Ht bội giữa rừng

 

Sơn Nam

 

Rạch Khoen T Tưng ngy...

Chu x.,

Hn lu, bc mới nhận được thơ của chu gởi xuống thăm bc.

Dưới ny, xm riềng đều được vạn sự bằng an. Trong thơ, chu hỏi về sự tiu khiển của người mnh hồi mới khai thc đất hoang, năm su chục năm về trước. Chu ni hồi đ dn mnh ưa ht đối, ht hu tnh. Khng phải vậy đu ! Ht đối cần c sng rạch thng thương để bn trai bn gi tự do bơi xuồng song song nhau m ht. ằng ny. "dưới sng sấu lội, trn rừng cọp đua" c ai dm bơi xuồng ban đm bao giờ ! Việc ht đối cần c tt nhiều tiền bạc để lm tiệc tng thết đi tất cả những ai c mặt cho vui với nhau. ằng ny dn mnh hồi đ cn ngho lắm, ruộng chưa hết phn, đnh chưa cất, hương chức lng chưa c.

Bởi vậy chỉ c ht bội l cch giải tr độc nhứt của người đi khai ph đất mới.

Ai ht by giờ ? Lẽ tất nhin khng phải mấy người trong xm. Họ khng biết chữ nho, Tiền ường Hậu Tống g hết.

Phải mời gnh ht bội từ xa lại ht chơi một đi thng. Ni đng hơn, ng bầu gnh đch thn tới xm mnh. Năm đ nhớ kỹ lại... bc chừng mười bảy tuổi, xm Khoen T Tưng mới c hai mươi căn chi l.

ng bầu gnh tới bn với mấy ng kỳ lo :

- B con ti muốn lại đy ht gip vui.

Ht bội m ai khng ham, ngặt ng bầu nọ buộc nhiều điều gắt gao qu. Như l phải nui cơm ton ban nam nữ. Như l phải cất rạp sẵn cho mấy ổng ht.

Nghe qua, mấy ng kỳ lo lắc đầu v đo kp ton ban ht họ đng gần bằng dn số xm ny... Hơn nữa rạp cất giữa vng cọp beo, nghĩ cũng kh bảo ton tnh mạng cho người ht v người đi coi ht. ng bầu đnh năn nỉ :

- B con thương dm, anh em ti cực chẳng đ mới chạy xuống miệt ny ! Khng lẽ b con bắt nộp cho Ty chớ anh em ti ở miệt Vũng Lim v hội "Ko Xanh" rồi bị đổ bể.

ộng lng trắc ẩn, mấy ng kỳ lo đồng . Rồi th m đnh chuyền rao cho đầu trn xm dưới hay rằng :

"Nay mai c ht bội tới, trước mua vui sau lm nghĩa, mỗi nh nn ty hỷ gp vi va gạo để nui họ. ồng thời, tất cả thanh nin trai trng phải v rừng đốn trm, vạt nhọn dưới gốc sẵn".

Hỏi :

- Ht ban ngy hay ban đm ?

ng kỳ lo ni :

- Ht ban đm mới vui chớ, ban ngy để lm cng việc đồng ng.

C người cật vấn về vụ cọp ăn thịt người, ng kỳ lo ni :

- B con đừng lo. Cứ đốn trm về đy, nhiều chừng no tốt chừng nấy. Phen ny, mnh mời cọp v sấu tới coi ht với mnh cho vui lun thể.

Trm đốn về chất đống. ng kỳ lo đch thn đốc suất việc xy rạp. Cơ mưu của ng như vầy : cất một ci nh sn ở giữa sng, theo kiểu ba căn hai chi. Ba căn giữa dng lm sn khấu, hai chi dnh cho đo kp ăn ở, nấu cơm. Như vậy, nhứt cử lưỡng tiện chớ chi trong xm nhỏ qu, đu đủ chỗ cho họ ở đậu.

Hỏi :

- Dn tụi ti đứng đu m coi ht ?

ng kỳ lo ni :

- B con dốt qu ! Chung quanh sn khấu nọ, mnh xốc cứ lm vng thnh, gốc cừ ny kht gốc kia chừng một gang tay. Ai muốn coi cứ việc bơi xuồng v vng ro nọ. Xong xui đng cửa lại. Cọp phải bơ vơ ngồi trn bờ rạch. Sấu th đnh ngng mỏ, ngoi vng. Trong ny, mnh ngồi trn xuồng m coi sng đm ăn thua. Tuồng Tu di lắm.

