Sng Gnh Ho

Sơn Nam

 

Hồi đ ng kiểm lm "Rốp" được dn chng thương mến lắm.

ng Rốp c vi đức tnh m cc tay thực dn khc khng c. Từ hồi đo nhậm tại vng rừng sng Gnh Ho đến giờ, chung qui l hai năm nhưng ng Rốp chỉ đi "rỏn" c bốn lần. Mổi chuyến đi, mục đch của ng khng phải l rnh bắt cc ghe xuồng chở củi lậu thuế. Vo rừng ng ngắm ngha từng l cy, lắng nghe từng tiếng chim ku, đập muỗi rồi xem gi, xem cnh từng con. ng lại cn hi cc loại rng, dy bng bong, dy choại, tầm gởi... đem về đồn phơi kh để nghin cứu. Cy sng đem theo xuồng cũng chỉ để bắn khỉ, bắn lọ nồi ; bắn m chơi chớ khng cần trng đch.

Dn chng trong vng sng Gnh Ho bn tn qua lại để tm hiểu ng Ty khc thường ny :

- ng "Rốp" hiền hậu qu ! B con c biết tại sao khng ? Ổng thỏ thẻ với thầy hương quản rằng nh ổng ở bn Ty ngho qu mức. Nhờ lập cng đnh A Lơ Măn hồi u chu đại chiến nn ổng được phong chức kiểm lm qua xứ Nam kỳ ny. Mẹ của ổng trồng nho ở c lao "Cọt" c lao "Kiệt" g đ. Phen nọ, b mẹ đốt đống l kh, rủi chy qua mấy vườn nho ln cận. Thin hạ đi bắt thường, kiện tới to. Bn ny, ng Rốp v cng sầu thảm v khng tiền dư gởi vể để cứu nguy, bo hiếu.

Người khc ni thm :

- Phải ! Phải ! Cha nội ngho thiệt, hn chi muốn ở xứ ny lun, đi ăn mắm sống, tập ni chuyện "An Nam" rnh như tụi mnh. B con giữ kn gim chuyện ny : phen đ thầy hương quản lm thịt ch rồi ni gạt l thịt nai, mời ổng tới nhậu. Ổng khen nức nở : thịt nai C Mau ăn sao mềm qu.

Một ng lo tỏ vẻ khng bằng lng :

- ng Rốp l người mộ đạo. Gạt như vậy, tội chết. Nghe anh "bồi" ni lại trn lầu đồn kiểm lm, ổng c treo tượng Phật. Kế bn l tủ sch văn chương đạo đức, ton chữ Ty v chữ nho... m no ổng cũng thức đọc sch bằng đn cầy, tới khuya.

- Rốt cuộc họ kết luận : ng Rốp l người nhơn đức, t lm kh dễ dn chng, lnh trch nhiệm cầm chừng, tuy đang hnh sự nhưng cũng như đ về hưu tr, ẩn sĩ qui điền. Họ cng yn tm m tiếp tục pht triển việc ph rừng, đốn củi lậu thuế.

* * *

Hm đ, cha con của Tư ức chở xuồng củi ngang đồn kiểm lm.

Trời tối như mực, sắp chuyển mưa to, ngửa bn tay cũng khng thấy. Trn đồn yn lặng. nh đn vng vọt chiếu ra ngoi cửa sổ h mở.

Bn bờ sng, một giọng lơ lớ, sửng sốt :

- Gh lại ! "Chc" ghe hay l con "xấu" ?

Tư ức điếng hồn, nhận ra được giọng của ng kiểm lm Rốp. Trời đất hỡi ! Qu nửa đm giờ T rồi m ổng cn lm g dưới bến ny ? Ch Tư ức nn tiếng, toan bơi lẹ cho qua khỏi ải. Ngặt ng Rốp trn bờ ni lần nữa :

- Con "xu" hay l "chc" ghe. ng lớn bắn đ !

ốn củi lậu thuế no phải tội nặng đng xử tử, lỡ bề g, chết cũng lảng qu ! Cực chẳng đ, ch Tư đnh ln tiếng :

- Chiếc ghe, quan lớn ơi... Ti đi rước mụ cho vợ đẻ. Xin quan lớn cho ti đi.

ng Rốp cng trầm tĩnh :

- "Chc" ghe th gh lại ! Thầy đội đu rồi ! em đn xuống coi thử...

