Bắt sấu rừng U Minh Hạ

 

Sơn Nam

 

Nơi sng rạch, c sấu l giống hung hăng nhứt. C điều đng ch l chng khng thch những chốn sng su nước chảy, c sng gi. Chng ln tận ngọn cng, tm nơi yn tĩnh, chật hẹp. Vng U Minh hạ, sấu thường đi ngược sng ng ốc, rạch Ci Tu vo giữa rừng trm.

Tại sao vậy ?

Tuy l thch ăn thịt người, loại sấu vẫn tm c lm mn ăn chnh. Rừng U Minh hạ thuộc về loại trầm thủy (1) c sanh si nẩy nở rất nhanh chng ; ln đ tha hồ m ăn.

ến ma nắng hạn rừng kh, sấu khỏi phải trở về sng Ci . Trong rừng c sẵn nhiều ao, nhiều lung (2), sấu cứ gom vo đ m lập căn cứ sanh con đẻ chu, năm ny qua năm khc, cứ như vậy cho tới khi người Việt Nam ta đổ trn xuống rạch Ci Tu m lập nghiệp. Ban đầu, họ ngỡ rằng sấu chỉ ở dưới sng, sau khi cu được chừng năm mười con sấu ở ngọn rạch họ đinh ninh cho l sấu đ giảm bớt... Mười phần chết bảy cn ba. Mi đến khi c người ln rừng ăn ong (3) chạy về loan bo :

- Sấu ở giữa rừng nhiều như tri m u chn rụng !

So snh như vậy, khng phải l qu đng ! Dn lng xm nhau ln rừng để nhn tận nơi. Ci ao lớn ước một cng đất, bn bờ, dưới nước, ton l lau sậy, dy cc kn (4). Sấu nổi ln, chen vo những bức tranh mầu xanh ấy những vệt đen chi cht : con th nằm di như chiếc xuồng lường (5), con th dng hai chn trước m vạch sậy, ngng mỏ xo ln trời như họng sng thần cng đại bc. Biết c loi người đến quan st, chng vẫn điềm nhin sưởi nắng, bắt c . Duy c con sấu gi trợn mắt hướng về lũ người rồi b thối lui vo giữa lng ao, để thủ thế. Dn lng nhn nhau như ra lịnh rt lui. Nghi ngờ g nữa ! Con sấu nọ c đốm đỏ ngay giữa tam tinh (6). N l "sấu cha" sống lu đời, nhiều phen kịch chiến với loi người. Khi ở trn cạn, sấu khng nguy hiểm bằng một con rắn hổ. Sấu cha khn lắm, n toan dụ địch thủ vo hang của n nơi nước su. Trong số người khi ny, c kẻ cẩn thận mang theo mc thng (7), lao, n lẫy, nhưng họ dư hiểu rằng mớ kh giới ấy chỉ c hiệu lực đối với cọp, heo rừng. ằng ny, sấu lại l loi ở nước, ở bn lầy . Chống xuồng vo th ao qu cạn, cn đi bộ xuống th ln ngập gối.

Ci ao sấu ở ngọn rạch Ci Tu đ bị pht gic. Tin ấy đồn đi lần lần, thấu đến tai ng Năm Hn, người thợ gi chuyn bắt sấu ở Kin Giang đạo (8), tức l vng Rạch Gi ngy naỵ ng bơi chiếc xuồng ba l nhỏ đến địa phận lng Khnh Lm, ngọn rạch Ci Tu. Trong xuồng, c vỏn vẹn một lọng nhang trần (9) v một hũ rượu.
Từ sớm tới chiều, ng bơi xuồng tới lui theo rạch m ht :

Hồn ở đu đy ?

Hồn ơi ! Hồn hỡi !

Xa cy xa cối,

Xa cội xa nhnh,

ầu bi cuối gnh

Hm tha, sấu bắt

Bởi v thắt ngặt

Manh o chn cơm

U Minh đỏ ngm,

Rừng chm xanh biếc !

Ta thương ta tiếc,

Lập đn giải oan...

Giọng nghe ảo no, rng rợn. Dn lng thấy chuyện kỳ lạ, xuống đứng dưới bến để nhn kỹ. on chừng ng lo nọ l người c kỳ ti, họ mời ng ln nh, lm thịt g, mua rượu thết đi.

Sau khi tự xưng danh tnh, ng bảo :

- Nghe đồn c ao sấu, ti chẳng nệ đường xa để tới xứ Khnh Lm ny.

- T ra ng thợ cu sấu !

ng Năm Hn lắc đầu :

- Thợ bắt sấu chớ khng phải thợ cu. Hai nghề đ khc nhau. Cu th dng lưỡi sắt, mc mồi bằng con vịt sống. l ở dưới nước. ằng ny ti chuyn bắt sấu trn kh, khng cần lưỡi.

