Bc vật x bng

 

Sơn Nam

 

So với cc rạch khc ở ven vịnh Xim La, vng Xẽo Bần thuộc vo hng tương đối sung tc. Dn ở đấy sanh sống bằng hai nghề : ph rừng lấy củi v khi tiết trời thuận tiện, họ ra biển đnh lưới tm. Tiền bn củi vừa đủ cho họ mua gạo ăn, thuốc ht ; nghề đi lưới th chỉ đem lợi ring cho một số người c ghe, c lưới. Người đi bạn thường lnh tiền buổi, ty theo lưới trng hoặc thất - tay lm hm nhai.

i mươi mi nh l, vi ba gốc dừa khng tri : ngọn Xẽo Bần xơ rơ như vậy đ. Chung quanh l cnh đồng c bay thẳng cnh nhưng đầy năng kim, r, cỏ ống. C lng bng, trch, cm nm bay lượn tối ngy.

Dn lng no tha thiết đến vng đất ph sa n địa ! V vậy, khi ng bc vật X. đến xy nền đc, cất nh ngi, tự xưng l chủ đất th khng một ai xao xuyến cảm thấy quyền lợi mnh bị đụng chạm.

Tri lại, họ rất vui mừng.

Trước tin, ng bc vật đch thn đến thăm từng nh trong xm. Hễ gặp ai cho hỏi qu khm nm, ng can gin :

- B con cứ bnh đẳng, đừng nn gọi ti bằng ng, ti cn nhỏ tuổi lắm. Cứ gọi ti bằng dượng Hai. ất ny của bn vợ ; vợ ti thứ hai.

Hỏi qua vấn đề nền nh, ng bc vật trả lời :

- Ai lỡ cất nh nơi đu, cứ yn lng ở đ. Ti khng bao giờ c đuổi b con. Ti cn muốn ku gọi b con đến thm, ở đng chừng no vui chừng nấy. thỉnh thoảng mời b con v nh ti chơi. Lc no ti cũng ở nh để lo việc khoa học. Tnh ti bnh dn lắm, ai c chuyện g kh hiểu ti sẵn sng giải thch.

Kể từ đ, buổi trưa hoặc buổi tối, nh ng bc vật lun lun tấp nập. i rừng bắt được ra, săn được heo rừng l b con nghĩ đến ng, đem lại tặng. p tạ thạnh tnh ấy, ng bc vật dắt từng người vo phng lm việc của mnh. Trn vch, hai hng kệ đầy sch mỗi quyển dy hơn tấc ty, lưng da mạ chữ vng lấp lnh. Một ci bn trn chiếm giữa phng. Trn đ đủ kiểu ly, hũ, bầu... Ton bằng pha l trong vắt : ci th mo miệng, ci th trn như tri dừa, c cổ di uốn o như cổ c. Lại thm chiếc đũa bằng pha l dựng đứng trong ống, di theo ống c lằn đỏ như vạch đo từng phn, từng ly tỉ mỉ.

- Thứ g ngộ qu vậy, dượng Hai.

p :

- ồ dng để th nghiệm ha học.

- Ha học l chi vậy, thưa dượng.

ng bc vật mỉm cười :

- Kh cắt nghĩa lắm. Thủng thỉnh, b con sẽ r. Ha l biến ha... Cc chất ha học hiện nay cn thiếu mới mua được cht t. E nguy hiểm, ti chưa dm cho b con xem.

Mn buổi thăm viếng, b con xm ngọn Xẽo Bần v cng thắc mắc. Ban ny, cn biết bao nhiu cu hỏi m họ khng dm hở mi thố lộ ra. Giờ đy, họ xm xt lại bn tn cho hả hơi :

- B con biết khng ? Nghe tới ha học ti điếng hồn. Rủi ro n nổ bất tử. Nội mấy ci ly, ci bầu của ổng cũng đủ ghim miểng nt bấy thi thể b con mnh.

- ừng ni bậy ! Người ta dng n được nn mới dm chứa chấp. Ti nghi dượng Hai mnh lm... Quốc sự. Nh ổng chế tạo bom đạn, dn chng ở đy, ắt phải lin can.

- Ừ, ti coi ổng l người c kỳ ti.

- Kỳ ti g ? Thực lộc chi th. Chắc ổng c bằng cấp bn Ty. Nhờ vậy...

- Bằng cấp g ? C th ổng ni rồi. Chắc l "nhảy đầm" ở bển rồi về đy. Năm ngoi ti đi Tr Vinh gặp ng nọ xưng l bc vật canh nng. Ổng trồng mười cy đu đủ ; lớn ln ton l đu đủ đực...

- Ni xấu thin hạ đi ! Biết đu ổng muốn trồng đu đủ đực để th nghiệm.

