Ông Điên Kiệt Tấn

Đặng Mai Lan

 

Trước khi quen Kiệt Tấn, có một cô nhà báo ở Paris nói với tôi: Ông KT lúc này điên nặng, ông ngồi ở công viên ăn một cây kem, cây kem chảy ràn rụa trên tay ông mà ông không hề biết. Tôi tin răm rắp v́ ai nói c̣n nghi ngờ, không tin, chứ nhà báo nói th́ phải tin. Lư do rất đơn giản là nhà báo gần gũi thân thiết với nhà văn mới biết rơ như  thế. Lúc đó tôi chưa đọc « Em Điên Xoă Tóc ».

Điên là những kẻ mất tri giác, không c̣n khả năng lư luận. Động tác, cử chỉ của một người điên là những tác động không thể có nơi một người b́nh thường. Thế mới gọi là « điên ». Và một người điên, sau khi đă b́nh phục, họ có thể nhớ lại được không những ǵ đă trải qua, những ǵ họ đă làm trong cơn điên ấy? Đây là những suy nghĩ rất tầm thường. Dĩ nhiên! Tôi không cố công t́m hiểu, phân tích sâu xa hơn về chứng bệnh tâm thần này v́ nó chẳng liên hệ ǵ đến cá nhân tôi. Nhưng câu hỏi - sau cơn điên, người điên có nhớ ǵ không? - nó cứ đeo theo tôi kể từ khi tôi đọc « Em Điên Xoă Tóc » của Kiệt Tấn.

Ông Kiệt Tấn điên, rồ, hay chỉ khủng hoảng tâm lư? Ông điên  Kiệt Tấn không thể viết văn nhưng ông nhà văn Kiệt Tấn th́ có thể dựng bao nhiêu truyện t́nh, lồng vào những cơn điên loạn tuyệt vời. Đương nhiên là tôi biết thừa điều đó nhưng câu hỏi vẫn nhất định không bứt ra khỏi đầu tôi.

 Tôi tin Kiệt Tấn. Tôi ít tin nhà văn nào như tôi đă tin Kiệt Tấn. Ở những nhà văn khác, tôi thấy tài hoa. Ở Kiệt Tấn tôi vừa thấy tài hoa vừa thấy sự thành thật (1)

Ông Nguyễn Hưng Quốc đă giải mă hộ tôi điều này. Em Điên Xoă Tóc là một tự truyện. Nhưng tôi và ông Nguyễn Hưng Quốc ai tin KT nhiều hơn? V́ tôi không chỉ tin đó là truyện đời ông. Tôi c̣n thắc mắc, nghi hoặc nhiều chuyện khác nữa. Evelyne, có phải là tên thật của người con gái tóc dài ở bệnh viện Paul Brousse. Thật, như Ánh, Hoa, Tuyết, Diane, Danyèle những người đàn bà đă hiện diện trong đời sống t́nh ái của ông có lai lịch gốc gác rơ ràng. Hay Evelyne chỉ là tên ông đặt cho một h́nh bóng cất dấu ch́m sâu nhiều năm dưới ḷng ao tù tiềm thức, bỗng một ngày bờ vỡ đê tràn, sông nước ào ào vươn ḿnh tuôn ra biển nhớ. Sao ông lại có một trí nhớ mồn một như thế nhỉ?

Chị Ánh vợ ông nói: Ổng đă điên rồi mà c̣n t́m cách đi cứu một người điên khác. Chuyến này th́ tôi lại càng tin ác. C̣n ai biết rơ ông hơn ngoài vợ ông. Ông có điên thật không? Nhưng chắc tấm ḷng nhân hậu của ông bao la mạnh mẽ lắm, nó biểu hiện ngay cả lúc ông bị khủng hoảng tinh thần. Tôi lại tin thêm điều đó.

