TẾT PHAN THIẾT

V Thị Điềm Đạm


Ti phn vn khi chọn ci tựa cho bi ty bt ny. Tết nh ti? Tết Phan Thiết?

Qu hương ti l Phan Thiết. Cả nội v ngoại đều l gốc Đại Nẩm, khng biết bao nhiu đời. Đại Nẩm, một lng qu cch thnh phố Phan Thiết mười lăm pht đi bộ cho đi chn trẻ con vừa đi vừa chạy trong nỗi lng no nức về nh nội để coi chừng tri ổi mnh nhn thấy hồi ba ngy trước đ ửng chua chưa, c bị thằng Ba To con Hai Rm hi chưa. Một lng qu khng người khoa bảng, khng biết đi km, hiền ha ẩn mnh dưới vườn cy tri xanh mướt quanh năm. Một lng qu sanh dưỡng những thiếu nữ đẹp nổi tiếng của Phan Thiết. Gi Đại Nẫm! Ti hnh diện về ci cội nguồn ny của ti, cội nguồn chn mươi chn phảy chn mươi chn phần trăm Phan Thiết. Suy đi nghĩ lại về đường ăn Tết của gia đnh ti, một cảnh Tết mang sắc thi chung chung của Tết Phan Thiết mặc d mỗi gia đnh c một cch chuẩn bị Tết ring v cch hưởng Tết cũng khc nhau. Nhưng đ l những dị biệt rất nhỏ, rất tỉ mỉ, khng thể lm mất đi ci Tết đặc biệt chung của người Phan Thiết chng ti. Cho nn ti mạnh dạn chọn ci tựa: Tết Phan Thiết.

Gia đnh ti nửa qu nửa thnh. Nh ở phố Ba Mươi Căn, đường Hải Thượng Ln ng, đường nối từ Đại Nẩm, Ph Hội để xuống chợ Lớn, trn đường nối từ lng qu đến thị thnh. Nội gốc Đại Nẩm trn, ngoại gốc Đại Nẩm dưới, ba ti lm việc ở bn phố, cho nn cch ăn Tết của gia đnh ti cũng mang ci chất nửa qu nửa thnh đ, khng giống như những nh ở Đại Nẩm m cũng khng giống như nh mấy đứa bạn cng lớp ở bn chợ. Thm vo đ cng việc lm ăn của m ti đ tạo cho b cơ hội để chuẩn bị những ci Tết cho gia đnh thật chu đo, đ cho chng ti những ci tết nhớ đời. Cho đến khi gia đnh vo Si Gn lập nghiệp, chng ti mới biết tiếc những ci Tết khi cn ở Phan Thiết. Mặc d trong thời gian ở Si Gn, m ti cũng kho măng kh, cũng gi bnh tt, cũng được b ngoại đem cốm v cho v gia đnh đầy đủ nhưng những ci Tết ở Si Gn mang khng kh chấp nối nửa nạc nửa mỡ, khng thể no so snh được với những ngy Tết ở Phan Thiết. Cc em trưởng thnh ở Si Gn thường phn b với anh chị lớn khi chng ti nhắc đi nhắc lại ngy những ngy Tết xa xưa nơi qu nh Phan Thiết với tất cả nuối tiếc tm kiếm. V by giờ, mỗi năm ti cố gắng chuẩn bị cho cc con ti vi ngy vui xun nơi xứ người cng lm lng ti quay quắc, nước mắt cứ chực rơi v ci gượng gạo giả tạo lẫn quẫn chn ti, v bước chn lang thang tm về những ngy ngập nắng xun xưa lảo đảo chơ vơ.

Bắt đầu thng chạp, m mua chừng chục con vừa vịt vừa g để nui cho mập ở sau nh. M ti bắt đầu đặt bnh trng, loại bnh trng m đen khng dầy khng mỏng để nhng ướt ăn với măng kh kho. Sau đ l b đặt mấy mối hng la của b ở Ng Hai hay Ph Hội rang la nếp thnh cốm trắng, gọi l nổ. Thường khoảng hai mươi thng chạp, người ta đ chở hai bao bố nổ trắng nhẹ tnh đến nh. V dĩ nhin l chng ti ln ln ăn vụng, vốc từng nắm nổ trắng thơm thơm beo bo bỏ trọn v miệng, ngốn ngo nhai mau. Lần xay la cuối cng trước khi nghỉ Tết để giao gạo cho bạn hng, m ti cũng cho xay chừng một xe nếp để bn v để dnh gi bnh tt, lm cơm rượu.