- Vậy chớ ng bắt bằng g ?

- Ti bắt bằng... hai tay khng.

Ai nấy ngạc nhin. ng Năm Hn cười gin :

- B con c bc khng tin sao ?

Ai nấy nửa tin nửa nghi. Họ cố nhớ lại cch bắt sấu của mấy người thợ no đến giờ. Bắt sấu bằng hai tay khng quả l phi phm, thế gian hi hữu. Khng lẽ ng Năm Hn ny lại ni lo để lường gạt, ổng no đ mở miệng xin tiền bạc cơm gạo g của xm ny ! Ai nấy nn nao, thiếu điều muốn năn nỉ ng đi bắt sấu tức th để coi thử cch thức.

- Thưa ng, chừng no ng ra nghề để cho dn lng chng ti được mừng ? Nếu cần tiếp gip chuyện chi, chng ti sẵn sng. ở xm ny thiếu g trai lực lưỡng đ từng gi bẫy cọp, săn heo rừng.

ng Năm Hn đp :

- Sng mai sớm, đi cũng khng muộn. Ti cần một người dẫn đường đến ao c sấu đ. C vậy thi ! Chừng một giờ đồng hồ sau l xong chuyện ! Sấu ở ao giữa rừng, ti bắt nhiều lần rồi. B con cứ tin ti. Xưa nay, bị sấu bắt l người đi ghe xuồng hoặc ngồi rửa chn dưới bến, c bao giờ sấu rượt người ta giữa rừng m ăn thịt ? Ti đy khng ti giỏi g hết, chẳng qua l biết mưu mẹo cht t, theo như người khc th họ ni đ l ba php để kiếm tiền. Nghề bắt sấu c thể lm giu được ngặt ti khng mang thứ ph quới đ. Ni thiệt với b con : cha mẹ ti sanh ra chỉ c hai anh em tụi ti. Anh ti xuống miệt G Quao ph rừng lập rẫy hồi mười hai năm về trước. Sau được tin cho hay : ảnh bị sấu ở Ng ba nh bắt mất. Ti thề quyết trả th cho anh. Cực lng biết bao nhiu khi nghe ở miệt Rạch Gi, C Mau ny c nhiều con rạch, ng ba, mang tn ầu Sấu, Lưng Sấu, Bu Sấu, sau ny hỏi lại ti mới biết đ l nơi gh gớm, hồi xưa lc đất cn hoang. Rạch C Bơ He, đ l chỗ sấu lội nhiều, người Min sợ sấu khng dm đi qua nn đặt tn như vậy, cũng như ph Tam Giang, trung nh Hồ của mnh ngoi Huế.

* * *

Sng hm sau, ng Năm Hn đi ln ao sấu, c Tư Hoạch một tay ăn ong rất rnh địa thế vng Ci Tu dẫn đường. Nhiều người ni nỉ xin đi theo. ng Năm Hn cản lại :

- i nhiều chộn rộn lắm. Ti khng giấu nghề với b con đu. C Tư Hoạch đi theo coi m .

qu giờ ngọ.

Ngng về pha ao sấu U Minh hạ, ai nấy đều thấy một ln khi đen bốc ln. Ban đầu ngỡ l chy rừng, chập sau, khi lụn xuống. Trong lc đ, b con xm Ci Tu lo nấu cơm, mua rượu đợi chiều lm tiệc ăn mừng. Nhưng ngạc nhin lm sao, trời về xế, lc ai nấy đang nghỉ trn nh, bỗng nghe tiếng ku ro từng hồi :

- B con ơi ! Ra coi sấu. Bốn mươi lăm con cn sống nhăn.

R rng l giọng Tư Hoạch.

- Diệu kế ! Diệu kế ! Ti l Tư Hoạch đi bắt sấu về đy. B con coi sấu lội c hng dưới sng mnh n ! Một đời người mới c một lần.

Dưới sng, Tư Hoạch ngồi trn xuồng, bơi nh nhẹ như đi dạo mt.

Tiếp theo li xuồng l một bầy sấu, con ny buộc nối đui con kia, đen ngm như khc cy kh di. Mỗi con sấu, hai chn sau thc k trn lưng, hai chn trước tự do, quạt nước cầm chừng như tiếp sức với Tư Hoạch để đẩy chiếc b qui dị kia đi nhẹ nhng. Thực tế hay l chim bao ? Người th đứng h miệng sửng sốt rồi toan chạy vo nh trốn. Người khc khấn vi lm rm, e nay mai xm ny bị trừng phạt của quỷ thần. Vi người dạn hơn, bơi xuồng ra giữa sng, nhn bầy sấu nọ cho tỏ r rồi rước Tư Hoạch vo bờ hỏi han rối rt.

