NHÂN GI ĐU CỦA XUÂN VŨ

Minh Vơ

 

Đôi lời của tác giả:

Xuân Vũ mất đúng ngày đầu năm 2004. Chỉ ít ngày trước đi anh hăy c̣n viết. Tác phẩm cuối cùng của anh Tôm Hùm Huưt Sáo tôi phải đề tựa theo ư anh, mặc dù ban đầu tôi đă từ chối v́ ḿnh không phải là nhà văn, và mặc dù nhà xuất bản nhiều lần đề xuất những tên tuổi khác. Chúng tôi cũng chưa bao giờ găp nhau. Nhưng sau khi có một “chính khách tên tuổi" (chữ của anh trong thư) tặng anh cuốn Phản Tỉnh Phản Kháng Thực Hay Hư của Minh Vơ, anh thường liên lạc với tôi. Trong thư anh thuờng gọi tôi là "Tri âm" (ngụ ư hiểu nhau và cùng hiểu rơ về âm mưu của CS). Anh tâm sự "Sắc đẹp, uy quyền đều hủy diệt. Thế gian c̣n lại CHỮ mà thôi". Phải viết Minh Vơ ạ. Viết để nói lên sự thật, để dân ta biết tội ác và những cái xâu xa dị dạng của CS."

Anh rất ghét Hồ Chí Minh và đă nhiều lần bêu riếu ông ta trong những tiểu thuyết của anh.

Nhân cuốn AI GIẾT HỒ CHÍ MINH ra mắt độc giả năm 2002, anh đă gửi đăng trên Văn Nghệ Tiền Phong của cố kư giả Hồ Anh Nguyễn Thanh Hồng (*) một chuyện ngắn nhan đề Thằng Tư Lừa Cả Làng mục đích vạch mặt Hồ Chí Minh là tên đại bịp đă đánh lừa cả nước. Tôi bảo anh, HCM không chỉ lừa cả nước mà lừa cả thiên hạ đấy. Tôi hứa với anh sẽ viết một cuốn để vạch ra cho thiên hạ biết HCM đă lừa như thế nào. Khi biết Tủ Sách Tiếng Quê Hương sắp cho ra cuốn HCM Nhận Định Tổng Hợp, anh luôn gọi hỏi: Sao lâu thế? Bao giờ được đọc đây? Thế rồi khi cuốn sách tới tay anh, th́ anh đă vào nhà thuơng. Chị Triết, bạn đời của nhà văn, cho tôi biết sau khi anh đă ĺa đời: "Dầu sao anh ấy cũng đă được cầm cuốn sách trong tay nâng niu nó, nhưng có đọc được hàng nào chưa th́ không rơ". Sự chậm trễ này là do lỗi của nhà thơ Tâm Vô Lệ, giám đốc Thư Viện Việt Nam Online cũng là người in những tác phẩm cuối cùng của Xuân Vũ. Anh muốn được đích thân gửi cho nhà văn cuốn sách mà ông trông chờ và ưa thích. Nhưng không hiểu sao, sách đi quá chậm. Các nhà văn Duy Lam, Nguyễn Đ́nh Toàn, nhà thơ Thái Thủy cũng bị Tâm Vô Lệ bắt chờ cả tuần lễ v́ sự chậm trễ này.

Ngay sau khi được tin Xuân Vũ mất sau một ca giải phẩu bất tồn, tôi đă viết một bài đăng trên Thư Viện Việt Nam Online và mấy tờ báo địa phương để nhắc lại những công tŕnh và tâm huyết của một nhà văn chống cộng đa tài mà hầu như chuyện nào cũng đầy chất trào lộng chua chát.

Hôm nay nhân dịp Giỗ Đầu của Xuân Vũ, tôi xin giới thiệu một phần chương sách tôi đă viết cách nay 5 năm. Trong chương này tôi đă tóm tắt, phân tích, trích dẫn 7 trong số 72 tác phẩm của Xuân Vũ (chỉ tính số chính thức do tác giả lập danh sách gửi cho tôi ít tháng trước khi anh mất) gồm có: Đường Đi Không Đến, Xương Trắng Trường Sơn, Mạng Người Lá Rụng, Đến Mà Không Đến, Thiên Đàng Treo, Tự Vị Thế Kỷ, và Đỏ Và Vàng (một cuốn tiểu thuyết châm biếm sâu sắc vô cùng hấp dẫn). V́ khuôn khổ bài báo có hạn, nên phần trích dẫn dưới đây chỉ nói riêng về cuốn đầu tiên, đă từng được giải thưởng văn học của VNCH trước 1975.