Bước ln bờ, chứ Tư ức năn nỉ ỉ i, xin tha tội một phen, thề nếu ti phạm th ở t rục xương cũng cam đnh. ng Rốp lắc đầu, ra lịnh quăng củi ln bờ, ko xuồng vo tận "ph de" st vch đồn. m đ, bo hại hai cha con ch Tư ức phải ngủ trần, tay đập muỗi lia lịa, tr c buồn đ nhớ đến ngy mai đen tối thiếu gạo nấu. V đứa con trai đang đau bịnh rt rừng.
Sng hm sau, ng Rốp bảo ch Tư ức cứ về nh, chờ ngy trt đi đến đng tiền phạt v đy mới l lần phạm tội đầu tin thi. Ch Từ bn lm nng :

- Chết th ti chịu chớ ti thề khng đi về. Cha con ti khng c nh cửa g ro.

- Vậy chớ mọi khi ch ăn cơm tại đu, ngủ tại đu ?

- Dạ thưa ăn tại xuồng ny, ngủ tại xuồng ny. N l ci nh của ti.

Như động lng trắc ẩn, ng Rốp suy nghĩ rồi ni :

- Xứ ny thiếu g cy để cất nh, thiếu g l để lợp nh. Ch lm biếng, khng chịu tạo lập.

Ch Tư ức cố nn cơn giận :

- Bởi v ti khng c đất, quan lớn thương dm. Ti đ cất nh nhiều lần rồi m ở khng yn. Ban đm hai cha con ti phải thức qu khuya, quan lớn cũng thấy. Chịu đựng mưa gi muỗi mng, đu phải l lm biếng sợ cực !

C lẽ nhờ cu ni khảng khi ấy m cha con Tư ức được ng Rốp cho ở đậu tại nh dưới của đồn kiểm lm, cơm ăn khng tnh tiền, b lại hai cha con phải lm cỏ, qut nh. Tội nghiệp thằng nhỏ con trai của ch Tư ! Mấy vin "ky ninh" của ng Rốp khng chặn được cử rt hằng ngy honh hnh n. N khc đi trốn về rừng. Buổi trưa khng ngủ, n lấy than bếp vẽ ln vch tường no l hnh xe hơi, hnh con chim, hnh cọp, hnh sấu... bo hại ch Tư phải lau chi sạch sẽ, e ng Rốp thấy m bị rầy to.

ứa con trai khc sụt si :

- Mnh phải về, ba !

Ch Tư chp miệng :

- Ở đy c cơm ăn qua ngy. Con đừng lo. Ổng đuổi mnh, mnh cũng khng thm về.

Thằng b khng hiểu cha n đang suy nghĩ mưu kế g.

Lu ngy rồi quen, hằng đm ch Tư ức được php ln phng ring của ng Rốp để chm nước pha tr. Ngạc nhin lm sao, trong phng nọ ton l sch vở, tranh ảnh ! Trn vch treo no l sừng nai, da cọp, cy tằm gởi, hnh Phật Thch Ca ngồi thiền dưới cội bồ đề. Ngay trước mặt ng Rốp l tấm bản đồ lớn, ghi nhiều mũi tn xẹt qua lại. Bn dưới bản đồ c tấm hnh hai người mặc o rộng mu vng : họ qu gối đu mặt lại, chắp tay x lẫn nhau.

on sự t m của chứ Tư ức, ng Rốp hỏi :

- Biết hnh g đy khng ? Qu lắm đ.

Ch Tư ức đp :

- Dạ, chưa biết v hồi no tới giờ ti khng được v trường m ăn học.

- Ch theo tn ngưỡng no ?

Ch Tư suy nghĩ hồi lu :

- Ti chưa hiểu hai tiếng tn ngưỡng nghĩa l g. Ti tin Trời, tin Phật, thờ cha knh mẹ, qu mến ng gi b cả. Lại cn việc cng vi mấy ng cọp, ng sấu. ất c Thổ Cng, sng c H B.

- Nhiều thứ qu vậy. Ti hỏi ci đạo kia. Ch theo đạo g ?

- Dạ, theo cha mẹ ti ni lại th người "an Nam" mộ đạo Phật. Ti cũng như cha mẹ ti.

ng Rốp cười đắc ch :

- Nghĩa l ch Tư theo đạo Phật. Tốt lắm. Theo đạo Phật m sao khng biết hnh ny ? l ng vua Hy Lạp tn Mi Lanh a hỏi kinh với php sư Ấn ộ tn Na Ga Sơ Na. Vua Hy Lạp phục ti của thầy tu Ấn ộ, thầy tu Ấn ộ phục ti của vua Hy Lạp. Hai người chắp tay x lẫn nhau. Họ đối đp hay lắm, ghi lại thnh một bộ kinh đy ny...

ng Rốp bn rt trong tủ hai ba cuốn sch hơi dy m ni tiếp :

- Chữ Phạn gọi n l "Mi lanh đa băng ha". Chữ nho dịch lại... l Na Tin Tỳ Kheo Kinh. Na Tin l dịch m lại tn thầy tư Ấn độ Na Ga Sơ Na.