- Ối thi ! Hơi đu m ci. Xứ mnh khng bao giờ c nhơn ti được. i qua học bn Ty, nếu người Việt Nam no trổ ti th Ty m st hết. Tụi n "muối nước đ" bắt nhơn ti của mnh đem ướp cho chết, khng cần đm chm hoặc chch thuốc cho loạn c, t bại... Dầu sao Dượng Hai mnh cũng l người dễ thương biết chữ nghĩa nhiều hơn mnh.

Rồi th ai về nh nầy, sng th đi lưới, tối lại ph rừng. Cng việc sanh nhai của họ ngy thm đnh trệ. Lm ra được, ngặt bn khng ai mua. Vải b gi cng mắc, kiếm khng ra. C điều lạ l dạo ấy thuốc k ninh mua rất rẻ, thứ k ninh bọc đường uống ngọt ngọt. Thin hạ bảo đ l pht minh của Nhựt Bổn, thuộc ging giống da vng như người Việt Nam mnh, nhưng họ biết chế thứ my bay c mặt trời đỏ sau đui, thường bay lượn di theo ven biển ny.

* * *

Dượng Hai bỗng trở nn vui vẻ lạ thường, kể từ ngy đi Bến Tre về.

Trước mặt b con chm xm, dượng tuyn bố :

- Mnh ở đy sống trn kho vng m khng hay. Nay mai, ai nấy đều c cng ăn chuyện lm. Ti sẽ cất một ci xưởng lớn.Thời Trời gip ti.

C người hỏi :

- Mnh dng ha học để chế tạo ra vng, phải khng ?

Dượng im lặng mỉm cười rồi mở tủ, lấy cho mọi người xem một khối vung, mu vng như đất st :

- y l x bng của ti mới chế tạo như ở Bến Tre. Cỡ ny, n ln gi gấp ba v khng nhập cảng nguyn liệu ha học được. Ti hy vọng gip b con cng ăn việc lm, xưởng x bng của ti sẽ cất tại đy thật gấp, cần dng hng trăm nhn cng.

Họ trố mắt nhn cho biết thứ x bng mới lạ đ. Hồi no tới giờ, ở đu t ai cần dng đến x bng nn khng mua về. Họ dng cm hoặc vỏ tri khm ch vo bn tay l bao nhiu bụi bặm, dầu mỡ đều tri hết.

Dượng Hai ni tiếp :

- Lc ny Nhựt Bổn đnh giặc với ồng Minh. ường giao thng tiếp tế bị ngăn cản. V vậy, thiếu x bng. Gi x bng từ hai cắc một k l đến su cắc. Nay mnh chế tạo x bng bổn xứ, bn chừng bốn cắc th thin hạ xm lại ginh mua như tm tươi, mặc dầu xấu hơn cht t !

- Ở Xẽo Bần nầy, lm sao đủ vật dụng ?

- Sao khng đủ ! Mnh cần dng c hai mn : dầu dừa với nước tro. Dầu dừa đ sẵn sng : Ra Hn Tre mua dừa kh về thắng lại. Nước tro th no l tro than đước, tro bẹ dừa, tro cy mắm. Nhứt l cy mắm, mọc đầy bi biển, tro n mặn hơn hết v rẻ vốn hơn hết.

- Nấu cch no vậy dượng ? ể tụi ti về nấu thử.

"ể tụi ti về nấu thử". Mấy tiếng đ khiến cho vầng trn của dượng Hai nhăn ln, thong qua cht g lo ngại. Nhưng chỉ thong qua thi ! Dượng cười to, lấy trong tủ đem ra một ci ống thiếc.

Mở ống, bn trong l ra một vật khc bằng thủy tinh nhỏ hơn chiếc đũa, bề di cũng ngắn hơn, một đầu th trn vo. Dượng ni :

- y l... Ci ống thủy. Phải c n mới nấu x bng được. Dng để cn nước tro.

- Cn l lm sao dượng ?

- Cn l đo lường sức nặng của nước. Th dụ như chn nước tro ny : muốn biết mặn hay lạt, phải thả ci ống thủy v coi thử n mặn tới mấy độ.

Ni xong, dượng bỏ ống thủy vo nước tro. Lạ thay ! Ống thủy dựng đứng. Dượng ni :

- Số 32, b con thấy chưa. By giờ ti đổ nước lạnh từ từ. Nước tro bớt mặn, ống thủy nổi khng phải ngay số 32 m thấp hơn : con số 31, 30, 29. Phải mặn đủ chữ nước tro mới hiệp với dầu dừa để thnh x bng. Bằng khng hai thứ ấy cứ lỏng bỏng. Ống thủy ny by giờ mắc lắm, bn Ty khng cn gởi qua được. B mật của nghề lm x bng l vậy... Thi, mai ny b con lại đy, ti nấu thử cho coi.