Xm Khoen T Tưng rộn rịp cn hơn Tết, suốt ba bốn ngy lin tiếp họ dựng rạp, xốc nọc dưới sng. Mấy anh chị đo kp mới tới v cng mừng rỡ, họ cởi o ra tiếp tay.

Nh cất xong. By giờ tới lượt lợp l, lt sn. L dừa mọc sẵn dựa m. Trm nhỏ cy, ở đu m chẳng c, cứ đốn về lt thế cho vn. m ht ra mắt, vui qu đỗi l vui ! o kp th o mo xanh đỏ, đầu giắt lng trĩ, ngặt hai bn chn thiếu hia, thiếu hi. Trống đnh thng thng. Kn thổi t ti te.

Hai bn rạp chong bốn ngọn đuốc sng rực.

Họ ht tuồng Phong Thần, lớp lập B Lạc i. Tuồng nhắc lại khi Tử Nha cn hn vi nhờ người bạn l Tống Dị Nhơn cưới vợ cho. Vợ tn l M Cơ. rủi thay, c vợ ny c tật th lỗ, xi giục chồng đi ra chợ kiếm tiền cho c ta xi ph. Tử Nha ra chợ lm thầy bi, gặp con Tỳ B tinh l chị em của ắc Kỷ, Tử Nha biết đng chơn tướng con yu nọ, nn xin php Tỷ Cang thiu sống n. Tỳ B tinh hon nguyn hnh cy đờn tỳ b bằng đ.

Gio đầu l lời chc mừng nh vua. Sau đ, Dị Nhơn ma m rằng :

Sng H Lạc, qui trnh tm quẻ,

Cửa V Mn, c nhảy ba từng.

Trẻ ngậm cơm ngả ngớn đền Xun,

Gi vỗ bụng chnh chng ci Thọ,

Ming Tr l qu ngụ,

Dị Nhơn thiệt tn gi !

Tử Nha bn bước ra, xưng danh, than thở rằng mnh chưa gặp vận. D đu b vợ l M Cơ

xắn xả chạy lại mắng Tử Nha:

Bớ ng Tử Nha ny :

Ti, cầm khỉ khng tường khỉ ma,

Cn chăn voi chẳng biết voi lung.

Hay mần răng ! Ny ti ni cho :

Bảo đừng về tin ngộ tin khng

Kh kiếm chỗ ở thu ở mướn,

ể trả tiền đường, tiền đậu cho mụ đy... !

Tức qu Tử Nha ra chợ ngồi lm thầy bi. Tỳ B tinh bn tới thử ti. Biết chn tướng yu tinh của mnh khng qua được cặp mắt thần của Tử Nha, Tỳ B tinh bn tri h ln vu co rằng Tử Nha toan hiếp dm n. ng trm xm hạ lịnh cho dn chng rượt bắt Tử Nha :

Tốc bn tr, tốc bn tr

Lai ứng tiếp, lai ứng tiếp !

Lo gi no hm hiếp, hm hiếp !

Bắt gi trẻ hoang dm, hoang dm !

Quyết sanh cầm, quyết sanh cầm !

Nan dung thứ, nan dung thứ !

Tuồng ny nghĩ thiệt lạ, thiệt hay. Nhiều người ba bốn chục tuổi mới được xem ht bội lần ny l lần thứ nhứt. Họ thức sng đm ngồi dưới xuồng, khi mệt mỏi th nằm xuống. Rồi lại ngồi dậy. Hai ba đm đầu, cọp sấu khng dm lại v tiếng trống, phng la, đuốc lửa.

Việc g cũng vậy, riết rồi sanh chn. Xưa kia, ng Từ Thức cưới vợ tin ở Bồng Lai m cn đi trở về dương thế, h huống chi xem đon ht Bầu To ny biểu diễn.