Mấy tiếng "Băng ha, xơ na" khiến ch Tư ức rối tr qu. Ch cố gắng nhớ lại trong chuyện Tu những đoạn ni về Ấn ộ, tứ l nước Thin Trc.

- Sao trong Ty Du khng nghe ni vậy ng ?

- Trước Ty Du của thầy Huyền Trang cỡ tm chn trăm năm lận ! Hồi 150 năm trước Thin Cha, pha bắc Ấn ộ c mấy ng vua Hy Lạp cai trị, giống như người Php cai trị An Nam by giờ. Hồi đ, người cai trị với người dn bổn xứ thương nhau.

- Tại sao vậy, quan lớn ?

- Tại người dn bổn xứ ti giỏi qu, đu phải như người An Nam by giờ. By giờ khng cn cảnh đ nữa ! Th dụ ti l vua Hy Lạp từ u Chu tới, ch l thầy tu Ấn ộ bị ti cai trị. Ch c điều g giỏi hơn ti đu m hng dạy lại ti.

Ch Tư ức buồn bực v cng khi thấy ng kiểm lm Rốp khinh rẻ người Việt Nam ra mặt. Phận vậy, đnh chịu vậy, biết sao by giờ ! Ci lại th rất nguy hiểm, ngoi tội ăn cắp cy rừng của nh nước, ch c thể mang thm tội lm "quốc sự" !

* * *

Hằng đm, ng Rốp thức đến canh ba để đọc sch.

ưới ny, ch Tư gc tay ln trn suy nghĩ lin min. ng Rốp c mi mến ch hơn trước, bằng cớ l ổng bố th cho ci mng v chiếc o bnh t cũ ! Lc đứa con trai ngủ say, ch Tư thường ra sn, nhn trở lại ngọn đn cầy m ng Rốp đốt ln để đọc sch trn lầu. Ch lẩm bẩm, ph cười một mnh :

- Tại ổng thức đm đọc sch Phật cho nn mnh mới bị bắt giam như vầy. m đ, c lẽ ổng suy nghĩ một chuyện xưa tch cũ "ga xơ na, ma lanh đa" g đ. Suy nghĩ khng ra, ổng mới đi dạo như mnh đang đi by giờ. Rồi ma đưa lối, quỉ dẫn đường, ổng nh gặp xuồng củi lậu của mnh. Ci việc cầu đạo của ổng c hại cho b tnh v dục vọng của ổng cn qu nhiều.
Gi thổi hiu hiu. Dừa nước bn bờ sng uốn o, vang ln ro rạt. ằng xa, một vật g từ từ nổi ln, đi ngược ging nước đang chảy xiết. Ch Tư ức nghĩ :

- Thằng cha no ngu qu ! Xe trước gy bnh, xe sau phải trnh. m trước, cũng vo giờ ny mnh đi ngang qua đy bị rnh bắt. Bộ họ chưa hay biết sao vậy ka ?

Nhưng dường như vật n khng phải l chiếc xuồng ; khi th n thối lui, cập vo bờ, khi th tiến tới, day ngang qua, chậm chạp. Khc cy chăng ? Thy ma chăng ? V l ! Nếu vậy th n theo nước xui, mất dạng rồi. ằng ny, n từ từ tri ngược. Ch Tư ức cố nhướng mắt chấp cha như mun ngn con đom đm đậu kht nhau. V trước mũi của chiếc xuồng qui dị nọ. Hai tia sng xanh ngời rọi tới như hai ci đn "bin". Nghi ngờ g nữa ! N l con sấu lửa m ch Tư thường nghe mấy người đng đy ni lại. Hồi đ, ch Tư khng tin. By giờ ch đ thấy tận mắt con sấu thần đ.

Thin hạ ni sấu ấy đi c cặp. Tu luyện hng trăm năm rồi, nước mặn đng trn da n một lớp dy, sng chiếu ln như nước biển, đm c trăng. Người th ci lại, bảo rằng đ l nh sng của cc c hồn bị sấu ăn thịt.