Bắt đầu từ hai mươi thng chạp, đường Hải Thượng Ln ng nhộn nhịp hẳn ln v những nh vườn ở Ph Hội, Đại Ti v Đại Nẫm gnh những gnh chuối xứ mập trn, những gnh bưởi to xanh cn đủ l cnh, những gnh cam xanh hấp dẫn, những gnh rau xanh tươi xếp chất thật đẹp, những gnh rau cải nặng trĩu về chợ Lớn để họp chợ đm. Chng ti ngoi giờ học l la c ngoi đường cả ngy để như ha nhập vo ci nhộn nhịp tưng bừng của mấy ngy trước tết. Khng lm g hết. Ngồi đong đưa hai chn trn bậc thềm trước nh để chim ngưỡng những gnh tri cy, rau cải tươi mt sặc sỡ đ, để ngắm những gnh hoa cc trắng vng, hoa thược dược đủ mu sắc, hoa vạn thọ vng tươi, hoa mồng g đỏ thắm của cc chị từ qu gnh xuống. Cc chị m chng ti tự cho mnh l dn thnh phố văn minh v đặt cho cc chị ci tn mấy chị Le NhaQue, ci từ Le Nhaque chng ti học từ Tuấn Chng Trai Nước Việt của Nguyễn Vỹ. Sở dĩ chng ti gọi cc chị Le Nhaque l v mấy chị ny chỉ mặc ton o b ba mu hồng nha que chi chang, mu xanh l cy nha que tươi rực rỡ, mu vng nha que gay gắt... Cc anh, cc ch đo những cnh mai nụ cn xanh non trn chiếc xe đạp cọc cạch xuống chợ bn. Nhiều người từ bn phố ln tận đường Hải Thượng Ln ng để chận mua những chậu bng tươi đẹp, những cnh mai uống cong cầu kỳ v tri cy xanh tươi.

Cũng trn con đường Hải Thượng Ln ng ny, nơi cung cấp mứt me cho cc hng bnh mứt ton Phan Thiết. Đầu thng chạp, đi ngang mấy căn nh gần chợ G, dấu hiệu ma Tết được nhắc nhở bằng quang cảnh cc d ngồi trn ghế đẩu thấp trước nh, tỉ mỉ dng con dao nhỏ, nhọn, kho lo gỡ từng mảng vỏ me xanh. Bn cạnh cc d l mấy ci thau nhm lớn c những tri me di, dẹp, trần trục ng ng nằm xếp lớp dưới nước trong vắt ngập đầy. Mứt me l loại mứt mắc tiền nhất v đi hỏi nhiều cng phu lắm tiểu xảo. Thứ nhất: Phải l loại me vn chua, lớn di, dẹp, vừa gi, nghĩa l hng hột me vừa cứng nhưng thịt me vẫn cn dn non v lớp vỏ xanh cn dai nn phải ngm qua đm mới lột được. Thứ nh: Khi lột vỏ me, phải dng con dao nhỏ bn nhọn, tỉ mỉ gở từng mảng vỏ, gở thật cẩn thận để c được tri me trần lng mướt v những đường dy chạy di theo tri me cũng như cuống me vẫn nằm nguyn vị tr của n. Thứ ba: Cũng dng con dao nhỏ bn nhọn đ, đi tay kho lo xẻ dọc bề tri me cong vo, lấy từng hột me, lấy cả lớp cưng cứng bao quanh hột me. Thứ tư: Khi xm me, phải xm nh nhẹ, đều tay để chắt bớt chất chua ra m tri me vẫn cn nguyn vẹn. Thứ năm: Để chất đường thấm từ từ m tri me khng bị chn nhừ, khi rim me phải trở nh nhẹ, dng muỗng mc nước đường rải ln từng tri v nhất l lửa riu riu, phải tnh từ hai đến ba tiếng đồng hồ cho một chảo me rim. Thứ su: Chất đường ngọt ha với chất me chua nn khi chảo đường đ cạn m tri me vẫn mềm dẻo nn phải phơi vi nắng. Thứ bảy: Dng giấy kiếng trắng rộng độ ba centimet, quấn quanh tri me, quấn dần từ đầu xuống tới cuống. Năm no hn lắm, m ti đặt vi k mứt me để dnh đi khch, nhưng chắc chắn l khch chẳng được hưởng nhiều v khi kể thnh tch th chng ti, năm đứa lớn, đứa no cũng ln cuỗng được t nhất vi tri, nhai ngấu nhai nghiến, mt sạch mấy cọng dy mỏng v ci cuống ngắn. i vừa chua, vừa ngọt, vừa dẻo, vừa sừn sựt.

Nhất l sau khi thi xong ci kỳ thi đệ nhất lục c nguyệt, thường khoảng ngy rước ng To, sau lễ Tất Nin l chng ti được tự do la c cả ngy ngoi đường, ba chẳng hề la, m chẳng thm cấm. Thỉnh thoảng ng ngoại hay b nội gởi những người gnh hng xuống chợ, mang cho chng ti rổ tri cy vụn vặt, l cả một hạnh phc cho mấy đứa trẻ thm ăn. V khng cần ba m cho php, tri cy của ng ngoại, b nội cho l đương nhin của đm con, được chị Hai Cao chia đều, ngấu nghiến, chớp nhong! Chng ti thường hay chấm điểm v cho gi những cnh mai tươi, uốn cong thật mỹ thuật, thn phục những ng đn mua mai biết lựa mai, biết chi tiền. Chng ti cũng để l mấy ng l thường đến khu phố Ba Mươi Căn để đn mua mai, mua bng chứ khng mua tri cy rau cải. Tết l cảnh hưởng thụ cho mấy ng, cn chuyện lo ăn lo uống l chuyện của mấy b. Đương nhin! Khng ai cằn nhằn phn b. Khng! Khng đng lắm, mấy ng phải lau cặp chn chn đn, ci lư nhang cho bng long, lựa mua phong pho cho nổ thật to v dn v nếu năm đ pho nổ lẹt đẹt l bị b vợ cằn nhằn: ng lựa pho lẹt đẹt khng biết năm nay nh mnh lm ăn c nn nổi khng, v canh nồi bnh tt ngy ba mươi.

