C t về rừng

Sơn Nam

 

M ơi ! Đừng gả con xa.

Chim ku vượn h biết nh m đu...

Cu chuyện xảy ra tại rạch Bnh Thủy, lng Long Tuyền, tỉnh Cần Thơ, đu cũng vo khoảng năm 1939 hoặc 1940 g đ.

Trời sng trăng. Thường lệ cứ đến chn giờ tối l nh ng hương Cả Ba đng cửa ngủ sớm. Đm ấy, c khc. Cy đn "măng sng" cất lu trong tủ được đem ra lau chi, đốt sng ln. ng Cả nheo mắt, nhn đăm đăm ra sn tm một gc tối om no đ m định thần hng gỡ mối tơ v rối rắm của gia đnh. Ngoi sn, trăng sng yn lnh ; lớp thủy ngn xao động, nhảy nht, gờn gợn trn l trn cnh của vườn cam, trn ngọn tre mềm dịu đang chuyển động từng cơn.

ng lẩm bẩm :

- Ka... m gi trở ngọn. Gi chướng qua gi nồm. Hết nắng sang mưa.

B Cả lắc đầu :

- ng ny vớ vẩn. Gả con t hay l khng ? Sng mai mnh phải trả lời cho cậu Quỳnh biết. Ở đ m lo gi chướng, gi nồm! Hai đứa n đu rồi ?

- Tụi n ở ngoi sn ni chuyện r r, b khng nghe sao ? Thế no ti với b cũng tnh cho xong xui nội đm nay.

"Tnh" đy l cả một bi ton. Lm thế no c lợi cho gia đnh mnh ? Gả c t cho cậu Quỳnh, ng b rất đỗi vui mừng v gặp nơi mn đăng hộ đối. Nhưng về mặt tnh cảm th thiệt thi qu. Gả con gi về chốn Cạnh Đền xa xăm ! Thng trước, ng xuống đ để d xt thn thế gia đnh của đng trai : căn nh ngi vch vn, xung quanh c vườn tược lai rai, xa xa nh ln vi nh của người Min. V rừng xanh một dy che phủ tứ pha chn trời !

ng đp :

- Ti nhứt định gả. Hai đứa n thương nhau từ hồi cn đi học ở Si Gn. Bn đng trai kh giả. Mnh đi bắt rể, ai m chịu. Thi đnh vậy...

B Cả thở di :

- Ti ngại qu. Mnh c mụn con gi. Gả đi xa xi khng ni lm g. Ngặt xứ đ kỳ qui, hiểm nguy. Nội ci tn Cạnh Đền nghe cũng dị hợm...

- Tưởng b ngại điều g chớ chuyện đ th dễ. Dn ở dưới hiền lnh lắm. Bộ thin hạ ăn thịt con gi mnh sao m nguy hiểm?

- Tức chết đi ! Ni vậy m khng hiểu ! ng khng nghe người ta ht sao ?

 Xứ đu hơn xứ Cạnh Đền,

Muỗi ku như so thổi, đỉa lội lềnh như bnh canh.

ng Cả nghe qua, cười ngất hồi lu. B Cả cng si gan :

- ng cười ti ni bậy ? Ở xứ đ chạng vạng l ai nấy phải v mng để... ăn cơm

- Nhưng sự thật l họ ăn cơm sớm, hồi cỡ bốn giờ chiều để khỏi cần v mng. B nghe ai ni lại vậy ?

- ng c ti binh vực cho xứ Cạnh Đền. Dẹp chuyện muỗi một bn, ti bn qua chuyện đỉa để ng c giỏi th ci. N, ti nghe ni... phen đ c du nọ ở chợ Cần Thơ gả xuống. Cổ xuống bến lm c, xong xui đem trt v chảo, nấu canh chua. D đu chừng con đỉa đeo trong khứa c. C du nọ bị đuổi v tội... nấu canh chua bằng đỉa. Oan ức qu. Xứ đỉa nhiều, đu ai d trước ! Ti sợ con t nh mnh phải bị đuổi trở về m mang nhục với xm riềng.

ng Cả cười dn :

- Thin hạ đồn nhưng c thiệt lần no chưa ? Ti ni cho b nghe : chuyện đ dc. Hồi xuống Cạnh Đền, ti nhắc chuyện... "đỉa lềnh như bnh canh". Thin hạ ở dưới đ cắt nghĩa : Cạnh Đền l nơi nước mặn gần mn năm. Hơn nữa, ruộng t khi cy tru. Lm sao c đỉa ở vng nước mặn ? Chẳng qua l mấy người đặt bi ht đưa em, thm nhưn thm nhụy để bắt vần. Đỉa nhiều ở l xứ nước ngọt như Bnh Thủy, Mn đy n ! B biết chưa. Ở đy, từ hồi no tới giờ, c ai lỡ nấu canh chua đỉa khng ? B chỉ cho ti coi thử.