Ch Tư ức phập phồng trong dạ, vừa mừng vừa sợ. C lẽ ng Rốp đ nghe ni đến cập sấu thần ny nn qu bị m ảnh, hm nọ ng hỏi ch : "Chc" ghe hay l con "xu" ! Ch vo đồn kiểm lm, lập tức đốt đn ln. Ch lục mấy ci hũ để tm nếp. Khng c nếp, ch hốt tạm vi nắm la, bắc chảo ln bếp nhm lửa m rang.

La nổ ra trắng phếu, nhảy tưng bừng trong chảo, văng tứ pha.

Ch Tư ức bước ra sn, khấn vi lm rm rồi thảy mấy hột nổ ấy khắp tm hướng đen ngm :

- Ngay c hồn cc đẳng. Sống th khn, thc th thing. Những ai xa cy, xa cội, xa nhnh, đầu bi cuối gnh, hm tha sấu bắt... Ti tn l ức, họ Trường, tuổi Dần.

* * *

Thầy hương quản tất tả chạy vo đồn m hỏi rối rt :

- ng kiểm đu rồi ? C ở nh khng ?

Ch Tư ni :

- Dạ c, ổng đọc sch trn lầu.

Tức thời, thầy hương quản đến cho ng Rốp rồi trnh by :

- Sấu cỡ ny lộng qu rồi ! Hm kia n đập đui nhận chiếc xuồng trn đ c hai mẹ con. Mẹ mất xc, đứa con gi bị tp cụt chưn.

ng Rốp hoảng hốt :

- Dữ qu vậy ! Con "xu" l th dữ. Bn Phi Chu, bn Ấn ộ cũng c n. Người Ai Cập hồi xưa sợ con "xu" ăn thịt nn tn thờ n.

Thầy hương quản nng ruột qu :

- Nhưng m bn nước mnh, tại sng Gnh Ho ny, n giết người.

ng Rốp cảm thấy y ny :

- N giết người dưới sng. Thầy hương quản nn ra lịnh khuyn dn chng tạm ngưng việc lưu thng dưới sng. Như vậy tiện hơn.

Thầy hương quản ni :

- Dạ khng được. Khng lui tới dưới sng, dn chng phải chết đi hết. Lại cn ghe xuồng từ xứ khc tới, lm sao họ biết m đề phng. Người ở trn bờ cũng bị sấu tp nữa k.

- Sấu chạy ln bờ ?

- Hm qua, sấu nổi ln lần nữa. C gi nọ ngồi rửa chn dưới bến, bị sấu tp, rinh lun ci cầu thang. Hồi lu, sấu nhả ra, c nọ tỉnh tr lội vo bờ.

- Lm sao by giờ, thầy hương quản ?

- Kh lắm, ng kiểm ơi ! Dn chng trng cậy sự bảo hộ của nh nước Ty trong lc ny. Mnh phải gip họ.

ng Rốp nhn mấy cuốn sch ba da mạ chữ vng trong tủ rồi lắc đầu, thở di :

- Trong sch khng c ni tới. Mnh cứ bắn n thử. Cy sng của thầy đu rồi ? B đạn cn khng ? Ti cho thầy mượn cy sng trận của ti.

Thầy hương quản tỏ vẻ thất vọng. Thầy dư hiểu rằng sng đạn kh m bắng lũng da con th nọ. Khng kho, n bị thương rồi trở nn hung tợn hơn trước. Hơn nữa lm sao m bắn n ? Phải đứng dưới ghe. Nghĩ tới đ, thầy sợ qu, muốn nhường vai tuồng anh hng nọ cho ng Rốp :

- Ti bắn dở lắm, ng kiểm lm . ng từng đnh giặc A Lơ Măn, cầm sng giỏi hơn ti, ng phải trổ ti mới được. Hồi no tới giờ ti chỉ quen cy "c lp xy", n yếu lắm.

- Chiều nay, ti sẽ tnh.

ng Rốp tạm trả lời như vậy để tống kh thầy hương quản một cch kho lo. ng rất sợ sấu, đ l nhược điểm của trời ph cho. cũng l nguyn nhơn khiến cho ng t dm đi "rỏn" bắt củi lậu thuế ; do đ dn lng tưởng lầm rằng ng l kẻ nhơn từ.

ứng trước tnh trạng kh xử đ, ng chợt nghĩ đến Tư ức, hy vọng rằng "nui qun ba thng, dụng qun một ngy".