Có một lần bàn về chuyện văn chương của ông qua điện thoại. Tôi đề cập ngay đến truyện Em Điên Xoă Tóc. Tôi hỏi: Em Điên Xoă Tóc là một hồi tưởng của anh, anh vận dụng trí nhớ để viết lại hay dựa vào những gịng nhật kư? Mà anh có viết nhật kư thật không hay chỉ là những tiểu tiết để anh dựng truyện? Hỏi rồi tôi thấy ḿnh hụt hẫng, vớ vẩn. Tôi đâm ra lo sợ v́ cả vài phút không nghe ông đối đáp ǵ cả. Sau đó, tôi biết ḿnh vừa chạm vào một nỗi đau nào đó nơi những vết thương tâm tưởng của ông. Ông im lặng, không trả lời câu hỏi của tôi v́ ông xúc động. Tôi cảm được sự nghẹn ngào qua ống nghe điện thoại. Một con người coi nhẹ mọi chuyện, lúc nào cũng dí dỏm cười cợt như  ông mà nghẹn đến không nói nên lời.

Dạo sau đến nhà ông chơi, ông tự ư mở tủ sách lấy ra cho tôi xem một tập vở, những trang giấy úa vàng chi chít từng gịng chữ của ông. Tôi không đọc, chỉ nh́n thoáng những nét lượn lờ như vân, như vẽ.

- Em điên  đây!

 Ông nói và cho tôi xem thêm một cuốn sổ khác, nhỏ hơn, cũng cũ vàng như tập nhật kư, b́a giấy cong, gẫy, loại sổ dùng ghi địa chỉ, có tên Evelyne và những con số điện thoại.

- Sau năm năm rời khỏi bệnh viện, t́nh cờ tôi t́m thấy cuốn sổ này, nh́n thấy cái tên này. Tôi có gọi điện thoại nhưng không ai trả lời và bỗng dưng tôi nhớ rơ lại hết mọi chuyện, nhớ cả gă đàn ông sún răng và anh chàng râu quai nón. Vậy đó, ML c̣n thắc mắc ǵ nữa không ?

Tối đó tôi về nhà, đọc lại truyện Em Điên Xoă Tóc, nhớ tới khuôn mặt ông lúc cho tôi xem cuốn sổ địa chỉ. Nhớ tới cơn nghẹn ngào của ông thuở nọ. Tưởng như nghe ông than thở: Evelyne! Giờ này anh đang ngồi trên băng đá, nước mắt lưng tṛng. C̣n em ở đâu?  Em đă bớt điên hay có c̣n sống sót.(2)

Tôi đọc Người Em Xóm Học, Nụ Cười Tre Trúc, Đêm Cỏ Tuyết và nhiều truyện khác của ông. Đọc thấy hay, cảm động, và cười. Cười măi, cười khỏi nói, cười hết biết! Đó là câu trả lời vắn tắt của tôi  khi ông hỏi đọc truyện của ông tôi thấy thế nào?

Nhớ lần đầu tiên đến nhà ông. Gặp ông tôi hơi bỡ ngỡ. V́ trước đó không lâu ông có gửi tặng tôi Tuyển Tập Kiệt Tấn vừa in, có chân dung ông sau tập sách. Một  thanh niên trẻ trung, khoẻ mạnh với làn da rám nắng. Ông có giọng nói khàn khàn, có lúc nghe như giọng một thằng con trai vừa vỡ tiếng. Tôi nghĩ  ông cũng c̣n trẻ nên khi nh́n thấy ông mập mạp, hồng hào, tóc muối tiêu, đă ra dáng cụ với cặp kiếng lăo trên gương mặt. Tôi không ngần ngại hỏi :

- Anh Kiệt Tấn đây hả? Sao ăn gian quá vậy? Cái h́nh ở b́a sách trẻ măng hà.

Ông cải chính giọng đặc sệt Nam Bộ:

- H́nh đó là h́nh thời tui viết Vườn Chanh Miệt Biển chớ tui đâu có ăn gian. Ăn gian hồi nào? Tui là tui. Tui có lấy h́nh Alain Delon bỏ vào đâu mà ML nói tui ăn gian.

Lâu lâu bặt tin tôi, ông điện thoại hỏi tôi làm ǵ mà không nghe tiếng. Tôi trả lời, lúc này tôi bận lắm.  Ông nói, sao bận hoài, phải cởi ra bớt  đi chớ, bận hoài chịu ǵ nổi.

Kiệt Tấn là như vậy. Ngoài đời cũng như trong truyện, hầu như chuyện ǵ ông cũng có thể đem ra diễu được.