B Cả đuối l, cố suy nghĩ, tm cch bảo thủ kiến của mnh.

Sau rốt, b ni :

- Gả con về rừng khổ lắm. Xưa nay, người ta ht :

Mẹ mong gả thiếp về vườn,

Ăn bng b rợ dưa hường nấu canh.

"Đằng ny mnh gả con về rừng... Bao nhiu người chịu tai nạn đ rồi".

ng Cả ht điều thuốc, chập sau mỉm cười, đắc thắng. B day lại :

- ng gả th gả đi. Đường x xa xi lm sao n về thăm mnh được. Ny giờ ti qun ni chuyện đ.

- Dễ ợt. Miễn con gi của mnh c hiếu... Gả con... ở trong nước Việt Nam chờ qua bn Ty bn Tu g sao ! Một khi qun cha qun mẹ th dầu ở kế bn nh n cũng khng thm về thăm. Ti th ti tin con t lắm. Cng cha mẹ nui dưỡng, cho đi ăn học lẽ no n qun.

B Cả bỏ đi chỗ khc, ni lại một cu :

- Để coi n nhớ hay qun ! Xuống miệt Cạnh Đền, muỗi ăn thịt n. N bỏ thy ở dưới, hai ba năm chưa chắc về thăm mnh được một lần. Lần hồi mất gốc rễ, n nh lấy tn mnh, đặt trng lại cho con chu của n m khng hay.

- Tại sao vậy ? B ny v l qu...

Tuy ci lời b, trong thm tm ng cảm thấy cht g buồn bực đuối l. "ng c l luận đng, nhưng b... khng lẽ ni sai". Nghĩ vậy, ng lại nằm nơi ghế trường kỷ, lẩm bẩm :

- ng Tơ xếp đặt rồi. Phận con t vậy đnh vậy.

Thế l thng chạp năm đ, nh ng Cả treo bng kết tuội để gả con, giữa tiếng dị nghị của bao chng trai tơ ở rạch Bnh Thủy.

***

C t về lm du đất Cạnh Đền.

Hai năm qua.

Ba năm qua...

Chuyến đầu, đi vợ chồng về thăm ng Cả b Cả, đo theo một đứa con gi nhỏ... sổ sữa dễ thương.

Chuyến sau họ về, lại thm một đứa gi. v một đứa thứ ba nữa đang nằm trong bụng mẹ.

Hai ng b qu đỗi vui mừng.

Nhưng lin tiếp mấy năm sau họ bặt tin, ngy Tết ngy giỗ cũng chẳng về. Lo ngại qu ! C chuyện g xảy ra bất lnh khng?

Hai ng b muốn xuống Cạnh Đền thăm con nhưng ngại mnh gi sức yếu, đường xa xi, phải vượt qua sng Ci Lớn. Nằm đm, lắm khi b khc lc m trch ng :

- Ti ni muỗi rừng ăn thịt hai đứa n rồi. Xứ g m muỗi ku như so thổi. Khng đau bịnh rt th cũng chi nước lớn bụng m chết... Hồi đ ng ci ti, nhớ khng ?

ng Cả v cng buồn bực. Nhứt l khi nghe con nt chm xm ht đưa em :

M ơi đừng gả con xa,

Chim ku vượn h, biết nh m đu ?

hoặc :

Thương chồng phải lụy cng chồng,

Đắng cay phải chịu , mặn nồng phải theo

Mỗi khi tiết trời lập đng l cơ thể rm nhức, tuổi gi của ng cng đ nặng hai vai. No nuột qu những cu ht :

Một mai ai đứng bn kinh,

Ai ph gi triệu, ai rinh quan ti ?

Bn kinh đ c con trai,

Gi triệu con gi, quan ti nng du

Hỏi no chng rể ở đu ?

Chng rể uống rượu đi sau ni xm...

ng nhn trời. Ngy no đ ng chết, con gi khng về kịp để ph gi triệu, cng khng c chng rể. Nhưng ng tin tưởng rằng đứa rể của ng ở vng Cạnh Đền xa xi kia, giờ pht ny đang cặm cụi lm ăn nhớ cha mẹ vợ, khng bao giờ uống rượu ni xm v chng l kẻ c ăn học. Suốt thng ngy, ng chống gậy đi quanh quẩn bn gốc tre gi ở m sng, mắt mn mỏi nhn bng dng cc ghe thương hồ qua lại.