Ch Tư ức ni với ng :

- Việc đ khng kh cho lắm. Từ mấy bữa ry, ti c mong chờ để ra tay. C hồn đ hiện về bo tin cho ti biết. D đu, sấu ny dữ tợn qu vậy !

- Ch hay trước ? Ch c php ? Ti khng tin.

Tư ức bn dẫn ng Rốp ra sn, chỉ mấy hột nổ rải ra khắp hướng, đm hm trước.

ng Rốp gật đầu hỏi tiếp :

- By giờ mnh lm thế no ?

Tư ức hỏi ngược lại :

- Ti l kẻ qu ma. ng cần dạy ti trước chớ !

- Ti kiếm chiếc ghe thật lớn. Ch Tư cho sau li ; ti đứng trước mũi, rnh bắn n. ược khng?

Ch Tư ức mỉm cười :

- Sấu lu lu mới nổi ln một lần. Biết n nổi ngay khc sng no, đng giờ pht no m rnh. Chừng hay được th n lặn mất. Nếu n khng lặn mất th...

Ch Tư cố tnh khng ni dứt. ng Rốp nhướng mắt :

- Th sao ?

- Th n quật đui, ghe phải chm. Sấu ny di t nhứt năm thước. ứa con nt c thể ngồi chng hảng cưỡi trn đui của n được. Lớn lắm ! N nhai lun cy sng của ng. Sấu đội đn m !

ng Rốp hoảng hồn, ch Tư ức ni tiếp :

- ể đ cha con ti trị n. Miễn l hương chức lng gip chừng vi trăm cy tre l b. Mồi th dng heo, ch. Dn "An Nam" xưa nay bắt sấu khng cần sng đạn, họ bắt sấu từ hồi Ty chưa qua lận ka ! Phải l thứ sấu nhỏ, ti lặn xuống sng, bắt ln trong nhấp nhy cho ng coi chơi.

- Cch no ?

- Ti mc con vịt c lưỡi cu rồi ti đứng dưới nước, cầm đầu sợi dy. Chừng sấu lại ăn mồi vịt, ti lặn xuống đy sng, đi v bờ, ghịt đầu dy vo gốc cy m ko con sấu nọ ln. Cặp sấu dưới sng kỳ ny lớn lắm. ng cho php ti về rừng đem vi mn đồ nghề lại. ng nhắc thầy hương quản cho ti xin chừng bảy trăm cy tre v bốn người dn phụ sức.

Tre đốn về, Ch Tư ức nhờ b con kết một ci b thật to, trn dựng hai ci thang, cao chừng ba thước.

Năm su lưỡi cu sắt đ buộc vo chung quanh ; trn sn b, ch Tư xy ci chuồng nhỏ trong c để hai con heo, một con ch. Nc chuồng c rơm, l dừa che lại kỹ.

Hai hm sau, ch ni :

- Mời quan lớn, thầy hương quản v anh em quen biết xuống b lm lễ. tới giờ rồi.

ng Rốp hỏi :

- Lễ g ?

- Dạ, lễ cng c hồn.

Heo nọ thọc huyết ra để tế c hồn. Ch Tư rảy hột nổ khắp sn v trn mặt sng. Nhang đen tỏa nghi ngt. Ch bn đnh ln ba hồi m. Xc con heo nọ bị mc vo lưỡi cu, thả xuống.

- By giờ th mời quan lớn ln bờ. Nếu quan lớn muốn đi theo cũng được.

ng Rốp ni :

- Thi... ti ở trn bờ ghi chp. Bậy qu ! Ở đy mnh khng c my chụp hnh, ti muốn chụp lm kỷ niệm để gởi về bn Ty. Ci b ny sao giống chiếc tu binh ở u Chu qu. Hai ci thang bắc cao ln coi như cy cột dy thp gi.

ng Rốp, thầy hương quản lần lượt vỗ vai, "bủa xua" hai cha con ch Tư. Ch ht thuốc rồi hỏi đứa con trai :

- Thng cơm kh con c đem theo khng ?

N đp :

- Dạ c.

- Nhiều hay t vậy con ?

- Nhiều lắm. ủ ăn ba bốn người. Con c mua chịu cho cha một lt rượu.

ứa b trao chuyền qua Tư ức bốn ci ống tre đựng đầy ngọn mun (lao sắc). Phần n th cầm ci mỏ bằng tre.

* * *

Ngy qua, ngy lại.

Chiếc b tri ln tri xuống theo nước lớn nước rng. Hai cha con Tư ức ngồi c rũ bn chuồng nọ. Thỉnh thoảng, ch nhắc chừng thằng b, bảo n chọc cho con heo, con ch ku ln.

