Ma "len" tru

 

Sơn Nam

 

Nước trn bờ sng Hậu chảy qua. Nước trn trời tun xuống. Gi biển triền min thổi lộng về. Từ Sng đến chiều, mặt trời biến dạng sau lớp mưa : nh nắng pha long đều đều khng lm cha mắt kẻ ưu tư đang ngồi ht thuốc m ngắm mấy lượn sng chạy di tiếp lưng trời. Ni Ba Th bn ny, ni Cấm trước mặt, hn Sc, hn ất bn kia bnh thường xem hng vĩ, thơ mộng th nay trở thnh l t, b bỏng trong cảnh bao la trời nước.

Ch Tư inh lại vấn điếu thuốc thứ nh, mỉm cười khi thấy từ chn trời một cơn mưa to hơn sắp ko đến.

- Ừ ! Mưa hoi đi. ng trời năm nay biết điệu, thuận ma, thuận tiết...

Thiếm Tư như phản đối chồng :

- Mưa vi đm nữa th c mn leo ln nc nh m ở. Ba ci lu, ba ci hũ tri lểnh nghểnh trong nh rồi, ba n chưa hay sao ? Gạo hết, tiền hết.

- Mnh đừng trch trời. Hồi no tới giờ, trời cứ vậy hoi, hết ma hạn th phải tới ma nước lụt chớ.

Ch Tư muốn giải nghĩa sự lạc quan của mnh di dng hơn để thiếm Tư nghe. "n b giỏi ti ch lặt vặt chuyện bếp nc. Nhn ra đồng th họ chỉ thấy những chuyện trn mặt nước, hơi đu m ci". Nghĩ vậy, ch im lặng, vấn thm điếu thuốc nữa. Giờ ny, dưới đy nước, st mặt ruộng, mớ đất cy mềm nhũn, trở mnh trắng phau. Gi thổi mạnh, tri nh tri cửa nhưng la cn l gan đứnh chịu. Cứ qua ngy đm, nước ngập ln một tấc ; thn la đuối sức cố nằm di trn mặt nước, vừa hấp hối ngột thở l nhnh non nứt ra trong nhy mắt để cho đn cuộc sống.

Sau h nh, nước dậy đng đng, sng gợn từng lượn lớn, vỗ lt cht vo vch. Ch Tư bước nh nhẹ trn sn tay vịn mi nh, tay che mắt rồi cau my ; thằng Nhi đứa con trai của ch đang cưỡi tru về.

i tru bước ln nền chuồng tru lc trước, tuy đ đắp cao thm gần một thước vậy m nước leo ln l đ.

Ch Tư chờ thằng Nhi vo nh. N cổi ci o ướt mem quăng trn sn :

- Xung quanh đy hết cỏ rồi. Lm sao by giờ hả ba ? Tru đi nữa, con mắt n đổ ghn hoi.

Ch ni :

- Bn giồng ct Sc Xoi... My c qua tới đ khng ?

- C. M hết cỏ rồi. Mấy lm cỏ sau cha khng đủ cho tru b ở đ ăn, đu c dư tới mnh. Tru mnh ốm nhiều. Từ y tới nước giựt cn trn ba thng nữa, lm sao chịu nổi ?

- Hồi đầu ma, tao biểu giao tru mnh họ len đi miệt khc kiếm cỏ. M my ngăn cản. By giờ tới nước ny rồi...

Thiếm Tư trầm ngm suy nghĩ, nhn đi tru đ mn sức, be sườn li r rệt từng hng như vng cung. ể ở nh, tru chết đi ; giao cho thin hạ len đi th lm sao bảo đảm được ? Tru của trăm chủ khc nhau gom lại chung một bầy, tha hồ lấn hiếp, chm lộn bầy tru gần bốn trăm con m chỉ c năm su người chăn giữ.

ường di thăm thẳm, lội nước băng rừng, rủi khi bịnh hoạn th tru đnh bỏ mạng nơi xứ lạ qu người. Thật l tấn thối lưỡng nan ! i tru nh đứng khm nm đ, trn nền chuồng, như hai pho tượng bằng đồng đen dựng ln mặt nước. Thiếm ni :

- Ba n tnh sao th tnh. Ti rối tr qu rồi.