Chú thích:

Hồ Anh (1920 - 2004) là nhà báo có cảm t́nh nhất đối với Xuân Vũ. Cách nay 3 năm, Hồ Anh đă có dự tính mời Xuân Vũ nhận đảm đương tờ Văn Nghệ Tiền Phong khi anh muốn sang nhượng lại cho người khác, để nghỉ dưỡng bệnh. Nhưng Xuân Vũ khiêm tốn khước từ lấy lư do ḿnh chỉ muốn viết văn. Cũng chính Hồ Anh cho tôi biết Xuân Vũ đáng lẽ ra chưa chết. Nhưng v́ gia đ́nh nóng ḷng muốn anh được giải phẫu nên phẫu thuật trong trường hợp rủi ro này đă khiến anh sớm ĺa bỏ cơi đời trong lúc bao công tŕnh trước tác c̣n dang dở. Không dè rằng cũng chỉ gần một năm sau Hồ Anh cũng đă ra người thiên cổ. Viết mấy hàng này người viết xin nhân một cơ hội t́nh cờ đồng thành kính thắp nén huơng ḷng tưởng niệm hai chiến sĩ chống cộng trên hai lănh vực khác nhau nhưng cùng một ḷng hăng say quyết liệt hiếm có. Tuy kém Hồ Anh 10 tuổi, nhưng ngay năm 1952, khi Hồ Anh bước chân vào nghề báo ở Hà Nội, th́ Xuân Vũ cũng bắt đầu gửi thơ từ miền Nam ra đăng báo đảng CS ở miền Bắc.

 

Xuân Vũ với 34 (*) tác phẩm chống cộng.

Năm 1998 tổ hợp xuất bản Miền Đông Hoa Kỳ cho ra cuốn kư sự "Những Bậc Thầy Của Tôi" của Xuân Vũ. Trong bức thư riêng gửi nhà xuất bản, tác giả viết: "Cuốn sách này coi như là "trạm nghỉ chân" cuối cùng, nghỉ xong rồi ngủ luôn không đi đâu nữa hết…" Không biết một người viết "như thác đổ" có chịu ngừng thật chưa. Nhưng dựa vào câu nói của tác giả ta có thể tạm tổng kết số lượng sách ông viết từ 1972 đến nay, nghĩa là trong ṿng 27 năm, không kể những cuốn ông viết khi c̣n ở bên kia chiến tuyến.

Ông là nhà văn chuyên nghiệp, đa năng. Sách ông viết thuộc nhiều loại - không kể trường ca "Trả Ta Sông Núi" và một số bài thơ khác, trong đó có bài "Ta Về Hôn Đất" 395 câu - nhiều nhất là truyện ngắn, 13 tập gồm tổng cộng hơn hai trăm truyện. Hồi kư có 11 cuốn, trong đó có bộ "2000 Ngày Trấn Giữ Củ Chi", viết chung với Dương Đ́nh Lôi, gồm 7 tập trên hai ngh́n trang. Tiểu thuyết: 11 cuốn. C̣n lại là truyện kư, kư sự, khảo luận, kịch. Tổng cộng 57 cuốn. (Theo bản liệt kê có thủ bút của XV gửi cho MV tháng 7-00, th́ con số 57 đă tăng lên 61, và XV viết rằng vẫn chưa "dừng chân" được.) Trong số đó có tới (ít nhất là) 34 cuốn trực tiếp đánh vào thành tŕ xhcn mà ông thường gọi tắt là "xă nghĩa".

Ít nhất đă có 8 nhà xuất bản thay nhau in tác phẩm của ông: Đất Mới, Nam Cường, Xuân Thu, Người Việt, Đại Nam, Trời Nam, Thuvienvietnam.com Ấn Quán và Tổ Hợp Xuất Bản Miền Đông.