Trời đất no phụ kẻ c lng như ng !

Mi đến buổi trưa đ, c chiếc ghe cho chậm chậm ngang bến. Chồng trước mũi hỏi vợ sau li :

- Phải chỗ cy m u ny khng ? Cậu Quỳnh ni nh bn vợ ở đu đy.

Chị vợ đp :

- Khng chừng... Đng qu, cch ng ba, qua hai cy cầu khỉ, nh ngi c vườn qut.

Anh chồng ng tới ng lui, ci lại :

- Mnh mới qua một cy cầu. Cho tới trước chỗ cy cầu khỉ, đằng kia ka, họa may...

ng Cả cố gom tất cả sức gi, la lớn :

- Ở đy n, b con ơi ! Nh vợ thằng Quỳnh ở đy n...

Ghe đậu lại. Hai vợ chồng nọ được mời ln ăn cơm với thịt g tại bộ vn g giữa nh ng Hương cả. Trong đời, họ chưa bao giờ được hn hạnh lớn như vậy ! ng Cả, b Cả, người lối xm xm lại hỏi nhiều cu qu. Họ bối rối, trả lời vắn tắt :

- Dạ, vợ chồng cậu Quỳnh mạnh khỏe. Nhờ trời sanh được su đứa con. Bốn đứa sau đều l con trai.

B Cả mừng qunh :

- y ! Bộ con t đẻ năm một sao ? Con nhỏ đ thiệt ...

Khch trả lời :

- Dạ, đẻ năm một. Đứa ăn thi ni, đứa li đầy thng. Mẹ trn con vung. Hồi ti đi đy, c t gần nằm chỗ một lần nữa. Thưa ng b, miệt dưới ai cũng vậy. Như vợ chồng chu đy c tm đứa con.

- Sao vậy c ? Sao vậy c ? Ở dưới cỡ ny ra sao m thin hạ đẻ nhiều qu vậy ?

Khch ngượng nghịu, chập sau mới ni :

- Dạ ở miệt dưới muỗi dữ lắm. Chạng vạng l cả nh, vợ chồng con ci rt v mng... ni chuyện. t ai đi đu.

Ai nấy ph ln cười to. Đến lc bấy giờ, ng Cả b Cả mới hiểu thm một sự b mật quan trọng của tiếng "muỗi ku như so thổi" ở Cạnh Đền. N lm hại sức khỏe con người. Nhưng n gắn b mối tnh chồng vợ hơn ở xứ khng c muỗi.

Để đnh trống lảng, ng ni :

- Ừ ! Phải vậy mới được. Xứ mnh cần c dn đng để tạo lập thm ruộng vườn, khai ph đất hoang.

B Cả nng ruột :

- Anh chị đy c nghe vợ chồng n nhắn chừng no đem mấy đứa chu ngoại của ti về cho biết mặt ?

Khch trả lời :

- Dạ khng nghe. Con ci lũ khũ cả bầy, chắc vợ chồng cậu Quỳnh kh đi xa. Năm rồi ma mng thất bt, ai cũng lo tay lm hm nhai để nui con. Sng Ci Lớn mấy năm nay lại thm sng gi bất thường.

B thở di, ni như rn siết :

- Nhớ mấy đứa nhỏ qu. ng ơi ! Hồi đ ng ci ti...

ng Cả im lặng, nghĩ đến ci ngy gần đất xa trời của mnh. N khng cn bao xa nữa. Ngy đ, ai ph gi triệu, ai rinh quan ti ? Nhn bụi tre gi dưới bến m ng tủi thn : Măng non mọc kề bn gốc. Phận ng c khc ; con gi, con rể v đm chu ngoại ở chốn xa xi kia lm sao được gần gũi để ng thấy mặt lần đầu - v cũng l lần cht - khi ng tn hơi. Nước mắt muốn tươm ra, ng cố dằn lại. ng hiểu đời ng chưa tới mức đen tối, cn cht nh sng lập le trong tương lai v bin v tận :

- Ờ... ở dưới n c lập vườn chưa ? Lt nữa, anh chị chịu kh chở về dm cho vợ chống con t một gốc tre Mạnh Tng để lm giống. Chừng thấy măng non cận gốc gi, mấy đứa chu của ti lun lun nhớ ng ngoại b ngoại n trn Bnh Thủy.