Tôi đắc ư Nụ Cười Tre Trúc nên hễ ai nhắc tới văn chương Kiệt Tấn là tôi bàn ngay đến truyện này. Làm như Kiệt Tấn chỉ viết duy nhất Nụ Cười Tre Trúc. Cho tới khi đọc những bài phê b́nh về t́nh dục trong văn chương Kiệt Tấn. Dĩ nhiên là những lời khen ngợi. Tôi lại tra vấn ḿnh. Người ta khen nhiều quá. Ông viết bạo, hay, không nhớp nhúa. Hầu như ở hải ngoại  chưa ai  xông xáo vào lănh vực này mà thành công như ông. Ô hay!  Những câu văn được dẫn chứng để khen thưởng ông tôi đă đọc rốt ráo, sao tôi không cảm thấy ǵ hết vậy? Ông yêu thương đàn bà. Chắc chắn rồi. Ông nâng niu, tôn trọng đàn bà. Chắc chắn rồi. Nhưng những người đàn bà trong cuộc, trong ṿng tay ông, cô Diane, cô Tuyết, chẳng hiểu tâm trạng họ thế nào? Thật sự tôi thấy tội nghiệp họ quá. Họ như một chú chim non, bị rơi khỏi tổ mà cậu bé Kiệt Tấn nhặt được một trưa hè. Cậu nưng niu, nựng nịu Và v́ thương quá, yêu quá nên chim non gần như trở thành nạn nhân của cậu bé. Tôi không dám nói với ông về sự suy nghĩ này. Tôi chỉ nói mi mí với ông rằng ai khen văn chương t́nh dục của ông chứ tôi th́ không chê mà cũng không khen đâu. Khi nghe tôi nói ông lại giải mă v́ tôi là độc giả đàn bà, đa số độc giả đàn bà không mặn lắm với loại văn chương nhục cảm do đàn ông viết.

Ông sống thật, viết thật. Điều này ai cũng biết. Thật quá nên chân dung của ông trong ḷng độc giả, nhất là những độc giả nữ, ông là một con yêu râu xanh. Chữ yêu râu xanh này cũng do chính ông hay dùng những khi tṛ chuyện. Hồi chưa gặp ông, tôi cũng nghĩ ông này ghê lắm. Thuộc loại dê cụ, tổ sư sàm sỡ đây. Quen thân với ông rồi thấy ông vui, hào sảng, một công tử Bạc Liêu thứ thiệt. Bạn bè đến nhà ông. Khen cái cây này đẹp quá, tươi tốt quá! Ông lấy để sẵn cửa cho bạn cầm về. Bạn khen tấm gương soi gắn trên tường này nh́n đẹp quá. Ông hỏi: Vác nổi về nhà không? Thích ǵ ông cho nấy. Thuyết  phục để nhận, để cho. Không  lấy ông giận. Nhưng nhằm nḥ ǵ những đồ vật làm cảnh cho vui ấy. Ngày đông tháng giá, ông vác cả áo khoác Cachemire của vợ đem tặng những kẻ không nhà đang run rẩy ngoài đường phố. Lư do, quần áo để hoài không mặc, đem cho bớt. Vợ khóc, áo em mua để dành mặc đi tiệc tùng. Ông tỉnh queo, hứa sẽ mua cho vợ cái áo khác, ḷng vẫn măn nguyện rằng ít nhất ḿnh đă cứu được một người.

Tôi biết một điều, ông vui vẻ, trung thực, bộc trực nhưng dễ nổi cộc. Đối với ông trắng là trắng mà đen là đen. Có sao nói vậy người ơi, đừng điệu bộ em chả, em chả... là không xong với ông. Điệu đàng thục nữ, nghiêm chỉnh, quy tắc... tôi nghĩ chắc không thể tṛ chuyện lâu được với Kiệt Tấn. Quan niệm của ông thấy ǵ trái khoáy th́ nói. Im lặng tức là đồng loă. Điều này chắc ông đă làm mất ḷng khá nhiều người.

Bây giờ thỉnh thoảng tṛ chuyện, tôi gọi ông là ông điên. Nhưng có lúc tôi nói:

- Anh mà điên khỉ ǵ.

Ông cười,

- Ừ, khôn bỏ mẹ. Sức mấy mà điên.

Điên hay không Điên?

Nơi ông ở, ngoại ô Paris. Nhà chung cư nằm trên tầng thứ mười lăm, cùng một phố với Cao Hành Kiện mà ông vẫn trách đùa là Hàn Lâm Thụy Điển đă gửi lầm địa chỉ khi trao giải Nobel cho ông nhà văn Trung Hoa này. Nếu cái thư bay nghiêng  đi một chút th́ đă tới tay Kiệt Tấn.

