Con Bảy đưa đ̣

 

Sơn Nam

 

Rạch Cái Cau là ngọn sông Cái Lớn ăn qua địa phận tỉnh Cần Thơ. Trên ba mươi năm về trước, đó là nơi sầm uất, lau sậy mọc um tùm quanh mấy gốc bần to lớn cỡ hai người ôm không xuể. Sớm th́ chim kêu, chiều th́ vượn hú, quang cảnh buồn bă làm sao ! Thỉnh thoảng, có người bảo rằng : giữa đêm khuya nghe tiếng cọp rống. Những tin đồn đăi bất lành như vậy lần lần bị đánh tan và không c̣n làm cho ai sợ sệt nữa. Ḱa kinh Xáng Lái Hiếu vừa múc xong ! Ngọn nước bạc mát lạnh, ngon lành đổ tuôn qua Rạch Giá, mang mấy dề lục b́nh lá xanh bông tím trôi phiêu lưu từ sông Hậu Giang ra ngoài khơi vịnh Xiêm La xa thẳm.

Sông rạch thông thương, vàm Cái Cau lần lần có người đến cất nhà đông đúc thành xóm nhỏ, có ông hương ấp đứng đầu. Ông hương ấp họ tên ǵ ? Nhà ở lối nào ? Điều đó khách thương hồ ít ai quan tâm đến.

Có qua đây, dầu vô t́nh đến cách mấy đi nữa họ cũng phải chú ư đến một cái tên, hay nói đúng hơn là một giọng hát : giọng hát của con Bảy đưa đ̣. Nó xa lạ nhưng quen thân, ấm áp. Khi cất lên th́ cao hơn tầm bay bổng của con c̣, con vạc, cao vút tận mấy v́ sao đêm lấp lánh ; giọng ấy lúc buông trầm xuống th́ như hơi gió xao động cả gịng sông, chuyển rung mặt nước dẫu khi thuyền đă xa khuất. Nó trở thành một lớp mù sương mờ ảo che lấp bóng dáng của người hát. Khách ngẩn ngơ nh́n theo không c̣n thấy ǵ nữa tâm trí bâng khuâng giữa cảnh sông rạch âm u với nhánh "bần gie con đốm đậu sáng ngời".
Người hát hay thường thường là có nhan sắc.

Bao nhiêu người tưởng tượng như vậy. Họ t́m ṭi rồi đâm ra thất vọng. Vài người quả quyết :

- Cô lái đ̣ này mặt rỗ hoa mè.

Nhưng rồi không nói ra, họ cũng phải nh́n nhận một sự thật : con Bảy có gương mặt chữ điền, đôi mắt đen lánh và vóc h́nh cao ráo.

Lư lịch của con Bảy ra sao ? Chuyện đó lại càng khó hiểu. Chính ông hương ấp cũng chưa rơ v́ hồi đó đàn bà, con gái không mang giấy chứng chỉ nên không có ghi tên vào bộ sổ. Mấy người ở lâu năm tại vùng này nói lại : năm đó, đâu từ miệt Cần Thơ, con Bảy xuống đây gặt mướn. Có điều lạ là đến khi rồi mùa th́ cất cḥi mà ở luôn chớ không về xứ. Năm sau, người mẹ già mang bịnh mà chết. Con Bảy đành sống một ḿnh, hằng đêm chuyên nghề bán bánh ḅ cho ghe xuồng qua lại để độ nhựt ; sau đó, đưa đ̣. Xóm này bao nhiêu trai làng gấm ghé nhưng nó không ưng ai. Lần lần thiên hạ phải dang ra.

Dạo nọ, cậu trai làng con của ông hương ấp vừa học được câu hát :

- Ḥ... ơ... Anh muốn gá chữ lương duyên với em trăm năm t́nh chồng nghĩa vợ. Mai sau anh có vô phần từ trần, xấu phước chết trước th́ em ơi ! Đừng chôn xác anh dưới nước sâu sợ e con đỉa cắn, đừng chôn anh trên g̣ bởi ngại con mối ăn...

