hỏi tới hỏi lui, hỏi những câu khiến tôi thắc mắc là tôi chậm hiểu hay tôi quên nhiều tiếng Việt, tiếng mẹ đẻ của tôi nên không thấu suốt kịp.  Nhưng v́ tôi không có tịch nên tôi cứ nhẩn nhơ trả lời, cho phần tôi và cho cả phần bạn tôi.  Hơi lạ, thường th́ từng người một tŕnh sổ thông hành nhưng lần này th́ anh công an quắt tôi lại để tŕnh sổ cùng lúc với bạn tôi và để trả lời dùm.  Đúng ra th́ không có ǵ phải hỏi nếu giấy tờ hợp lệ và tôi biết giấy tờ của chúng tôi nh́n qua là thấy hợp lệ trăm phần trăm, thế mới lạ.  Đến chừng qua khâu xét hàng hóa th́ rất nhanh chóng v́ có đến bốn quầy.  Tôi nhóng cổ t́m người thân đứng chờ bên ngoài, quay qua ngó lại th́ đă đến phiên tôi.  Anh công an chẳng thiết tha nh́n vào màn ảnh, chị soát sổ thông hành cũng chỉ ngó thoáng rồi thôi.

Đến  chừng xuất cảnh th́ cô soát vé hỏi một câu hơi lạ, lạ v́ tôi chưa hề bị hỏi bao giờ:

- Chị có đem tiền mặt không?

- Có.

- Bao nhiêu?

- Ba ngàn euro. 

Tôi ngần ngừ khi trả lời v́ thật ra đây là số tiền người quen gởi tặng cô cháu yêu quí một món quà sinh nhật mười tám tuổi.  Tôi nhận giúp v́ khi nhập cảnh, điền vào tờ giấy khai báo hàng hóa cần kiểm tra ở hải quan, có khoản khai số tiền mang theo là: Nếu số tiền dưới bảy ngàn dollars th́ không cần khai.  Điều đó có nghĩa là chúng tôi có thể mang vào Việt Nam nhiều nhất là mười bốn ngàn dollars mà không cần khai báo chi cả.  Điều đó cũng có nghĩa là chúng tôi có quyền mang ra nhiều lắm là mười bốn ngàn dollars mà không phải thưa tŕnh.  Ai bắt buộc chúng tôi phải xài hết số tiền đă mang theo ở Việt Nam?  Thật sự th́ chúng tôi xài thẻ chứ dại ǵ mang tiền mặt cho nhọc thân lo âu.

- Tại sao chị c̣n nhiều tiền vậy?  Giọng nghe thật trịch thượng.

- Ơ… th́ tôi xài không hết.

Tôi trả lời khá chua miệng và cái nhíu mày khá sâu v́ cảm giác bị tra hỏi, cảm giác bị xâm phạm.  Tôi rủa thầm: “Tôi xài bao nhiêu th́ mặc tôi, việc ǵ đến cô?”

Cô này đi vào phía trong chắc để tường tŕnh với xếp trên.  Người đàn ông, chắc là xếp của cô, quay nh́n chúng tôi, vài người đồng nghiệp của họ cũng nh́n chúng tôi như một hiện tượng lạ.  Tôi cảm thấy vững bụng tự tin v́ tôi biết tôi không vi phạm một điều luật nào cả và tôi sẵn sàng khiếu nại tới cùng nếu họ mưu tính kiếm chuyện.  Máy bay cằn nhằn th́ cằn nhằn họ.  Máu nóng lên từ từ trên gương mặt bạn tôi khi tôi thuật lại có kèm theo nỗi bực dọc được tô đậm thêm của tôi, nhưng ráng d́m xuống v́ thường th́ bạn tôi để tôi tự ư hành xử khi liên hệ với quan thày ở Việt Nam.   Cô này đi trở ra, hoàn tất thủ tục xuất cảnh cho chúng tôi.

Sau khi hành lư đă được lên dây cuốn để đi vào con đường chu du của riêng nó, c̣n rộng th́ giờ, muốn nấn ná trước khi xoay lưng đi vào khu vực không có đường quay lưng, chúng tôi ngồi xuống một hàng cà phê ngay kề những quầy làm thủ tục giấy tờ.  Đây là tiệm bán nước giải khát, thực đơn cao lắm chục loại, chỉ có vài cái bàn tṛn, đủ cho chừng chục người ghé chân, bàn ghế thô sơ tạm bợ.  Và tiệm này nằm trong khu vực cấm ra vào nên có nghĩa là do phi trường điều hành. 

Bạn tôi đặt một ly cà phê đen không đường.  Tôi không định đặt ǵ cả v́ thật sự không muốn phải đi thăm toalett thường.  Cô tiếp viên coi cái lắc đầu no thanks của tôi không có giá trị ǵ cả.  Cảm thấy cách hỏi và cử chỉ như bắt buộc, như muốn nói chị đă ngồi xuống ghế th́ chị phải đặt nước uống, tôi đặt đại một tách trà cho xong chuyện!  Chỉ hai phút là có ngay.  Cả ly cà phê và tách trà đều là ly giấy. Không sao, giả chiến mà!  Nhưng giấy tính tiền th́ không giả chiến: Con số hai mươi bốn dollars nằm trên tờ giấy ghi bằng tay, rơ ràng và trịch thượng. 

Chúng tôi đi khá nhiều nơi, biết rơ giá cả ăn uống trong khu vực của phi trường nào cũng vậy, khá đắt hơn bên ngoài, nhưng chưa bao giờ gặp một cái giá như vầy.  Phi trường Tân Sơn Nhất đă đánh trúng tâm lư hành khách.  Sau khi xong thủ tục xuất cảnh, hành khách thở phào, muốn ghỉ chân.  Thế là quán giải khát này hiện ra, ngay kế quày kiểm cân hành lư.  Cũng tốt thôi, nếu không có sự tính toán đúng phóc: vào giờ phút cuối, hành khách chỉ buông câu thôi kệ! 

Chuyện này nhỏ như con kiến nhưng đă khiến tôi sanh ư so sánh.  Ở chợ, hàng gánh ngang nhà, những người b́nh dân này không được ngồi ghế nhà trường lâu năm nhưng có  lối cư xử chân t́nh ngay thẳng.  Bác múc thêm cho tôi muỗng đậu hủ nóng khi bác ngắm phần đậu hủ hơi ít trong chén, dầu với tôi, cử chỉ đó chỉ thêm chất đường vào cơ thể mà thôi.  Chị thêm cho tôi hành ng̣ cho thơm nồi súp chứ tôi cũng chẳng hỏi.  Anh lựa dùm tôi trái dưa đỏ chắc ruột khi tôi nhờ.  C̣n ở phi trường, nơi những ngưởi mài ghế nhà trường tệ lắm mười bốn năm, những người được hưởng nền giáo dục của một hệ thống tự nhận là đỉnh cao trí tuệ nhưng lại có những hành xử thô thiển như vậy. 

Để rồi tôi đi đến kết luận cho chuyến về thăm Sài G̣n này là: Những người bán hang rong, ngồi ngoài chợ đă làm đầp ấp tim tôi, làm t́nh quê hương nơi tôi thêm đậm đà; c̣n những quan thày th́ chỉ để lại trong đầu tôi những dấu than, dấu hỏi đỏ chói.