Mỗi ngày, ông ngồi đó, rượu đầy ly, nhạc đầy không gian nhỏ. Không gian xanh mướt cỏ cây, hoa lá. Ông có nhiều đĩa nhạc hay. Tôi có nói với ông, tôi luôn động ḷng tham mỗi lần nh́n thấy tủ nhạc của ông, chỉ muốn nhặt vài đĩa bỏ túi. Lúc nghe nhạc, hứng chí, ông đứng lên tự khiêu vũ, nghiêng nghiêng, ngả ngả với đôi mắt lim dim.

Ông ngồi đó, giữa đám thú nhỏ hiền lành, ngây ngô. Con cóc xanh biếc chễm chệ giữa những ḥn sỏi ở một chậu hoa. Chú vịt vàng nhung đôi mắt đen nhánh hạt huyền ngoan ngoăn trên kệ sách. Con trâu nấp dưới bóng cây. Ông ngồi đó, quanh những phiến đá nho nhỏ. Những phiến đá đẹp, phẳng, ông nhặt ở những băi bờ nào đó, nom như những ngọn núi nhỏ phương đông v́ những hàng chữ Tàu ông nắn nót viết lên. Thấy đẹp th́ ông viết lại, hoạ lại. Thực sự  chính ông cũng chẳng hiểu nghĩa là ǵ. Nói theo kiểu Hà Nội th́ Kiệt Tấn  Vô tư  thôi!

 Ông ngồi đó, giữa những bức tranh. Tranh của bạn ông vẽ tặng, tranh ông mua. Thích ǵ mua nấy, thích ǵ treo nấy. Tranh cổ, tranh hiện đại hoà b́nh bên nhau. Vườn tược thôn dă hay thâm cốc hoang vu? Điên đấy! Với những bày biện như thế có người thẳng thừng cho là ông điên, ông bị chạm  dây thần kinh.

Điên hay không Điên?

Ông ngồi đó, ông là ông điên, ông tiên, gă sinh viên tài hoa đa t́nh của Paris một thuở hay là cậu bé Kiệt non nớt của mấy mươi năm trước? Đâu dễ ǵ giữ được sự hồn nhiên thơ trẻ ở vào lứa tuổi đă được xếp hàng ông nội, ông ngoại như ông. Em vịt vàng nhỏ. Cóc nhái ao lạch quê xưa... Hẳn là kỷ niệm, quá khứ, là t́nh cảm tha thiết cất dấu trong tim ông.

Gọi ông là ông điên nhưng tôi thấy ông vui, vui lắm, có vẻ ông đang thoả hiệp với cuộc đời. Thời điên qua rồi. Nhắc đến ông bây giờ là phải nói đến rượu, say, cười. Say khướt, say cuồng, say bí tỉ. Ông say như thế nào tôi cũng chưa từng được chứng kiến. Nhưng mỗi lần nh́n ông ngồi với ly rượu, dù ông cười nói huyên thuyên, tôi vẫn nghĩ đến một nỗi buồn... cất dấu đâu đó, sau những nụ cười.

H́nh ảnh một người say không c̣n biết đất trời, say đến té gục xuống lề đường. Vậy mà vẫn lảm nhảm, van vỉ được quên, được hủy diệt trí nhớ.

Je veux détruire ma mémoire

Je veux détruire ma mémoire... (3)

Nghe xót xa quá, thương tâm quá! Đâu phải là lời nhảm nhí của một người điên hay một gă say.

Tôi vẫn tự hỏi - Suốt năm năm, sau khi rời khỏi bệnh viện, bao nhiêu điều ông đă quên rồi lại nhớ? C̣n có những ǵ ông không muốn nhớ và đă được quên?

 

Đặng Mai Lan

(tháng 5, 2006)

 

(1) Kiệt Tấn, Nụ Cười Tre Trúc -

Nguyễn Hưng Quốc, Tuyển Tập Kiệt Tấn (trang 480) - Văn Mới xuất bản 2002.

(2) Em Điên Xoă Tóc - Tuyển Tập Kiệt Tấn ( trang 331) - Văn Mới xuất bản 2002.

(3) Tôi muốn hủy diệt trí nhớ