Gái trong làng không ai đối được. Cậu trai nọ thích chí hát măi một câu ấy hầu khoe tài khoe trí của ḿnh. Nhưng đêm sau, giọng ḥ con Bảy trả lời :

- Ḥ... ơ... Em gá chữ lương duyên với anh trăm năm t́nh chồng nghĩa vợ. Mai sau anh có xấu phần từ trần chết trước, em rước thợ Bắc về cẩn đá lục lăng để chôn chàng.

Nghe câu đáp, ai nấy tấm tắc khen ngợi. Khi nấm mồ được cẩn đá th́ sợ ǵ đỉa cắn, mối ăn. Đó là cách giải quyết ổn thỏa nhất của mối t́nh bền như đá. Cậu trai nọ suy nghĩ t́m nhớ câu rao khác để thử tài con Bảy. Nhưng giọng con Bảy vội đuổi theo :

- Ḥ ơ... Gái tôi không ḥ đến chuyện Tây Du th́ thôi, chớ ḥ đến chuyện Tây Du th́ nhắc từ thuở xưa kia Tề Thiên Đại Thánh loạn Thiên Cung đánh trời giành đất làm cho ông Nhạc Hoàng xang bang xấc bấc, đến chừng thác xuống đất bị Ngũ Hành Sơn chụp đè. Phật Bà có dặn : Này Tôn Hành Giả ơi ! Nằm xuống đây chờ chừng nào Tam Tạng đi thỉnh kinh mi hăy đi theo làm đệ tử, Tam Tạng đi đến chợt thấy Tề Thiên nên mau mau chạy đến gỡ hai lá bùa... Tề thiên vùng ḿnh đứng dậy được, nhưng ḿnh mẩy th́ ôi thôi... rong rêu đóng giáp, lỗ mũi th́ cỏ mọc xanh lè... Bớ trai chàng có thấy không?

Cậu trai đành chịu thua không đáp được, về nhà sanh bịnh tương tư. Trong cơn bịnh triền miên, có lần cậu đánh bạo bơi xuồng qua nhà con Bảy để tỏ nổi ḷng :

Ḥ... ơ... Hột châu nhỏ xuống khoang hầm

Em ơi ! Phận em là gái phải có chồng nay mai.

Con Bảy vội đáp :

Hộ hôn, điền thổ, đổ lửa mái nhà,

Đứa nào muốn bậu, ông bà cháy tiêu...

Tức tối biết bao nhiêu ! Cậu trai quay trở về. Quả thật cô ta hỗn xược dám khinh rẻ cậu và cả đám trai tơ ở xóm vàm này. Cũng may, câu đáp ấy nhỏ giọng vừa đủ cho cậu nghe thôi. Câu âm thầm ôm mối hận, hằng đêm tự an ủi :

Đèn treo Trường án, tỏ rạng bờ kinh.

B́nh Thủy lưu linh, đáo lại Long Tuyền.

Trà Niền, Kinh Xăng, Ba Láng, Cái Răng

Hơn không hơn cũng kiếm cho bằng.

Có đâu thua bạn, bạn hành cười chê...

Nhưng ở đồng quê, chuyện ǵ xảy ra lần lần thiên hạ đều hay biết. Họ không tiếc lời để mỉa mai con Bảy :

- Ừ, Trời cao có mắt. "Cao nhơn tắc hữu cao nhơn trị". "Trèo cao té nặng. Ngó cao đau ót".

Cái ngày ấy lại đến.

* * *

Như thường lệ, con Bảy sửa soạn lên bờ ngủ. Khuya ít có khách sang ngang. Hơn nửa, trời chuyển mưa đen kịt phía Nam. Nhưng kia, một ánh đèn nho nhỏ chói lềnh bềnh giữa sông, từ từ trôi lại như cố ư đón đầu :

Ḥ... ơ... Thân anh như con phụng lạc bầy.