Buổi gặp gỡ khi ny mở đầu cho bao nhiu hậu quả tai hại m dượng Hai khng đon trước được. Dn chng ở ngọn Xẽo Bần suy nghĩ : nếu mnh chế tạo được x bng th tội g đi lm mướn cho dượng Hai. B con lối xm c thể tự mở ra mỗi người một xưởng nhỏ. Diều quan trọng l nấu một lần coi n c đặc khng, thay v dng ống thủy để cn nước tro, họ dng lưỡi m nếm thử.

Trong khi Dượng Hai th nghiệm x bng tại nh, đằng ny b con xm Ngọn cũng bỏ hết cng việc lm để... "nấu" với kiến thức tối thiểu của mnh. Nước tro cy mắm, dầu dừa v nước lạnh trộn trong chảo, bắc ln bếp. Họ ngng xem kết quả. Nhắm chừng x bng c thể đặc, họ cho nhiễu vi giọt trn giấy ht thuốc. Nhưng lạ thay ! khi đổ ra khun, x bng chỉ đặc trn mặt, lớp dưới lỏng bỏng ton nước tro mặn đắng.

- Tại mnh thiếu ci ống thủy để cn nước tro - Một người ni.

- Phải đ ! Tro cy mắm mặn khng đồng đều, cy gi mặn hơn cy non, khc gốc mặn hơn khc ngọn, ti chắc như vậy.

C người thỏ thẻ :

- Hay l... để ti lại đẳng ln ăn cắp ci ống thủy đem về đy cho b con mnh xi.

Người khc can gin :

- Ở t chết. Hơn nữa, đem về đy mnh biết xi n theo cch no ? Ai biết số, biết chữ ? Ti tưởng mnh nn ăn cắp một cht nước tro, thứ nước tro m ổng đ th nghiệm, được coi l đng chữ. em chn nước đ về đy, mnh cứ chế tạo một ci ống thủy khc, khng cần mua ở bn Ty như ổng.

- Lm cch no ?

- Mnh kiếm ci chai dầu gi cũ, bỏ dằn vo đ một hột ch rồi đậy nt lại, để chai nọ khng nằm ngang khi nổi trn mặt nước. l ống thủy của mnh tạm chế tạo. Bấy giờ mnh thả chai dầu gi nọ v nước tro, thứ nước tro m dượng Hai đ cn rồi, đng chữ. Hễ chai dầu gi chm xuống đến mức no, mnh ghi lằn mặt nước ấy vo hng chai.

kiến đ được hoan nghinh v thi hnh.

Thế l vi ngy sau mỗi người đều c một ống thủy ring biệt. Dượng Hai no hay biết chuyện g, ngy hai buổi, dượng đinh ninh rằng với một kế hoạch chu đo, theo qui m to lớn, xm ngọn Xẽo Bần sẽ trở thnh một trung tm quan trọng.
Nhưng c điều khiến dượng kh hiểu : Từ nửa thng qua, b con lối xm t lại đy để ni chuyện như mọi lần.

* * *

Một buổi sng, ch Xồi bơi chiếc xuồng "tạp ha" đến bến, mời dượng :

- Dượng Hai mua x bng khng ? Xm mnh chế tạo thứ ny nhiều qu rồi. em giặt quần o bọt cũng nhiều như x bng bn Ty.

Dượng Hai thất sắc :

- Ai chế tạo vậy ?

Ch Xồi đp :

- Nh no cũng c nấu. Khng tin dượng đi dạo coi thử.

ến by giờ, dượng Hai mới hiểu tại sao hổm ry mấy người trong xm khi gặp dượng l họ cho hỏi sơ qua rồi kiếu từ lập tức, sắc mặt khng được tự nhin.

Dượng thở di :

- Trch ai by giờ ! Tại mnh "sanh bất phng thời"

Bao nhiu x bng sản xuất ở ngọn Xẽo Bần được tung ra khắp thị trường miền Hậu Giang. Cạnh tranh c hiệu quả với loại x bng chế tạo bằng tro dừa ở Bến Tre v tro cy mắm ở đy mặn hơn. Mỗi khi đi bn từ xa trở về, họ khng qun mua tặng cho dượng vi gi tr Kỳ Chưởng.

- Trăm sự cũng nhờ khoa học của dượng đ, dượng ạ !

Dượng Hai đp :

- Ti mừng gim b con. B con đi dọc đường c gặp ai nấu x bng như xm mnh đy khng ? Phải thận trọng, giấu nghề...

- C. Nhưng xấu hơn x bng mnh nhiều. Họ bn chạy nhờ c hiệu. Kỳ ny ti tnh khắc con dấu Việt Tn, Việt Hưng g đ để đng v, km theo hnh mặt trời cho cục x bng n "mạnh" một cht.

...Năm 1945, cả xm ngọn Xẽo Bần khng nấu x bng nữa. Họ phải lo những chuyện khc cao cả hơn. Nhưng nghĩa của cuộc chiến đấu mới no c g lạ hơn l lm cho dn giu nước mạnh, pht triển nội ha. C lẽ v l do đ m họ hăng hi hơn ai hết. V họ đ thấy r một lần rồi.