Nh ti c tục lệ l được tiền l x hai lần. Lần thứ nhất vo khoảng hai mươi bảy, lc m chợ đm tấp nập nhất, m đ xay xong phin la cuối cng trong năm. M l x cho tất cả su đứa con để đi chợ đm, tự do ăn hng, tự do mua sắm. Khng nhiều lắm, ti nhớ l chỉ đủ ăn chn ch, t bnh canh chả c thu, mấy bịch kẹo bn bon chua chua ngọt ngọt, mua ci khăn thu, mua ci bp c hnh c đầm, mua mấy cuộn pho tp để lấy cục đ đập nổ cht cht Chỉ vậy đ m lm chng ti chờ đợi ngy ny cả tuần, chờ từ khi chợ bắt đầu nhm ban đm. Mấy ngy nay đi rảo chợ đm quanh vườn bng dưới dốc cầu gỗ lớn m khng c một đồng dnh ti, thấy ci g cũng thm, thấy ci g cũng ước. Ci sung sướng khi được tiền trong những ngy trước Tết ny ti khng thể no tả được, chỉ biết l m ti rất snh tm l con nt, tiền trong mấy ngy Tết khng c gi trị bằng tiền trong những ngy chợ đm. Cn quần o mới th m ti đ đặt may từ thng mười một, cho rẻ! Năm no cũng vậy, mỗi đứa một bộ để đi học, một bộ đồ bộ mặc ở nh, một đi dp Nhật, hai người chị lớn th được đi guốc trắng quai trong.

Từ khoảng ngy hai mươi thng chạp, tối no nh ti cũng rộn rng. Cắt rễ củ kiệu, lột lớp vỏ ngoi, ngm nước tro, để đ qua đm. Kiệu cay, mấy chị em đứa no cũng trnh n, chị Hai Cao lnh đủ. Đng l thn phận người lm! Sau đ củ kiệu được phơi một nắng rồi xếp thật đẹp trong mấy ci hủ snh đ rửa sạch, đ phơi kh, p chặt, chế nước pha với đường, dấm, cht muối, cht hng the. Để đ, khng được dở nấp trước ngy mồng một. C rốt v củ cải trắng trng them ngon mắt nhờ bn tay kho lo của chị Hai chị Ba cắt tỉa hnh hoa, hnh th vật. M chờ đến khoảng hai mươi su lm một hủ v hai mươi tm lm thm một hủ nữa để c ăn suốt bảy ngy Tết m củ cải khng bị chua qu.

Mứt dừa, mứt gừng, mứt gừng dẻo, mứt khế, bnh đậu xanh, bnh bột năng l phần của chị Hai, b chị kho lo nhất nh v cũng kỹ nhất nh. Đứa no bị chị Hai sai l thường bị lun my ci c đầu v vụng về, lm khng vừa . Trong gia đnh ti, khng ai biết lm mứt me, một loại mứt rất cầu kỳ v cng phu, mặc d nh nội ti c cy me tri to dẹp rất thch hợp để lm mứt me. Hm th nh thơm phứt mi vani trộn trong mứt dừa. Hm th nh thơm phứt mi gừng. Hm th nh thơm phứt mi đậu xanh rang Chị Hai lm mứt gừng dẻo cho ng ngoại v b nội rất nổi tiếng. Chị khng dng chanh m chị dng khế chua cắt nhỏ nn mứt mềm dẽo, cay, ngọt l mn tủ cho ng ngoại uống tr. Nhưng ci sung sướng nhất của lủ em l được vt chảo đường m trong đ cn vi miếng mứt vụn b chị gắp khng hết. Mứt phải phơi một vi nắng cho ro rồi mới bỏ v hủ. Mấy ngy phơi mứt l chị Hai phải canh chừng mấy đứa em thm đường, nhưng lm g chị canh được đm em. M ti c cch dạy con thật l sư phạm. B khng kho chuyện bnh mứt, khng dạy con được, b cho con tự do lm, muốn lm mn g th xin tiền, tự đi mua sắm, tự by ra m lm lấy v bao giờ cũng được cả nh khen thưởng khng lời bằng cch ăn ngon lnh, ăn sạch. Cho nn đứa no muốn giỏi l tự n học hỏi hng xm, trn trường, d t... v m sẵn sng chi tiền.