Trn ny, ng Rốp mi theo di, nhưng lần lần thất vọng. Qua ba ngy sau, miếng mồi (con heo) đ snh nổi ln, diều quạ, kn kn bu lại ku ỏm tỏi, ch bn thọc huyết con heo cn lại m thay vo.

Con ch sủa ngy một thỏn mỏn, v mệt, v đi.

đến ngy thứ tư. Mặt trời chưa mọc, ng Rốp bỗng giựt mnh thức dậy v tiếng m nổi ln inh ỏi.

ng lập tức xuống lầu, chạy lại m sng nhưng no thấy g đu ! Sương m chưa tan, chỉ nghe dưới sng tiếng ồ ồ như bầy tru đang li. ng thủ cy sng trận nạp đạn vo nng, chờ bp c.

Thầy hương quản đ đến :

- ng kiểm ơi ! N mắc cu rồi ! ng c nghe tiếng m khng ?

Rồi thầy qut to :

- Hương ấp đu ? Hương tuần đầu ? mấy người chạy khắp xm m truyền rao mỗi nh phải đnh m, đnh trống ln... Khng th đập xuống vn ngựa, đnh v mm thau, nồi đồng g cũng được. Mnh phải tiếp sức với hai cha con Tư ức !

Nắng ln cao.

Tiếng m dưới sng cng thc giục. R rng cha con Tư ức đang đứng cht vt trn hai ci thang, l khỏi mặt nước. Chiếc b đu khng thấy. Hai ci thang nọ chạy tới hng trăm thước, đứng sựng lại rồi vụt chạy lui, nhanh hơn tu đ.

Tư ức cầm ngọn lao, hờm sẵn. ứa con đứng kế bn g vo m lia lịa. Hai ci thang lắc qua lắc lại như cột buồm ghe bị bo, vậy m họ khng t. Chập sau, cch chiếc b chừng năm mươi thước, con sấu mắc cu bỗng nổi ln thoi thp, di như chiếc ghe độc mộc.

Chiếc b từ từ nổi ln.

Dn chng hai bn bờ la lớn :

- N ka ! Trời ơi ! Lm sao giết n mau.

- Mnh phải tiếp sức với Tư ức.

- Trời thần ơi ! Thằng nhỏ con của Tư ức gan dạ qu. Thiệt cha no con nấy !

ng kiểm lm Rốp liền ni với thầy hương quản :

- để ti bắn con sấu !

Thầy hương quản v cng e ngại :

- Khng nn ! Quan lớn đừng lm vậy ! Sấu hoảng hồn chạy mạnh qu đứt dy đỏi th sao ?

Một người pha sau ni với tới :

- Sợ bắn khng trng con sấu m nh bắn trng sợi dy ! Bo hại cng trnh của người ta chịu cực mấy ngy ry.

Thầy hương quản day lại :

- ứa no đ ? ừng ni bậy. ng kiểm lm ổng buồn.

Hằng chục người, một tiếng tht to :

- Giết chết n đi !

Mặc dầu bị nước văng ln, mnh mẩy ướt loi ngoi lp ngp, ch Tư đức vẫn tỉnh to phng xuống lưng con sấu một ngọn lao.


Sấu n hụp xuống, gh chiếc b khuất dưới nước.

Hai cha con Tư ức đứng cheo leo trn thang m chờ, ngọn lao khc hờm sẵn nơi tay. ng Rốp h miệng, ni với thầy hương quản :

- Hay qu ! ci b ny giống chiếc tu lặn đ. Khuất hết chỉ cn hai ci thang.

Chưa dứt lời, sấu n nổi ln, uốn o đập đui đng đng. Ngọn lao ghim trn lưng n khi ny đ văng đu mất !

Tư ức hươi tay ln phng xuống ngọn lao khc. Rối khng đợi n lặn xuống, nhanh như chớp, ch phng thm ngọn nữa, cũng ngay lưng.

Sấu ta lại chm.

Nhưng từ pha xa, một con sấu lạ hiện ra, lội nhanh tới st hai ci thang của cha con Tư ức. Ai nấy r ln :

- Sấu đực chạy lại tiếp sấu ci. Coi chừng n nghe ch Tư !

Thầy hương quản la lớn :

- nh trống, đnh mm thau cho n sợ. B con mnh cứ đứng coi hoi, qun hết phận sự. Tệ qu !