Thấy em lẻ bạn, anh muốn vầy duyên loan.

Câu rao ấy thuộc loại tầm thường ! Nhưng cảm mến cái giọng trai ấm áp, con Bảy hát lại :

Gặp mặt anh đây, em muốn vầy hai họ,

Sợ vợ anh ở nhà tiếng nọ tiếng kia.

Khách cười to :

Anh nói với em, anh đă có vợ nhà.

Vợ th́ mặc vợ, anh xử hoà th́ thôi !

Thừa lúc con Bảy đang rối trí, khách ḥ thêm một hơi :

Anh thương em, thương quấn thương quít,

Bồng ra gốc mít. Bồng xít gốc chanh,

Bồng quanh đám sậy. Bồng bậy vô mui.

Bồng lủi sang lái. Bồng ngoáy trước mũi.

Đặt em nằm xuống đây...

Kể từ hồi em đau ban cua lưỡi trắng, miệng đắng, cơm hôi.

Tiếc công anh đỡ đứng, bồng ngồi.

Bây giờ em vinh hiển... em bắt anh đi bán nồi làm chi ?

Ư trách người t́nh nhân bạc bẽo ! Trí nhớ của con Bảy bao giờ cũng có cách sẵn sàng ứng phó :

Bánh ḅ một vốn ba bốn đồng lời, khuyên anh ở nhà cứ việc ăn chơi.

Để em đi bán kiếm ít tiền lời, trước nuôi ba với má, sau lại nuôi ḿnh...

Cũng là tưởng nghĩa tưởng t́nh.

Ai dè anh bạc nghĩa em phải ở một ḿnh bơ vơ !

Khách bên xuồng nọ lên tiếng :

- Ờ nàng ơi !

- Khiến nghĩa bất vi vô dơng giă, lâm nguy bất cứu mạc anh hùng. Nàng c̣n nghĩ phận chữ tùng, th́ trao dây xích buộc ṿng sau đây.

Tức th́ khách quày xuồng đi trước, rủ con Bảy tranh tài với khách. Nào chịu thua, con Bảy liền bơi theo sau. Mái chèo phía trước nhịp nhàng :

Đêm khuya anh thức dậy xem trời ;

Anh thấy sao Nguyệt Bạch, ngó xuống ḷng rạch, anh thấy con cá chạch nó lội đỏ đuôi.

Nước chảy xuôi, con cá buôi nó lội ngược.

Nước chảy ngược, con cá nược nó lội theo.

Anh than với em rằng số phận anh nghèo.

Đũa tre đâu dám đánh đèo với đũa mun.

Giọng con bảy lảnh lót đuổi theo :

Canh khuya em thức dậy, em lau nĩa rửa dĩa, dọn bàn,

Tay em san rượu chát, miệng em hát một đôi câu.

Trên lầu kia tiếng chuông đánh rộ,

Dưới nhà việc trống đổ tàn canh.

Em đây lịch sự chi đó mà đi đâu năm bảy người giành ?

Giả như con cá kia ở chợ, dạ ai đành nấy mua.

Đến khúc sông vắng, xuồng của chàng từ từ dừng lại. Con Bảy cũng lơi mái chèo. Bên ngọn, gương mặt của chàng rơ ràng là khôi ngô, tuấn tú. Chàng nói :

- Cô Bảy ḥ hay quá.

Con Bảy cúi đầu :

- Anh ḥ hay hơn em đó chớ !

- Anh khen cái giọng ḥ của cô em. Nghe sao mà ngộ quá. Cô em dạy cho tôi...