Mấy đứa con nt xem một chập, ngồi ngủ gục. Chừng trống đnh giựt mnh, tụi n dụi mắt, cằn nhằn : "ci g m tốc bn tr, tốc bn tr hoi ! Cả thng rồi khng c g mới. Cứ con yu Tỳ B tinh chưn cẳng c ghẻ ngứa..." Tụi n xm nhau bơi xuống về. Hỡi i ! Hai ba ng cọp chạy di theo bờ rạch ! Thi th đnh trở v vng hng ro nọ m chờ đợi tới sng.

Cũng chuyến nọ, con Tỳ B tinh đang ht bỗng nhin mặt my xanh lt, tay run run chỉ xuống sng rồi chạy trở vo buồng. R rng l Tỳ B tinh thấy hai con sấu đang ngng mỏ v hng ro. ng kỳ lo ra lịnh ging phng la. Sấu lặn mất.

Lần lần, dn chng thỏn mỏn về số gạo đng gp nui đo kp. Ba chục ngy l ba chục va gạo ! ng bầu tm cch sng chế tuồng mới nhưng quanh đi quẩn lại chỉ bấy nhiu đo kp, bấy nhiu o mo. May thay, lc đ dn xm Khoen T Tưng c sng kiến qua xm T Lốc mời mấy người Min bn đ đến xem ht trước mua vui, sau nữa l chia sớt gnh nặng la gạo. Người Min rất đỗi hoan hỷ. Họ gip sn khấu nọ vi điệu ma "rầm" lc sửa soạn v tuồng. Gần vn ht, họ đưa ln một anh hề Min diễu bằng tiếng Việt Nam. Chuyện diễu của họ như vầy : anh nọ ở bn ny sng c c tnh nhn ở bn kia sng. Khng biết cch no qua được, anh dậm chn :

- C Hai ơi ! Sng su so vắn đm khng tới ! Muốn qua thăm bậu ngặt khng c chiếc "re"

Lc đầu nghe diễu như vậy ai nấy cười như nắc nẻ, lần hồi sanh nhm. V vậy, gnh ht bội phải từ từ rt lui qua xm gần đ, cch chừng ba chục cy số.

Trời bắt đầu sa mưa. Gnh ht ra đi, nghĩ cũng hợp thời cho dn xm ny nhưng bất lợi đối với họ. Họ r gnh lần lần, lưu lại khắp trong vng hoang vu ny nhiều chuyện hay hay. Dn xm Khoen T Tưng bị ảnh hưởng của họ đậm qu ! Mấy đứa con nt chăn tru nhi lại giọng ht bội, tht ln inh ỏi ngoi đồng :

- Mun tu bệ hạ ! Muốn yn nh lợi nước, nn trồng đước với d. Mai sau c hư cửa hại nh, đốn n lm ko lm cột....

- Mun tu bệ hạ ! muốn yn nh lợi nước, nn trồng đước với su, bắt khỉ đột cầm t, ắt yn nh lợi nước...

C một anh hề trong hnh ht trốn ở lại. Người đ sau ny l ng Biện H. ng biết cht t chữa nho. Nhờ ổng m xm ny c viết liễn. Nghe đu ch của ổng hồi trước ph ng Phan Thanh Giản thủ thnh Vĩnh Long. Ổng phải giả danh kp ht chạy xuống miệt ny. Trước khi lm biện ở đnh, ổng nổi danh một thời nhờ ti ht hu tnh. Ổng ni : phải nhi theo lời văn của ht bội, th dụ như : "Cả tiếng ku... ! Ờ ny em Hai ơi ! Sch c chữ Thiện c đo đầu..." Th cu ht mới vui, c tinh thần.

kiến đ được anh chị em ht hu tnh khen l phải.

Cu chuyện ht bội hồi xưa tới đy cũng kh di rồi. Nhưng chưa hết, v cn mấy ng cọp nọ. C lẽ mấy ổng m ht bội hơn loi người. Chừng một hai thng sau, ci sn khấu nọ tốc nc, bao nhiu nọc trm lm hng ro đ lung lay ngả nghing trn dng nước, chừng đ người ta thấy một đi ng cọp thường tới lui ngồi c rũ dựa gốc cy gừa bn bờ rạch. Nhứt l đm c trăng, mấy ổng le lưỡi di thn, như nhớ tiếc bao nhiu con mồi ngon, bao nhiu tiếng kn tiếng trống. Biết đu về sau ny mấy tiếng "coi ht cọp" l do sự tch của mấy ổng hồi xưa, khng chừng !