Măng kh m đ dự trữ từ mấy thng trước, cho rẻ! Hai đm đầu, ngm nguyn miếng măng trong nước lạnh, hai ci thau giặt đồ được trưng dụng ngm măng. Mỗi tối phải xả nước, thay nước. Qua ngy thứ ba, x măng ra từng miếng nhỏ, di, cắt bỏ phần măng gi, rồi ngm một đm nữa. Sau đ l nấu, phải nấu hai lần, xả nước, nấu lại bằng nước sạch để măng khng cn mi hăng v ci mu nu kh trở thnh mu vng tươi hấp dẫn. Đến ci mng lm vịt để kho măng l ti sợ nhất, khng bao giờ ti lm quen được cảnh cắt cổ vịt, ti nht, khng bao giờ dm theo di nn khng biết tả như thế no. Chỉ biết l sau khi trụng vịt bằng nước si l đến phin ti v thằng em kế lnh phận sự nhổ lng vịt. Gọi l ti với n, nhưng sau khi nhổ phần bụng v lưng, v phần đ dễ nhổ, t lng măng, l n chạy trốn mất tiu. Một mnh ti ngồi loay quoay với mấy con vịt, dng ci nhm nhổ từng sợi lng măng, vừa ro thằng-em-trời-đnh, vừa năn nỉ chị Hai Cao phụ nhổ. Tới mn mổ bụng l hấp dẫn nhất. Chị Hai Cao li từng tri tim, bao tử, ruột gi, ruột non, rữa sạch, mổ ci bao tử ra cho ti coi hồi ny cn sống n ăn g, thường l bắp v la. Con no c một chm trứng l hạnh phc ngn đời cho tụi ti, lủ con ho ăn. Bộ lng th xo với hnh, c, ng ty cho bữa cơm ngy đ. Cn bộ trứng, chị luộc, để chờ m về chia cho chng ti. M ti kho măng với thịt vịt, hnh ta v bao giờ b cũng để dnh một thau măng đ x nhỏ, ngm nước lạnh chờ đ. V kinh nghiệm mỗi năm, cứ đến khoảng mng hai l xoong măng hết sạch, nhưng nước lo cn, thế l b bỏ măng v kho tiếp. Xoong măng đến chiều ba mươi bốc khi thơm phức, nhưng chưa đứa no được động đũa v, phải chờ cng trước.

M nấu một nồi cơm nếp để lm cơm rượu. Nếp để nguội, trải ra ci sng, m rải một lớp men đ được giả nhuyễn. B nhng tay v nước, bắt v từng vin, vin no vin nấy to bằng ci trứng g. Sắp xếp từng vin v ci thố lớn, đậy nấp lại, để chừng ba ngy l cơm ln men. M thắng đường ct trắng đổ v thố cơm nếp, đổ cho ngập, cho mấy vin cơm nếp nổi tri lềnh bềnh, đậy nấp lại, chừng hai ngy l ăn được. Mỗi lần ăn hay mời khch, m dng loại chn men nhỏ, mc một chn một vin, nước rượu đường ngập chn, dng muỗng nhỏ, xắn từng miếng, km theo nước rượu đường ngọt, đưa v miệng. Ăn xong vin cơm rượu, lc no cũng cn cht nước đường trong chn, bưng ln miệng hp, liếm sạch, ngon khng thể no tả nổi. Cn rượu nếp than, mu tm đậm thật đẹp mắt th m khng tự lm. M đặt mỗi năm chừng vi lt cho ba đi cc bc cc ch. Nhưng chng ti no c bỏ qua, len ln lm một ly đ cục, đổ rượu nếp than v, lm như nước sir, uống mt rượi, rồi mặt my nng bừng bừng, đỏ ngầu. Nhưng chưa lần no đi liễng xiễng cả!

Khoảng hai mươi lăm, ch Bảy Ngọng được b nội cử xuống nh ti để đng cốm. Trước ngy đ, tụi ti phải đổ nổ trắng ra ci sng lớn để lượm la nếp chưa nở, rang đậu phọng, gọt gừng, cắt gừng từng sợi nhỏ. M thắng hai xoong đường. Một xoong lớn đường tng, trộn gừng, đậu phọng. Đy l phần cốm dnh cho lủ con bảy đứa v lủ chu từ qu cứ Tết l tập trung về nh ti để đnh bi, ăn uống, đi phố, đi xin v lc đ tụi ti được nghỉ học. Một xoong nhỏ l đường ct trắng, gừng, nhiều đậu phọng. Đy l phần cốm để cng v mời khch. M đổ nổ trắng v một ci thng, trộn đường đ thắng lại cho vừa keo, dng tay trộn đều. Đy l lc cốm được thưởng thức với tất cả lng thn phục v biết ơn của lủ con lun lun thm ngọt. Khi bắt cốm từng nắm tay, m cho chng ti tham dự v lm lơ cho lủ con ăn vụng. Trn nền xi măng bng, trước mặt b ngồi l thng cớm đ trộn đường, lủ con ngồi quay quanh, tay o xắn cao. Bắt cốm từng nắm, kch thước khng cần giống nhau. Bc một nắm cốm đ trộn đường ln tay, những ngn tay mảnh dẻ nhỏ b đầy nhiệt tnh cố p chặt, rng p thm cht nữa cho nắm cốm của mnh khng nhỏ hơn nắm của cc chị, p chặt, xoay trn thnh như một tri banh tenis, xếp đều v ci thng kế bn, sung sướng nhn ngắm thnh quả mnh đ đng gp với m. V khi hai bao nổ trắng đ được ha php thnh những tri banh to lớn khc nhau, chất trong những ci thng to th bụng ti cũng căng đầy cốm ngọt. Bộ vn g nu bng ở nh trong đ được lau chi sạch sẽ, mấy khung cốm, một ci đn di, một thau nước lạnh v một ci khăn lau tay, tất cả chờ bn tay kho lo của ch Bảy Ngọng.