Ch Tư chp miệng :

- Khng nn ci mạng trời. Muốn ci cũng khng được. Khng lẽ họ giết tru mnh ? Trăm con, chết chừng đi ba con l nhiều. Muốn vững bụng hơn, mnh cho thằng Nhi theo coi chừng.

Thằng Nhi h miệng ngạc nhin khng d ma nước năm nay n lại được đi du lịch bất ngờ như vầy. Ch Tư hỏi :

- Muốn đi khng mậy ? Chặng đầu, họ mới len tru tới chn ni Ba Th, mnh đuổi theo nhập bầy cn kịp, đy qua đ chừng nửa ngy đường. Lấy ci np mới của tao m đem theo. Dọc đường muỗi mng, mưa gi nhớ đi theo st hai con tru của mnh, đừng ham chơi lu lổng. Ni với tằn khạo rằng mnh chịu đng cho y mười giạ la tiền cng len tru, ma ny.

Mưa cứ mưa trt xuống. Gi cứ dậy sng ln. Từ lc thằng Nhi dẫn tru đi, nh cửa lần lần trở nn vắng lạnh. Thiếm Tư cằn nhằn :

- Giao sanh mạnh hai con tru cho họ, ba n chưa vừa bụng sao ? Lại cn by đặt cho thằng Nhi đi theo ! Rủi bề g...

Ch Tư ni :

- M n kho lo th thi ! Tru hễ tới số th dẫu cầm ở nh n cũng khng sống. Ti buồn lắm. Tru gip mnh tạo ra hột la; b lại, mnh khng kiếm đủ cỏ cho n ăn no. Như vậy l mnh bất nhn . Cn thằng Nhi... dịp ny để n học nghề với người ta.

Thiếm Tư hơi giận :

- Nghề g ? Nghề chăn tru m cũng học nữa ? Ti khng ham ci nghề đ.

- M n ni giỡn sao chớ ! Chăn tru cn kh hơn diều binh khiển tướng. ời xưa, nhiều người nhờ lc nhỏ chăn tru m tới lớn được lm vua. Con nt chăn tru ca ht nghe bậy bạ nhưng nhiều khi linh nghiệm như sấm truyền, đon trng những chuyện quốc sự. Ti nhớ coi... Trong truyện Phong Thần g đ nhắc ci tch ng Nịnh Thch ngồi trn lưng tru, g sừng m ht cng kch vua đời... Liệt Quốc ng Chu ! Vua giựt mnh, mời ng Nịnh Thch về lm qun sư. Nghe đu lc về hưu tr, ng Nịnh Thch lại cỡi tru m du sơn ngoạn thủy. Ngư, tiều, canh, mục l bốn điều sang trọng m.

Thiếm Tư vẫn chưa ngui cơn buồn :

- Ba n ni chuyện đời xưa. Chăn tru theo kiểu ở xứ mnh c khc, tối ngy đeo đui tru m lặn hụp dưới nước, ăn khng no, ngủ khng yn...

- Nhưng m học khn nhiều chuyện. M n hồi no tới giờ chưa từng tới ni Ba Th, vậy m by giờ thằng Nhi n rnh đ ! Cảnh ni non thanh lịch, tru ăn cỏ ngẩng đầu coi my bay lui tới ; ngứa lưng th tru cọ mnh v cột của đền vua cha m gi sốn sột. M n biết khng ? Ở ni Ba Th, tru len ăn cỏ trn đền vua đời xưa... Vua cha mất hết, tru đời đời kiếp kiếp cn đứng dửng dưng trn mặt đất ny hoi !

Thiếm Tư bực bội :

- i, khng đủ cỏ ăn m cũng sang trọng. Thi ng ơi ! ừng ni nữa.

- Hết cỏ th qua chỗ khc, m n đừng lo. Từ Ba Th cả bầy tru len qua miệt Bảy Ni. Oai vệ lắm ka ! Voi đi một lần đi ba chục con l cng, cọp đi hai ba con l nhiều ; cảnh đ ở miệt rừng ai cũng thấy. ằng ny, tru lội nước năm ba trăm con, đen đầu, đặc nước. Kiếm bạc trăm l dễ chớ muốn thấy được cảnh đ khng phải dễ, giống như hồi thin hạ sơ khai, cn khn hỗn độn... Mấy ng thầy cha, b vi ẩn mnh trong cốc trn ni, chn cảnh trần tục vậy m họ cn bước ra ngng mắt theo bầy tru len dữ dội...

