Người M Giăng Cu

Sơn Nam

 

ứa con trai độc nhứt của ng đ bị "A lơ măn" (người ức) giết lc phải cầm sng giữ vng An Sc Lo Ren cho Php. Ta c thể ni : ng m v khi lửa của trận u chu đại chiến kỳ nhứt. Cn lại một mnh, ng cất căn chi ở Rộc L, ấp Ty Sơn. Rộc l con rạch nhỏ ngoằn ngoo, bắt nguồn từ mt g đất cao giữa đồng, chảy thẳng vo một ci lung, phần đất thấp hơn, đầy những rau muống, cc kn, r v c.

Ở Rộc L ny, c tm qu nhiều so với mấy nơi khc trong ấp. Từ thng mười đến thng ging, c lội từng bầy trở về sng Ci, suốt ngy suốt đm khng ngừng. Ban ngy, c đi đớp bọt, trắng bờ rạch. Ban đm thức giấc vo bất cứ lc no, ta cũng nghe c lc tp mồi, c tr chp miệng kế bn nh. Nguồn lợi to tt v cng !

Nhưng no đu ci cảnh "Một vng trời đất vui thầm ai hay".

C ăn cu về đm. Muốn giăng cu phải thức trt canh g, thức bốn năm thng rng r, hao ph bao nhiu sức lực ! Ngy th đi gặt la mướn, thời giờ đu để ngủ bồi dưỡng lại. m th muỗi mng, gi bấc lạnh, lắm khi gặp mưa. Nhiều em b đuối sức ngủ gục, t xuống sng, leo trở ln xuồng ướt loi nhoi như chuột...

ng thường bảo :

- Phải c kinh nghiệm mới đỡ cực nhọc. "Con c trương vi quạt đui ra biển Bắc th cn mong g c ấy trở lại chốn cũ ao nh". Cu ca Vọng cổ đ ni sai. C c hang ở sng Ci. Ma mưa, c tm đường ln ruộng, vo rừng m đẻ. Bắt đầu ma hạn, c bỏ ruộng, bỏ rừng quay trở về hang cũ ở sng. Sự khn ngoan của con người l chặn chuyến về của loi c. Chặn cho đng nơi, đng lc.

Vo đầu ma, c thường ăn mồi khi nước lớn. Giữa ma, c ăn lc chạng vạng, lc trăng sửa soạn mọc. Hừng sng, chừng đm my ngang, c trở lại ăn một lần cht.

Kh nhứt l chọn nơi để giăng cu. C sợ ngọn nước ngoi biển chảy trn vo sng. Gặp nước mặn, c hết nhớt ngoi da, con mắt xốn xang, nhưng nơi nước qu ngọt lại t c c v c chưa đi tới. C tập trung nơi lằn ranh nước lờ lợ v nước ngọt.
Tại lằn ranh đ, nn biết chọn từng điểm nhỏ. Rạch no lắm ghe xuồng qua lại, c ăn ở st bờ. Rạch no im lặng, c lội ngay giữa dng. Trước khi giăng c tr, phải quậy cho nước đục. Mỗi chỗ c chỉ ăn một lần. V n đi lưu động, mnh nn kho dời chỗ...

Gi bấc thổi rng r, c lần lần về sng Ci. Nếu bỗng nhin trời trở mực, chuyển mưa, c lui trở lại rừng v khng ăn mồi. Những ngy ấy, đi giăng cu cũng hoi cng.

C người chất vấn : m sao cn giăng cu được ?

ng đp :

- M la l mắt khng thấy, chớ no phải v tri v gic ? Con người c thể thấy bằng lỗ tai, bằng hai bn tay, bằng mũi... Nghe ht my, thin hạ đu dng cặp mắt m vẫn hiểu thấy được cảnh ly biệt, cảnh giặc gi trong vở tuồng ! Ban đm, nằm nh đng cửa lại, tắt đn nhưng thin hạ vẫn thấy hiển hiện cảnh ngoi trời : ếch nhi ku, tu chuối phất phơ, ch sủa ma hay sủa kẻ trộm. Người ta thường ni : xanh mt, đỏ hực. Mt, l mu xanh, mu đen. Nng, l mu vng, mu đỏ. Bần hn, l ngho lạnh. V nh no m mnh c cảm gic lạnh lẽo, đ l nh ngho. Gặp người bạn, rờ ln vai o thấy rch, chắc l người ấy đang suy sụp... ngho r bnh t. i lu, l đường di. i mau l đường ngắn. Ti thường bơi xuồng đến tiệm mua đồ một mnh. Trong kinh nhỏ c bng sng của mi đầm, kh bơi. Tới ng ba, khc quẹo, l chỗ nghe tiếng con so, con cưỡng ăn tri trn cy gừa bn miễu ng T. Gần mương vm, hơi xng nồng nực, hi tanh v nước t lưu thng. Chưa tới tiệm, c cầu vn bắc ngang. Chn cầu lớn lắm, ti thấy nhột nhột mng tang, v sợ đụng. Người m c thể v quần o. Lại cn nấu cơm, nghe tiếng củi nổ, nghe hơi nước nng để biết cơm si, cơm kht... Tm lại, thiếu cặp mắt vẫn cn sống được! Người ta c đủ cột ko th cất nh lớn, đng ni tấc. Mnh đy đui m, như thiếu cy cột ci, nhưng nếu kho lo một cht cũng cất được mi nh nhỏ che gi che mưa... h huống l việc giăng cu ! Giăng cu lc ban đm, cặp mắt khng cần thiết. Người khng m, họ đốt lửa trước xuồng un muỗi cho vui mắt, ấm lng, chớ no phải soi đường đi. l chưa ni tới loi c! N ở dưới nước, np trong cỏ, người c mắt cũng như ti, lm sao thấy c được. Phải dng c xt đon để hiểu tnh của n, nhờ đ mnh mới giăng được nhiều c, ngy cng vui th với nghề nghiệp của mnh.

* * *

Dn trong xm thường gọi ng l ng Vn Tin lại c biệt danh l "Sư tổ giăng cu". Dường như tạo ha đ dnh cho ng một số phận : sinh trong thời php thuộc, chết trong thời Php thuộc. Nhưng chng ta hy tưởng tượng rằng ng cn đ, đm đm hiện ra ngồi trước mũi thuyền, trn sng nước, khng phải để lm ma nht những người yếu bng va nhưng để giải nỗi lng đối với con chu đời sau.

m tạnh vắng. Trăng sao đều khuất trong sương m.

Nước dưới kinh lạnh ngắt. Bếp un đỏ ln, xua đuổi đn muỗi rừng. Khi bay lan tỏa, lẫn lộn vo mi tc bạc, chm ru bạc. Thỉnh thoảng, g gy ln eo c.

Lền khn rong đui chồn,

ặc nước, bng sng bng,

ro v rng, sập,

Mọc đầy theo m lung.


Mắm đen, chen d diệp,

Che khuất mấy cnh đồng.

Nơi đy, nơi gip giới,

Ba ng, một đường lung.

i mắt ng vẫn cn trập trừng. Miệng ng vẫn cn ni ln mắp my, buồn buồn, chậm ri.