ại khi Tư Hoạch trnh by :

- Tới ao sấu, ng Năm Hn đi vng quanh dm địa thế rồi ngồi xuống uống một chung rượu. Kế đ ổng với ti lấy xuổng (10) đo một đường nhỏ, ngy một cạn, từ ao ln rừng chừng mười thước. Xong xui, ng biểu ti bứt cho ổng một nắm dy cc kn. Phần ổng th lo đốn một đống cy mốp tươi (11), chặt ra khc chừng ba tấc.

Lửa chm v sậy đế, cc kn xung quanh, bắt chy xuống đm sậy đế trong ao. Chập sau, bị khi bay cay mắt, ngộp thở, phần th nước si nng, sấu b ln rừng theo con đường đo sẵn hồi ny. Tức thời, ng Năm Hn chạy lại. Sấu h miệng hung hăng đi tp ổng. ổng đt v miệng sấu một khc mốp. Sấu tp lại, dnh chặt hai hm răng : như mnh ngậm một cục mạch nha qu lớn, muốn h miệng cho rộng để nhả ra cũng khng được. Sau khi bị khc mốp kha miệng, cn ci đui đập qua đập lại. ng Năm Hn xch cy mc nhắm ngay sau lưng sấu m xắn nh nhẹ để cắt gn đui. ui sấu bị liệt. Thế l mnh yn tr, lấy dy cc kn tri thc k hai chn sau của n lại, chừa hai chn trước để n bơi tiếp với mnh.

- Thực l bực thnh của xứ ny rồi ! Mưu kế như vậy thực qu cao cường. Ổng đu rồi ? Sao khng thấy ổng vể Xm mnh nhất định đền ơn ổng một số tiền, nui ổng cho tới gi, ở xm ny. B con tnh sao ?

Tư Hoạch ni :

- M qun ! ổng biểu ti về trước cho b con coi thử. Phần ổng mắc ở lại cng "đất đai vương trạch" (12) rồi đi bộ về sau.

- Chưa dứt lời, bn sng nghe tiếng ht của ng Năm Hn, ngy một r :

Hồn ở đu đy ?

Hồn ơi ! Hồn hỡi !

Xa cy xa cối,

Xa cội xa nhnh,

ầu bi cuối gnh,

Hm tha, sấu bắt,

Bởi v thắt ngặt,

Manh o chn cơm,

U Minh đỏ ngm,

Rừng trm xanh biếc !

Ta thương ta tiếc,

Lập đn giải oan...

Tiếng như khc lc, ni nĩ. Tiếng như phẫn nộ, bi ai. Gh rợn nhứt l khi thấy ng đi ra khỏi m rừng, o rch vai, tc rối ni, mắt đỏ ngầu, b nhang chy đỏ quơ qua quơ lại trn tay.

- Coi tướng của ổng gh như tướng thầy php ! Một người thốt ln như vậỵ

Nhưng c tiếng khc sụt si đu đy. l vi cụ gi, b lo chạnh nhớ đến tổ tin, đến bạn b của mnh, biết đu trn bước đường sanh nhai giữa chốn nước đỏ rừng xanh, c thn nhn của họ đ bỏ thn v đn sấu ny. B nhang đang chy kia c giải oan được ci chết của họ khng chớ ?

 

 

Ch thch:

(1). Trầm thủy : Loại đất thấp ngậm nước.

(2). Lung : đầm nhỏ, snh lầy cạn (3). Ăn ong : lấy mật ong trong rừng
(4). Dy cc kn : loại cy dy leo ở rừng nước mặn bền chắc, dng để tri buộc rất tốt.
(5). Xuồng lường : xuồng được lm bằng một cy đục thnh (xuồng độc mộc)
(6). Tam tinh : điểm ở trn, giữa hai mắt.

(7). Mc thng : mc c cn di .

(8). Kin Giang đạo : đạo l đơn vị hnh chnh thời xưa tương đương một chu, một quận.
(9). Lọn nhang trần : b (lọn) nhưng khng c bao (trần). Nh ngho dng loại nhang ny, v rẻ tiền.

(10). Xuổng : thuổng (dụng cụ để đo đất).

(11). Mốp tươi : loại cy như cy vng, gỗ xốp, dẻo, c thể lm nt chai hay cốt mụ C sấu ngậm phải khc gỗ mốp, hai hm răng dnh chặt khng h miệng ra được nữạ

(12). Cng "đất đai vương trạch" : cng thần cai quản đất đai (vương trạch, thực ra l vin trạch, nghĩa l vườn đất, dn gian ni trệch ra l vương trạch)