- Có ǵ mà dạy. Đó là điệu "ḥ bánh ḅ" bắt chước giọng rao bán bánh ḅ trên sông. Ở đây sông rộng, nhà cửa, ghe xuồng thưa thớt. Ḿnh phải có giọng vừa cao vừa dài, che lấp hết, để cho ai nấy nghe được ḿnh. Khó hơn giọng ḥ cấy nhiều lắm, v́ ḥ cấy có nhiều người ở gần ḿnh để "ḥa hơi" theo. Ở đây ḿnh ḥ một ḿnh.

Đôi mắt của chàng sáng lên, ngạc nhiên :

- Vậy sao ? Hồi nào tới giờ tôi không hiểu rành.

- Ủa ! Chàng ở xứ lạ mới đến à ?

- Phải. Tôi ở B́nh Thủy-Phong Điền xuống đây. Nhưng ở đâu cũng là non với nước.

- Em gốc ở Ba Láng. Vậy là cũng như một quê. Em đến đây hai năm rồi. Lúc này ở trển ra sao ?

- Cũng vậy... Hồi tháng sáu, Tây ăn lễ lộc ǵ đó. Cụ cử Hoành ở Sa Đéc không chịu treo cờ của nó trước nhà. Thiên hạ đồn, không biết hư thiệt... rằng ngày lễ ấy cụ treo quần trước cửa để phản đối. Ở B́nh Thủy, cụ Ṭng Hiên làm bài thơ tự trào. May thay, hương chức làng giấu nhẹm nhưng vẫn thấu tai quan trên. Lúc đề bài thơ ấy, cụ Ṭng Hiên kẹp ngọn bút ở giữa hai ngón chân mà viết. Ngạo nghễ quá ! Khí khái quá ! Vừa rồi ở Cái Răng có người bị t́nh nghi v́ đă chép bài thơ "Vịnh chó chết trôi sông" Của cụ Cử Trị mà dán giữa nhà. V́ vậy, tôi phải đi. Qua đây gặp cô, vui biết mấy. Thôi ta tạm biệt...
Nghe qua, con Bảy bùi ngùi tấc dạ ; Từ chỗ kính mến đến chỗ yêu thương chàng trai đó cũng không xa mấy. Con Bảy nh́n vầng trăng khuyết vừa hé lên khỏi ngọn bần.

- Bao giờ chàng trở lại. Em xin chờ.

Chàng cười mà đáp :

- Cám ơn.

- Lời em hứa là chắc. Hay chàng không tin nơi lời nguyền của gái đưa đ̣.

- Đâu phải vậy. Chỉ sợ tôi không giữ đúng lời hứa của tôi. Chí trai bốn biển là nhà. Không có sức như chim bằng, như cá ḱnh chớ phận con se sẻ, con tép, con tôm này cũng đ̣i học ngao du trong ṿng đất nước nhỏ hẹp.

Dứt lời, chàng đứng dậy cất mái chèo. Con Bảy xúc động, rưng rưng nước mắt. Duyên may một đời chưa chắc gặp hai lần.

- Vậy th́ xin chàng dạy lại cho em một đôi câu ḥ... để em nhớ đời.

- Cô ḥ đă hay mà lại có duyên. Tôi c̣n biết ǵ mà dạy thêm. Họa chăng chỉ có một tấm ḷng này...

"Một tấm ḷng" ! Con Bảy măi suy nghĩ về ba tiếng đó, chừng giựt ḿnh nh́n lại th́ chàng đă khuất dạng trong lớp sương khuya.

Cầu cao ba mươi sáu nhịp,

Em qua không kịp,

Nhắn lại cùng chàng :

Cái nghĩa tào khang sao chàng vội dứt ?

Đêm nằm thao thức, tưởng đó với đây,

Biết nơi nao cho phụng gặp bầy,

Cho le gặp bạn,

Ruột đau từng đoạn,

Gan thắt chín từng,

Đôi ta như quế với gừng,

Dầu xa nhau nữa cũng đừng tiếng chi.