Cng nhắc tới, ch Tư cng thch ch, thiếm Tư tri lại ngồi buốn xo, khng tin nơi lời chồng , cho rằng đ l kiểu an ủi gượng của kẻ tng cng. Ch Tư lại vấn thuốc, hỏi vợ :

- M n ngủ hay thức ? Ny giờ c nghe khng ? Sao khng ừ hử g ro, hay l ngủ rối...

- Ti nằm nghe đy m. Nghe bằng lỗ tai chớ nghe bằng miệng sao m phải ừ hử từng chập

Ch Tư lại ni tiếp :

- Ở Bảy Ni thanh khiết hơn ở Ba Th. Tru ăn ton cỏ lạ hoa thơm ; lắm thứ cỏ phảng phất mi g giống như vị thuốc Bắc. Ban đm, muỗi mng cũng t, tiếng chung cha, tiếng tụng kinh g m th nhiều... Mặc dầu ăn cỏ ở dưới chn ni, tru cũng được phong lm cha sơn lm. Cọp beo trn ni qu xuống m đầu hng chớ khng dm xp lại.

Bn kia sn nh, thiếm Tư bắt đầu thở nhẹ rồi ngy pho pho. Ch Tư mỉm cười, khng cht hờn giận. "Vợ mnh chn khng thm nghe nữa v ny giờ mnh ni ton những chuyện vui tươi, sung sướng, giấu giếm những nỗi cực nhọc trong nghề chăn tru. Nhưng cần g ? Cốt l mnh nhắc lại cuộc đời len tru của mnh hồi thuở con nhỏ cho ring mnh nghe m thi". Ch lại vấn thuốc ht. Bn ngoi trời vẫn mưa, sng nước vẫn chạy a tới đập vo vch nh. Khi thuốc phun mờ mờ, bay thoảng ln cao. Chn trời lại hiện ra, la nằm di xanh rờn, nhấp nh trn ngọn sng. V... ằng xa kia l Bảy Ni, nơi m giờ ny thằng Nhi v hai con tru của ch đang tung honh, sắp lội nước hằng mươi cy số để vượt ra m biển đến vng rừng trm miệt Linh Quỳnh.

Rừng trm xanh đậm, rọi xuống mặt nước đỏ ngầu, rung rinh. Nhứt l về đm khi trăng chiếu, đom đm bay về đậu khắp nhnh trm như họp chợ phin ! Hồi thuở nhỏ, ch đến đ nhiều lần. Cảnh ấy by giờ thay đổi v nh nước đ đo thm con kinh Xng Rạch Gi - H Tin v đắp xong con lộ đ. Tru vượt qua lộ xe hoặc ngủ tạm trn lộ cho tới sng. Lội dưới nước lu ngy, mng tru trở nn mềm, đứng trn đ, tru đau chn. Ch Tư bỗng hnh dung trước mặt một cảnh tượng oai hng, khi mặt trời vừa lố dạng, đn tru phải rt vo rừng tm nơi ăn nằm. Nh nước đắp lộ xe no phải để cho tru đứng, ph hoại... Tru chạy ầm ầm. Khng mấy cht, trm gy rm rốp ng liệt xuống, lm rừng trở thnh một ci đầm rộng lớn. Người len tru tạm nghỉ ngơi vi ngy. Mấy "tay riều" đốn củi gần đ tụ họp lại lm quen, đnh bi co, uống rượu, đốt lửa ln bn chuyện tiếu lm. Lắm khi họ sắp đặt cng việc đi ăn cướp, ăn cướp kẻ khc v ăn cướp lẫn nhau. Mấy tay len tru giựt tiền của tay riều ; mấy tay riều xm nhau giựt tru của mấy tay len. Rừng lại đẫm mu... Trong cuộc x xt dao ba đ, sanh mạng của con người như con kiến, h huống chi đứa trẻ b bỏng như thằng Nhi, con trai ch !

Ch Tư giựt mnh, e ngại.

Trong giấc mơ, c lẽ thiếm Tư khng tưởng tượng được tới cảnh chm giết rng rợn đ. Thiếm ni lảm nhảm rồi lại trở mnh, ngy kh kh.