Một mnh m đối ph với hai con sấu ! Tnh thế của ch Tư ức cng nguy nan ! Lợi hại nhứt l con sấu mạo hiểm vừa xuất hiện đến cứu bạn. N cn sung sức, dm đnh bạo lại st b. Miệng n đỏ hi, hm răng di như lưỡi cưa. Bnh tĩnh, ch chờ n lại gần.

Hai cy lao phng xuống.

Sấu ta quay mnh lại, đập đui thật mạnh vao hai ci thang. Hai cha con Tư ức đề phng kịp thời nn khng t nho.


Con sấu lạ nọ lại nổi ln đằng xa, quậy nước rồi lặn mất.

Trong khi ấy, b tre từ từ nổi ln. sợi đỏi di rung rinh. Nơi đầu dy đằng kia, con sấu bị mắc cu đ qu mệt mỏi, nằm l đ.

Mấy cy lao cn lại trong ống tre đ lần lượt phng xuống, sấu ta khng cn đủ sức để hất mấy mũi sắt đ nữa. Hắn lắc lư ci đầu rồi khuất dạng như chiếc tu chm.

Phen ny, chiếc b khng bị gh xuống như trước.

Ch Tư v cng mừng rỡ, đon chừng sấu nọ chịu chết. ứa con trai của ch ngưng tiếng m. Ch lấy khăn chi mấy giọt nước trn mặt rồi quơ khăn ln, lm dấu hiệu :

- B con đm xuồng ra mau để ko b ny v bờ ! Ti mệt qu rồi !

Hằng chục chiếc xuồng v ghe biển đm ra. Ai nấy buộc đỏi vo b rồi cố sức ko. Họ vừa mừng vừa cảm động. Trn b, khng c một mn g ro ; chuồng heo, thng cơm kh, chai rượu đều văng mất. Nhiều nuột my bị đứt, chiếc b dường như sắp r ra từng cy tre nếu cuộc chiến đấu ko thm vi giờ nữa.

Vừa bước ln bờ, chứ Tư ức liền gặp ng kiểm lm Rốp. ng m ch v thằng b nọ vo lng rồi ni tiu tt :

- Giỏi qu ! Ch Tư giỏi qu ! Thằng nhỏ gan qu ! N bị bịnh rt m cn mạnh qu ! Ti mời hai cha con v đồn.

Ch Tư ức nhn lại xc con sấu m mỉm cười :

- ể ti ở lại coi n.

ng Rốp ni :

- Thầy hương quản ơi ! Trước khi mổ bụng con sấu, thầy phải cho ti hay nghe. Ti dẫn ch Tư v đồn uống rượu ấm, thay quần o để ch Tư ngừa bịnh.

Vo đồn, ng Rốp bắt buộc ch Tư phải nằm xuống nghỉ mệt, thay quần o ka ki mới, đắp mền.

- Rượu "cổ nhc" bn Ty n ! Uống đi ch Tư. Rượu ny của mẹ ti bn c lao "Cọt" gởi ring qua cho ti.

Ch Tư hớp một miếng :

- ược rồi, quan lớn.

ng kiểm lm ni :

- Uống hết đi ! Ti rt nữa cho.

Miệng ni, tay của ng thoa bp lia lịa dm ch Tư :

- Hết sức giỏi ! Người "An Nam" hết sức giỏi. Ch Tư cu được bao nhiu sấu rồi ? Học nghề với ai vậy ?

Ch Tư ni :

- Dạ, nghiệp của ng b truyền lại. By giờ con chu noi theo.

ng Rốp gật đầu :

- Phải ! Bữa no ch ni kỹ lại cch thức cu sấu để ti viết thnh cuốn sch, gởi về bn Ty cho mẹ ti được biết. Rồi ch rn cu con sấu cn lại. Chừng đ ti đi theo, đứng trn ci thang đnh m thử một lần.

Ch Tư suy nghĩ :

- Khng được đu !

- Con sấu kia lợi hại lắm. Phải trừ cho hết. Ti đọc trong sch thấy rằng loại sấu lớn thường ở nơi yn tịnh, lun lun đi hai con đực v ci.

- ng lớn ni đng. Nhưng mnh giết một con đủ rồi, giết hết mnh c tội với Trời ất.

- Tội g vậy, ch Tư ?

- Tội st sanh. ể con cn lại cho n đi tu. ạo Phật của ng b c ni lại như vậy đ.

ng Rốp mi suy nghĩ, vuốt ru :

- Dn "An Nam" giỏi qu, hiền từ qu. Ch Tư họ g, mấy tuổi. ể ti chạy tờ về quan Tham biện chủ tỉnh xuất số tiền về thưởng cng lao cho ch. Ch muốn lm lnh kiểm lm khng ? Ti cho ch lm chức "bếp", ăn lương mỗi thng mười lăm đồng bạc.