Bây giờ, con Bảy đưa đ̣ đă già ; người ở chợ vàm lại kêu bằng d́ Bảy Đ̣. Cứ mỗi sáng, d́ ngồi đó nhưng tâm trí bâng khuâng theo câu hát nói trên. Chàng trai trẻ năm xưa như con nhạn bay xa. Phận của d́ ví như con le bơi lội lẩn quẩn trong ao hồ nhỏ hẹp. "Dầu xa nhau nữa cũng đừng tiếng chi". Phải chăng là d́ năn nỉ chàng trai năm xưa đừng khinh d́ là người kém ḷng yêu non nước ? Mấy năm rồi, d́ không c̣n đưa đ̣ nữa. Ngang kinh Xàng đă có cây cầu sắt. Trên, xe hơi chạy. Dưới, tàu đ̣ đưa. Ngay tại vàm xóm nhà cũ lần lần tản ra, nhường chỗ cho một nhà lồng chợ. Hồi nào thênh thang trời rộng sông dài, giờ đây d́ ngồi ĺ một chỗ. Hồi nào trăng trong gió mát, giờ đây d́ phải chịu đựng từ hừng đông tới lúc tan chợ trưa, bên một ḷ lửa cháy và một nồi nước sôi ! Năy giờ chúng tôi quên nói rơ : d́ chuyên bán thịt heo luộc. Nếu thời xưa d́ nổi danh về câu hát câu ḥ, ngày nay món thịt heo luộc của d́ cũng ngon ngọt không đâu sánh kịp. Thịt heo già, thịt heo nái mà d́ luộc rồi th́ cũng trở nên mềm mại, không dai, da thật ḍn. Bởi vậy, lắm người ở chợ lân cận đến đây t́m mua cho được để nhậu hoặc ăn với bánh hỏi.

Lắm người khách ṭ ṃ :

- D́ Bảy à, Dượng Bảy đâu rồi ! Sao ở đây không ai biết cả ?

D́ đáp :

- Dượng Bảy đâu c̣n ! Cũng như không. D́... ở góa hằng chục năm rồi mấy cháu à...

- Làm sao thịt heo của d́ luộc ngon quá vậy ? Chỉ cho chúng tôi học với.

- Có khó ǵ đâu. Nhưng... mà khó lắm ! Phải luộc trong nồi nước có để chút xíu phèn. Đừng cho nước quá sôi mà hại đó mấy cháu ! khi nước sôi th́ đổ vô một lon nước lạnh. Cứ như vậy hoài. D́ chỉ cho nhiều người nhưng họ luộc không ngon, nói rằng d́ giấu nghề...

- Ờ... nghe mấy bà già nói rằng hồi đó d́ đưa đ̣, ḥ hát hay lắm phải không d́ Bảy ? D́ nhớ lại, dạy dùm chúng tôi... Thiệt là khó quá. Không dạy, e mang tiếng làm hiểm. Mà dạy th́ dạy làm sao ? Ngồi đây mà nhớ đến cái thời xuân xanh năm nào ! Nó như chiếc lá già rụng, mục nát trở về ḷng đất để làm phân cho nghững cây tơ khác đâm lộc nẩy hoa. Nó như một chiếc xuồng cũ kéo lên trên đất khô, phơi dưới ánh nắng day gắt. C̣n đâu hơi gió cũ ? C̣n đâu ánh trăng xưa ? C̣n đâu hơi thở, c̣n đâu dáng người ? C̣n đâu bến sông "nhánh bần gie con đốm đậu" ?

Buộc ḷng d́ Bảy nói một câu :

- Cái việc ḥ hát cũng như cái việc luộc thịt heo vậy. Ai làm cũng được. Cách thức dễ ợt. Nhưng mà công phu lắm.

- Công phu là thế nào d́ Bảy ?

Im Lặng, chập sau d́ đáp :

- Ở đây, hồi đó có người nói là cần "một tấm ḷng".