Trong số những tác phẩm của ông có cuốn hồi kư "Đường Đi Không Đến" được giải thưởng Văn Học của tổng thống VNCH. Cuốn này đă tái bản tới 8 lần và in "chui" nhiều lần ở trong nước. Một độc giả ở Bỉ (Belgique), cô Huơng kể lại rằng cả công an cũng thích đọc hồi kư và tiểu thuyết của Xuân Vũ: Nhà XB Xuân Thu đă trích đăng những bức thư của 13 nhân vật ca ngợi sách của Xuân Vũ trong số đó có Phạm Duy, Vơ Phiến, Hà Huyền Chi, Lê Xuân Nhị, Hải Bằng, Lê Nhật Thăng, Vũ Uyên Giang, nhà cách mạng lăo kư giả Trần Văn Ân … Cô Huơng ở Bỉ kể:

"…Lúc sắp lui ghe vượt biên, tôi bị công an xét. Chúng thấy cuốn "Đường Đi Không Đến" giắt trong mui ghe. Tên công an bảo là sách cấm. Tôi sợ quá, định "đấm mơm" hắn, nhưng hắn lại hỏi mua quyển sách. Tôi tưởng hắn nói chơi ai dè thiệt. Tôi không dám lấy tiền. Hắn bèn cho tôi mấy lít gạo tịch thu của ai… Qua đây tôi mua lại "Đường Đi Không Đến" mua luôn "Xương Trắng Trường Sơn" và "Mạng Người Lá Rụng", định mua luôn "Đồng Bằng Gai Góc" cho đủ bộ mà chưa kiếm được."

Tờ Thế Giới Magazine số 126 ở Houston viết: "Các chuyện có số lượng bán chạy nhất ở Saigon hiện giờ là tiểu thuyết và hồi kư "Xương Trắng Trường Sơn" của Xuân Vũ. Cán bộ đua nhau t́m đọc… Các sách truyện hàng đầu được công an lùng sục là các truyện của Xuân Vũ, tập thơ Tiếng Vọng Từ Đáy Vực (1) của Nguyễn Chí Thiện, tập Huyết Hoa của Lư Đông A."

Chính soạn giả được biết một độc giả ở Nouvelle Calédonie, khi hỏi mua cuốn "Ngô Đ́nh Diệm Lời Khen Tiếng Chê", cũng đă nhờ Thông Vũ mua giùm ông cuốn "Đến Mà Không Đến" của Xuân Vũ. Một tháng sau cũng độc giả đó lại nhờ mua giúp cuốn "Mạng Người Lá Rụng", v́ thấy trong cuốn Ngô Đ́nh Diệm Lời Khen Tiếng Chê có trích dẫn tác phẩm này của Xuân Vũ.

Sở dó người ta thích đọc Xuân Vũ v́ ông có lối viết hết sức lôi cuốn, kết cấu rất đặc biệt. Nhà thơ Xuân Tước đă viết về Xuân Vũ như sau: "Tôi đă đọc rất nhiều truyện ngắn cũng như truyện dài của Xuân Vũ, thấy rằng anh đă có một lối kết cấu rất đặc biệt…phải đọc hết, đọc cho đến chương cuối hay đoạn chót của truyện, th́ mới thấy nổi bật cái kết cuộc khéo léo và bất ngờ".

"Với tôi, chưa có nhà văn nào hiểu biết thấu đáo về cảnh quê và dân quê miền Nam hôn Xuân Vũ. Anh đă đi khắp miền Nam, từ Nam ra Bắc, rồi từ Bắc trở về Nam, anh đă sống, đă từng tranh đấu với dân quê. V́ thế mỗi ngôn từ mà anh viết ra đều chính là ngôn từ của họ, mỗi mảnh đời anh vẽ lại, đều chính là cuộc đời của họ. Anh thấu hiểu tâm t́nh người dân quê hơn ai hết."

Đó là khi Xuân Vũ nói về miền Nam. C̣n khi ông tả nhân vật người miền Bắc ông cũng tỏ ra am tường ngôn ngữ miền Bắc lắm. Đọc những lời đối thoại giữa tác giả với cô vũ ba lê Thu th́ rơ. Hoặc một đoạn trong tập truyện ngắn "Thiên Đàng Treo" rất linh động và đặc biệt "Bắc Kỳ" từ trang 143 đến 147. ("Chuyện Tục Về Một Vùng Thanh").