Ci khung cốm gồm hai phần: Phần ngoi l khung gỗ, di gang tay, cao cũng độ gang tay, rộng độ mười centimet. Một khối gỗ cũng c kch thước giống như khung gỗ nhưng nhỏ hơn cht xu để c thể nằm lọt gọn gng v khun gỗ khi p cốm. Cả ci khun v ci khối gỗ phải được nhng v thau nước để khi p, cốm khng dnh v khung, dễ lấy ra. Ch Bảy Ngọng bỏ từng banh cốm v khun, dng tay p đều cốm trong khun rồi ch đặt ci khối gỗ ln khun đ p đầy cốm. Ch một đầu đn, Chị Hai Cao ở một đầu đn, bắt đầu p ci khối gỗ xuống. Ch xoay đều ci ci khun, p ngang rồi p dọc, p dọc rồi p ngang... Cho đến khi no ch thấy ci khối gỗ đ đi su xuống khun độ năm, su centimet v nằm thẳng thớm đều đặn trong khun l ch dng ci chy g nhẹ, đều khối ln gỗ v chị Hai Cao rt ci khun từ từ ln, nương theo nhịp g của ch. Một khối cớm hnh chữ nhật thẳng thớp nằm trn bộ vn. Ch u yếm nng nhẹ hộc cốm cn ươn ướt đặt cẩn thận ln ci sng lớn đ để sẵn trn bn ăn. Một bộ khun thứ hai đ sẵn sng. Ch tiếp tục đng hộc cốm thứ hai v chng ti m mẫn theo di trong khi ci khun cốm thứ nhất được m nhng vo thau nước rửa, lau bỏ những vụn cốm cn dnh trong khung v chuẩn bị cho hộc cốm thứ ba. Cứ thế cho đến tối khuya, chng ti m man ngắm nhn từng cử động của ch Bảy Ngọng, m man trong thn phục, m man thiếp đi, ai ẵm v giường cũng khng hề biết g cả. Ngy hm sau, thức dậy, ch Bảy Ngọng về từ lc no. Trn bn, trn vn, mấy sng cốm nằm ngay ngắn, để cht nữa được đem ln sn thượng phơi, phải phơi một ngy cho cốm ro kh trước khi gi.

V từ đy l chng ti phải chờ đến sau khi cng rước ng b chiều ba mươi mới được ăn cốm. Ci phần gi cốm l ti thch nhất. Cốm cho con nt ăn, tức cốm trộn với đường tng th bao bằng giấy bo. Cn cốm để cng v mời khch th được bao bằng giấy trắng. Ti lm hồ bằng cch trộn bột v nước rồi bắt ln l, quậy cho đặt lại. Sau khi cốm đ được bao bọc sạch sẽ th lại phải phơi thm vi ngy nữa để cốm kh ro, giữ được lu ngy, c khi đến thng hai m cốm khng bị mốc. M cho tiền mua giấy mỏng nhiều mu để ti v chị Ba tha hồ cắt lm bng. Bng cc, bng thược dược, bng hippie. Chng ti xếp, cắt, dng ko vuốt từng cnh bng, lc vuốt cong ln, lc vuốt cong xuống, dn ln hai đầu hộc cốm. C bng được nhiều lớp, c bng chỉ được hai lớp. Ty hứng! Đếm đi đếm lại cng trnh đng cốm năm nay của nh mnh để chị em tự hnh diện. Thường th khoảng bảy, tm chục hộc cớm. Đng cốm l một cng trnh đi hỏi sự sắp xếp tnh ton, m m ti năm no cũng tận tm thực hiện trong sự thn phục của chồng con v hng xm. Chừng đến mng ba, mng tư l tụi ti ngn cốm tận cổ. M cất v tủ, chờ ra ging. Ra ging, cứ mỗi tối, m mang vi hộc ra bẻ chia cho lủ con. Lc đ cốm ngon lạ lng. C khi ti xin m hộc cốm đem ln lớp chia cho tụi bạn, mấy đứa bạn cng lớp ti cũng m mn cốm ra ging của m ti. Nhất l con nhỏ Thanh Bnh, Được, Thu v Mỹ Lệ, nhm bạn ăn hng của ti.