* * *

Thng mười, nước giựt xuống. ến cuối thng, mặt ruộng lộ ra, cỏ non nh mọc xanh tươi đến tận chn trời. Mưa dứt sớm. Ni non lại trở nn hng vĩ. Suốt ma, la nương theo nước m vươn ln đến bốn năm thước ; by giờ la nằm rạp xuống đất, chồng chất cao ngn ngụt. Ci sn nh của ch Tư cũng hạ xuống. Cuộc sống trở lại bnh thường.

m ấy, qu canh ba, c tiếng ku vang dội :

- Ba ơi ba ! M ơi m ! Tru mnh n...

Ch Tư, thiếm Tư mừng qunh, tốc mng chạy ra : Thằng Nhi về đ, coi dị hợm hơn mọi ngy, mng trn vai một đống g cao nghệu. Ch Tư xanh mặt. N thảy đống ấy xuống đất :

- D.m. chết hết một con. em cặp sừng bộ da của n về n ! Nặng gần chết. .m. khng lẽ bỏ lun.

Thiếm Tư mếu mo, mừng v gặp được con, buồn v mất hết phn nửa gia sản :

- M Phật. Mạnh giỏi hả con ? Trời ơi ! Con đi theo coi chừng m lm sao n chết ? Dọc đường con c đau ốm g khng... Con, Con...

Ch Tư im lặng, buồn buồn. Mừng con, tiếc của l một lẽ. Nhưng cn lẽ khc đng lo ngại hơn... Hồi no tới giờ, thằng Nhi ăn ni đng hong m chuyến về ny, trong cu ni hồi ny, n pha v hai lần chửi thề m n khng hay.

Thiếm Tư nhn cặp sừng v bộ da tru m rơi nước mắt :

- Thi ! Lần ny lần cht. Năm tới bn con tru cn lại, khng lm ruộng nữa. ất nước g kỳ cục qu, ci xứ ny...

Ch Tư nghim mặt :

- Ni bậy nữa đi. ất của mnh, nước của mnh m b dm nguyền rủa hả ? Hồi no cng vi, b ni b phục ng b đất nước lắm m...

Thiếm Tư đi ra sn lo đốt lửa để un tru. Ch Tư cũng đến vuốt ve con tru cn lại rồi trở v thấy thằng Nhi đang chụp gi thuốc r trn bn ; n mở ra, x giấy vấn ht ph ph một cch tự nhin, ngon lnh.

- Ghiền rồi hả mậy ? Ch hỏi.

- Hai ba bữa ry, ht c mấy điếu. Ở rừng, họ ht kịch liệt lắm ka... ba.

Ch Tư đem chai rượu đế ra, rt vo chn. Ch thấy thằnh Nhi ht mũi lia lịa.

- Nhậu th nhậu một cht cho ấm đi ! Cỡ ny my sanh nhiều tật lạ.

Rồi ch day ra sn mỉm cười :

- B n ơi ! Coi thằng con của b n ! N giống hệt ti hồi nhỏ qu chừng.

Thiếm Tư chạy vo, khng hiểu r đầu đui. Thiếm lau nước mắt rồi nấu cơm cho thằng Nhi ăn, dọn mng cho n ngủ... Ch Tư thức mi tới khuya, thỉnh thoảng h mng dm thằng Nhi. Mng rộng ri nhưng n vẫn co rt như hồi nằm trong np chật hẹp. Tay v bụng của n xăm đầy những chữ nho, chữ quốc ngữ. Khng cần đọc kỹ, ch đon đ l "ngũ hồ tứ hải giai huynh đệ" hoặc "i tnh vạn tuế" m một tay hảo hớn no đ xăm cho n.

- Mnh khng lỗ l g đu ! Ch Tư lẩm bẩm một mnh.

Chuyến đi len tru ny, đứa con của ch mhiễm nhiều tật xấu nhưng n khn lớn hơn, nghe thấy được nhiều việc m ở nh ch khng nghe thấy. Ch ra sn. Dưới nh trăng sung, con tru Pho bước tung tăng, nhịp mng xuống lớp ph sa mt rượi, đứng trn mặt đất hm nay m sao thấy hơi khc lạ hơn mặt đất hm nao, cũng ở chốn ny. N hinh hỉnh lỗ mũi như cố phn biệt mi thơm của cỏ ni hoa rừng với mi thơm của mi la sạ đang độ chn.