Ch Tư ức cười :

- V đất nước chớ đu phải v danh v lợi. Sch c chữ : "Kiến nghĩa bất v v dng giả, lm nguy bất cứu mạc anh hng". Cng việc của ti đ lm trn. Ti ao ước hương chức lng mnh cất một ci miễu l, thờ ci đầu con sấu nọ. Bất luận l sấu hay cọp, hễ n hại mnh th mnh giết. Hễ giết được rồi, mnh nn thờ...

- Chi vậy ?

- ể tỏ rằng mnh sợ n nhưng m cũng... khng sợ n. Phải để cho n tu tm dưỡng tnh trong kiếp sau. Ti khng ưa st sanh. Ti muốn lm nghề khc.

- Nghề g ?

- Nghề đốn củi. Chừng hết củi th đo kinh, lm ruộng. Phen ny ti mừng v cứu được vong hồn mấy người đ bị sấu ăn thịt. Theo lời tục truyền : họ thnh c hồn, sống vất vưởng trn lưng sấu. Lần lần c hồn nọ bị sấu m hoặc nn dẫn đường dắt nẻo cho sấu đi st hại kẻ đồng loại. By giờ sấu chết, bao nhiu c hồn đ thảnh thơi, c thể tự do đi đầu thai trở thnh người lương thiện.

ng Rốp trầm ngm suy nghĩ. ng d đu người đốn củi lậu nọ c ti, c đức, biết thương người, thương cuộc đời đến mức ấy.

ng chắp tay lại m ni :

- Ti khen ch nhiều lắm.

Ch Tư ức bn chắp tay x ng Rốp m trả lễ :

- ng x ti, ti ngại qu. Giống như hnh ng vưa Hy Lạp với thầy tu Ấn ộ trn vch, dưới tấm "bng đồ". Hm nọ, hồi ti mới bị bắt, ng ni ci tch "xơ lanh đa" g đ...

ng Rốp giựt mnh, nhn lại bức tranh, tấm bản đồ Chu u, Chu rồi sực nhớ tới mấy lời ni hm trước. Tấm hnh nọ diễn lại cảnh đẹp ngn xưa : hai ngn năm về trước, tại hong thnh của tiểu quốc nọ ở pha bắc Ấn ộ, lần đầu tin người phương ng v phương Ty thng cảm nhau, cư xử bnh đẳng. Giờ đy, qua bao cuộc lun hồi, hưng vong đầy nước mắt m mu trn giải đất tận cng của nước Việt Nam lại c hai người cũng đồng cảnh ngộ, đồng niềm thng cảm.

ng Rốp buột miệng :

- Ch Tư ức l thầy tư Na Ga Sơ Na.

Ch Tư ni :

- Trời ơi ! Khng dm, tội chết ! ti l người lm ăn. Ti khng xứng đng ln Niết Bn. Quan lớn c thương th cho ti xin lại chiếc xuồng bị tịch thu bỏ "ph de" hổm ry. N l nồi cơm của ti. ể trn kh, n mau hư lắm.

Ch Tư ức muốn ni thm nữa. Ch muốn v phận mnh như một c hồn bị sấu ăn thịt, hổm ry sống vất vưởng trong đồn ny như sống trn lưng con sấu đội đn nọ. Khng kho, thiếu kh phch ngang tng, ch c thể bị ng Rốp quyến rũ lm "bếp" kiểm lm.

Ch khng dm ni ra điều ấy e mất lng ng Rốp. Ch lắng tai, chờ lịnh x tội, trả lại chiếc xuồng. Nhưng ng Rốp dường như khng ch . C lẽ ổng đang suy nghĩ chuyện khc. Ổng chắp tay sau lưng, đi tới đi lui cứ nhn bức tranh v tấm bản đồ, đi mắt mơ mơ mng mng như sm hối trong giy pht những sự hiểu lầm chồng chất trong tm ng từ mấy chục năm qua.

Bỗng từ dưới lầu, thầy hương quản gọi vọng ln :

- Quan lớn ơi ! Ch Tư ơi ! Xuống đy m xem. B con đang mổ bụng con sấu, lớn lắm. Thằng con của ch Tư cưỡi trn ci đui sấu m hai chn n như hỏng mặt đất lận kia !