Nếp đ được ngm hai ngy v trộn cht muối, ng ngoại đem xuống một b dy sng l đ được chặt từng đoạn di, đoạn ngắn, ngm nước, tướt mỏng. L chuối th ng ngoại cũng đ tướt, gom trong vườn nh mnh. Đậu xanh đi vỏ cũng đ ngm qua đm, trộn thm cht muối, nấu kh như nấu cơm. Đậu đen cũng đ được hầm chn. Mỡ được cắt thnh từng miếng di cở gang tay, to bằng ngn tay m. B dng đậu xanh bọc, p miếng mỡ ở giữa, thnh một đn di cở gang tay, trn to bằng cườm tay ti. B sắp những đn đậu xanh nhưn mỡ đ trn một ci sng c lt lớp l chuối. Ti l phụ t đắc lực cho m trong cng việc gi bnh tt ny. Năm no cũng vậy, chắc tại ti dễ sai hay l tại ti thch nn cứ la c theo m trn bộ vn ở nh trong. Khng cần m sai biểu, ti dng một ci khăn ướt lau l, sắp xếp ngay ngắn, lớn theo lớn, nhỏ theo nhỏ. M để một sợi hai sợi dy ngắn nằm thẳng thớm trước mặt, sắp ln đ một lớp l lớn, rồi một lớp l nhỏ hơn. B lấy ci chn mc một chn nếp, trải đều nếp ln l, lấy một đn đậu xanh nhưn mỡ để nhẹ nhng, chn chắn ln lớp nếp, rồi một chn nếp nữa, đổ phủ ln đn đậu xanh. Dng những ngn tay kho lo, xếp lớp l chuối nằm dưới, bao quanh nếp, rồi nhanh nhẹn nắm hai đầu dy nằm sẳn ở dưới, bắt cho nhau, xoy nhanh, rồi hai đầu dy thứ hai. Sau đ b dựng đứng dn bnh tt, thổ thổ cho chắc nếp, xếp l qua, xếp l lại, xếp chồng ln, xong một đầu. B nhanh tay xoay ngược đn bnh, thổ thổ, xếp như đầu kia. B dng hai sợi dy di cột dọc đn bnh, rồi dng hai sợi dy ngắn cột ngang đn bnh, ở đầu đn, b cn lm một ci vng để treo bnh v để lm dấu phn biệt với bnh đậu đen chay với bnh đậu xanh nhưn thịt. Đ l bnh tt nhưn đậu xanh. Cn bnh tt đậu đen th đơn giản hơn, chỉ cần trộn đậu đen đ nấu chn với nếp đ ngm, cht muối l gi. Khng bao giờ b qun lm cho chng mỗi đứa một đn bnh tt nhỏ bằng cườm tay b, di độ gang tay, chất ln lớp cao nhất trong thng bnh, cho chng ti hưởng trước vo khoảng trưa ngy ba mươi trong khi nồi bnh tiếp tục nấu cho tới chiều v bnh tt phải chn để kịp cng rước ng B cuối năm. Như vậy coi ra l nh ti khng c cảnh ngồi quanh bếp lửa canh nồi bnh tt đm ba mươi như sch truyện thường kể.

Ngy ba mươi, ngy trọng đại đang gần kề. Một xoong lớn thịt heo kho nước dừa tươi v trứng vịt luộc được hầm nhỏ lửa từ trưa ba mươi. Thịt b ướp sả ớt được gi thnh từng đn nhỏ trn lũng lẵng trn bếp. Hai thng bnh trng cao cả thước treo ln nc nh. Vi chục đn bnh tt treo cho ro nước, khiu gợi tuyến nước miếng mỗi lần xuống bếp. Tri cy chưng bn thờ thường l do bạn hng la từ Ph Hội, Đại Nẫm, Ng Hai cho, đ được chưng trong nhiều dĩa lớn nhỏ khc nhau, số cn lại th để v mấy ci rổ cho chng ti ăn lai rai, ăn tự do. Mấy chậu bng cc, bng vạn thọ đ chưng by trong phng khch. Ti thch bng đại cc mu trắng kiu sa, hơi ưng ửng mu vng nhạt giữa những cnh hoa nuột n. Cy mai, ba đ bỏ cng mấy ngy lựa chọn cũng đ nằm chễnh vệnh giữa hai ghế sa lng, nụ ưng ửng vng, hứa hẹn một năm nhiều may mắn.

Chiều ba mươi l buổi chiều được mong chờ, hồi hộp nhất trong ma Tết. Nh ti khng cng rước ng b thịnh soạn như nh mấy đứa bạn ở phố m theo phong tục của Đại Nẩm: Bốn dĩa xi nếp trắng, hai con g luột để coi cẳng g, tri cy, cốm, bnh tt, hai chum rượu trắng, dưa hấu, được chưng trn bn ng Nội. Năm ny qua năm kia, cặp chn g được ba ngắm ngha kỹ lắm. ng xem xt, phn tch mấy ci mng chn quặp đều đặn v lng bn chn v năm no ti cũng nghe ba khen cặp chn tốt, hứa hẹn một năm nhiều may mắn. Cng xong, thịt g x ra, trộn cht rau hng, hnh l cắt nhuyễn, chấm nước mắm gừng đặc sền sệt, ăn với xi trắng, mấy đn bnh tt. Cả nh quay quần ăn bữa cơm cng rước ng B, hả h rộn r, bắt đầu hưởng một ci Tết đầm ấm vui nhộn. Ly rượu nếp than lm mặt ba người đặt biệt trong gia đnh l m, ti, con em đỏ bừng bừng.

Chị Hai Cao đ về qu ăn tết nn m v tụi ti phải dọn dẹp, rửa chn. Cả một ngy mệt mi, m nằm ngủ thiếp trong ci vng treo trn bộ vn g dầy cả tấc. Ti khng biết mấy chị lm g khi chờ cng giao thừa, chắc ủi quần ủi o đặng cht nữa giả bộ xin đi cha hi lộc nhưng để cho mấy anh ngắm. Cn ti, chưa biết ăn diện, thương m, ti đi dọn dẹp mấy ci bn thờ khc. Bưng bn ra ngoi để cng Trời Đất, bn thờ Thổ Thần, bn thờ ng To, bn thờ hai đứa em chết non, bn thờ ng Nội, sắp xếp ly để cht nữa cng tr. Xuống bếp, chuẩn bị nấu sương sa, pha mu, trộn nước cốt dừa rồi đổ v mấy ci ly, đổ mỏng mỏng cho mau đặc cứng. Bắt nước si để nấu nồi ch đậu xanh m m đ đi vỏ hồi sng, chờ ch si ln, bỏ đường v, bỏ bột bng, nhỏ lửa cho si riu riu, chờ. Chừng mười một giờ rưỡi, đ chuẩn bị xong mấy mn cng, pha xong bnh tr, ti ku m dậy để cng giao thừa. M ti t khi khen con ra mặt, nhưng nhn gương mặt m thật tươi khi hỏi ti: Con nấu ch rồi hả? Đnh thức ba dậy rồi lấy nhang cho ba m cng l ti biết m ti vui lng lắm. V cứ như thế, năm no cũng vậy, ti lục đục nấu ch, đổ sương sa, chuẩn bị cho m cng giao thừa, cho đến khi ti xa qu hương, ti vẫn thường thắc mắc l đứa em t c lo cho m cng giao thừa chu đo như ti hay khng.

Sng sớm mng một Tết, chuyện đầu tin l chị em ti no nức ra phng khch xem chậu mai nở ra sao v tm kiếm mấy hoa mai su cnh, c khi bảy cnh để đon xem năm nay nh mnh c được nhiều phước lộc. Bữa ăn sng mng một rất long trọng. Bnh tt cắt từng khoanh, chung quanh mu xanh l cy lợt, giữa mu vng v trong cng l miếng mỡ trắng, xếp ngăn ngắn ln dĩa bn lớn. Hai dĩa bnh tt, hai t măng kho vng tươi, hai t thịt kho nước dừa với hột vịt luột, nước vng nu lng lnh mỡ, dĩa củ kiệu, dĩa củ cải trắng trộn với mấy khoanh c rốt mu cam được cắt tỉa đẹp mắt, hai dĩa bnh trng dẽo m đen đ được cắt lm tư nhng nước, tất cả nằm trịnh trọng trn bn ăn. Bnh trng cuốn măng kho, củ cải chua, chấm nước thịt kho bo ngầy ngậy. Bnh tt ăn với thịt kho mềm rụm, nửa ci trứng, củ kiệu cay cay, chua chua, ngọt ngọt, cắt cht ớt ngm dấm chua ngọt, ngon khng thể tả được! Sau bữa cơm sng no n, đứa no cũng lấn cấn ở nh trong, chờ m l x m mắc cở khng dm ni ra. Nh ti khng c tục lệ chc Tết cha mẹ, ng b, cho nn cũng khng c tục lệ cha mẹ mừng tuổi con. Ba m ti ngồi ở bn ăn, cười hỏi: Đứa no muốn tiền l x? Cả bọn, đứa no cũng cười lẻn bẻn, đng tim đen qu m, lẫn quẫn chờ ny giờ. M chia mỗi đứa một bịch đỏ, bề dầy khc nhau ty theo tuổi, cng lớn tuổi th bịch cng dầy.

Ba dẫn mấy chị em về nội, về ngoại, lng Đại Nẫm. M ở nh nghỉ ngơi sau mấy tuần lo Tết v mng một t bạn b đến thăm. Cả nh nội v ngoại cũng khng c tục lệ chc Tết ng b, mừng tuổi con chu. Thấy tụi ti ln, bc X, b nội pht cho mỗi đứa một tờ, khng cần bao b g hết. M chng ti cũng đu cần bao b chi cho rắc rối. C tiền l đủ rồi! B ngoại cũng vậy, pht cho mỗi đứa một tờ, khng cần cc chu chc lại. Cho l cho! Khng nghĩ đến sự cảm ơn đp lại. Người Đại Nẫm chn tnh l thế đ. ng ngoại ti th khng bao giờ l x cho chng ti, m chng ti cũng khng chờ tiền l x của ng ngoại. Hm qua m đ sai chị Ba đem tiền ln đưa ng ngoại để ng ngoại đi đnh bi mấy ngy Tết cho vui. Lần ny th chng ti khng chơi lu. Được tiền l x, tự động rủ nhau về trước, để mặc ba một mnh đi thăm mấy ng ch, ng bc của ba.

Tụi ti lo về lẹ để lm sng bi ở nh hay la c đnh ti xỉu, bầu cua. Lc đ ti cn nhỏ nhưng cũng cứng rắn lắm. Lc no đi đnh bầu cua, ti xỉu l ti quyết định một số tiền v tự hứa l thua hết số tiền ny th về, khng chơi rng để gở, khng chơi hết tiền sạch ti như hai thằng em kế. Ba ti rất ght ci tnh bi bạc, nhưng những ngy Tết l tụi ti được chơi thả dn. Tội nhất l anh Tnh con trai lớn bc Năm Sang bạn của m, theo chị Hai ti, tới nh chơi bị tụi em dụ anh lm ci bi x dch. Đm tụi ti đổi bi, dấu bi, chị Hai thấy m khng dm ni, ni ra l tỏ cho anh Tnh biết chị bnh anh rồi anh Tnh tưởng chị chịu anh th mất danh dự chết lun. Anh Tnh thua sạch ti m khng biết c được người đẹp nhn cho cht xu no khng, chị Hai lm cao lắm! Trong nh ti, ti v thằng em kế l đnh bi ma gio nhất, lin kết chặt chẽ. Hai đứa nhy mắt, đổi bi lia lịa, hai b chị khờ khạo, mấy đứa anh em c ch ngờ nghệch, sạch ti m khng cht nghi ngờ. Ai đời đnh bi ph, m cứ được thng, hay suốt hay ba x l ngồi rung chn thỏa mn. Ti với thằng em ni vẩn vơ vi cu, ko cho mấy người đ lộ tẩy rồi giả bộ tố, giả bộ rt lui, sợ thua, mấy người đ v lưới hết. Trời hại thằng em ti, ăn gian ở nh, ra đường chắc bị lừa, thường đến mng hai l thua sạch ti, về dụ ti cho tiền đi chơi, rủ ti đi xin để ti bao.

Chiều mng ba, chị Hai Cao ln, tụi tui mừng hết lớn. C người rửa chn. dọn dẹp nh cửa, mặc d sau khi cng ng b chiều ba mươi, khng được qut nh, c qut th tm lại một gc nh chứ khng được đổ rc. Xoong măng thứ hai đ được kho lại. Ba ngy, ngy no cũng bnh trng cuốn măng kho v củ cải chua, bnh tt, tụi ti bắt đầu ngn, nhưng c ai c th giờ nấu cơm đu. C bữa ham chơi, ti nhng ướt một ci bnh trng, măng kho, bnh tt, thịt kho, đồ chua, lm một cuốn lớn to bằng cườm tay ba, di chắc cở hai mươi centimet, chạy ra đường vừa ăn vừa coi đnh bầu cua. Bởi v sau bữa ăn sng mng một l chng ti khng ai c th giờ về nh ăn cho đng bữa. Ba m ti cũng dễ di, đứa no muốn ăn lc no th ăn, hn th về nhằm bữa, ăn chung với ba m. Chiều mng ba, m xo m cng đưa ng B. Rc được đem đi đổ sau khi cng Tất. Trưa mồng bốn, chị Hai Cao nấu cơm, mở mấy đn thịt b ướp sả ớt treo lủng lẳng trn bếp, cắt từng lt mỏng, chin cho cả nh ăn cơm, bữa cơm trắng đầu năm sao ngon lạ lng.

Trn danh nghĩa l hết Tết nhưng đối với chng ti, Tết chưa hết. Cn được nghỉ học, cn được đnh bi thả dn, nh cn hột dưa bnh mứt l cn Tết. Chị Hai Cao m đnh bi khng thua g chng ti, tối no cũng rủ đnh bi. Với chị Hai Cao, khng dễ g qua mặt ăn gian được, bị chị cốc đầu, đi tiền lại v ci tội lu c đều đều. Chị Hai Cao m đnh bi đến độ c hm chờ ba m đi ngủ, chị ku nho nhỏ, chng ti l m dở mng, chui xuống nh bếp, thắp đn hột vịt, th tho đnh bi. Chắc ba m biết m lm lơ. Dễ g qua mặt ba m!

Tối mng bảy, ngy mai đi học lại, ba ti biểu chị Hai Cao đem bộ bi tứ sắc, bộ bi cắt t bỏ v bếp đốt. Tối đ, trong tm trạng thơ thẩn, ti tưởng như đời hết vui, hết th nữa rồi v mấy bộ bi đ ra tro than, lng tiếc hi hụi. Nhưng sng hm sau, đi học, vui thầy, vui bạn, cơn m đnh bi cũng tan theo my khi.

Sau năm Mậu Thn, m ti sợ khng được ăn Tết trọn vẹn như năm đ, m ti cho gia đnh ăn một ci Tết mini vo cuối thng mười một v chng ti cũng như ba ti ai cũng ủng hộ rầm rầm. Dĩ nhin năm đ nh ti ăn Tết hai lần. Khng chn! Chỉ tội m ti, phải cực nhọc hai lần.

03-02-2008