Về ảnh hưởng tai hại của tác phẩm của Xuân Vũ đối với xhcn, một cán bộ công an Saigon đă nói với bác só Phạm Thành Tài, giám đốc cũ của Xuân Vũ ở nha Chiêu Hồi: "…Thằng Thiệu trốn, bỏ lại đất nước, ta c̣n có thể sửa lại, c̣n thằng Xuân Vũ bỏ lại tác phẩm th́ chả ai sửa lại được, v́ nó là chất độc, cực độc."

 

Vài nét về cuộc đời trôi nổi Nam-Bắc, Bắc-Nam của Xuân Vũ:

Xuân Vũ, tên thật là Bùi Quang Triết, sinh ngày 19 tháng 3 năm 1930, tại làng Minh Đức, Quận Mỏ Cầy, tỉnh Bến Tre (Kiến Ḥa). Cha ông là một nhà nông nhưng rất thích thơ văn, đă có hàng ngàn bài thơ, chưa in th́ bị mất trong chiến tranh. Xuân Vũ chỉ có một người em gái suốt đời ở vậy nuôi cha mẹ v́ người anh duy nhất là ông đă "lậm kháng chiến rồi."

Bất chấp sự khuyên can của cha mẹ, cậu bé Triết 15 tuổi đi theo người cậu kháng chiến chống Pháp và gia nhập đoàn thiếu nhi cứu quốc dưới sự điều khiển của Trần Bạch Đằng. Xuân Vũ học làm thơ với nhà thơ Tâm Điền, tức "nhà thơ vàng" Xuân Tước, và có bài thơ đăng báo đầu tiên ở Hà-nội khi mới 17 tuổi. Năm 1950 ông làm cho báo "Tiếng Súng Kháng Địch" của khu 9. Sau hiệp định Genève ông tập kết ra Bắc.

Thấy cảnh xhcn miền Bắc không giống như ông mô tưởng khi c̣n ở tuổi mơ mộng 16, ông bèn ngây thơ vào trụ sở Ủy Hội Quốc Tế Kiểm Soát Đ́nh Chiến xin trở về Nam, trong thời gian chưa hết hạn. Dĩ nhiên lính gác người Việt là mật báo viên của đảng đă báo cáo việc này và ông bị kiểm thảo, phải lên đài đọc lời cải chính là ḿnh không bao giờ xin trở về Nam. Từ đó ông bó buộc phải làm việc cho đảng để lập công, chuộc tội. Ông sáng tác và được vào hội nhà văn cùng với Phùng Cung năm 1958. Đến năm 1965, nhờ có Trần Bạch Đằng là cán bộ cao cấp ở miền Nam, cũng là thủ trưởng cũ của Xuân Vũ vận động cho nên Xuân Vũ được nhập đoàn đi B, (tức là vào chiến trường miền Nam).

Ông nhận nhiệm vụ vào miền Nam để sáng tác nâng cao tinh thần chiến đấu của quân cán chính và lấy chất liệu cho sáng tác văn nghệ gửi ra Bắc. Ông đă tả lại cuộc vượt Trường Sơn gian lao hiểm trở đầy chết chóc, bệnh tật, hiểm nguy trăm điều trong bộ hồi kư "Đường Đi Không Đến" 5 tập (gần 2000 trang): Đường Đi Không Đến (I), Xương Trắng Trường Sơn (II), Mạng Người Lá Rụng (III), Đến Mà Không Đến (IV) và Đồng Bằng Gai Góc (V).

Nhưng vào đến nơi ông mới thấy những điều người ta tuyên truyền ở ngoài Bắc là giả dối: "vùng giải phóng con chó nằm c̣n tḥ cái đuôi ra ngoài". Hơn nữa ông nh́n rơ thực tại phũ phàng:

"Ḍng họ tôi nội ngoại ủng hộ cách mạng, con cháu đi theo cách mạng, hy sinh cho cách mạng để mất trên hai chục ngôi nhà lớn…..Như vậy cách mạng đă "trả công" cho tôi bằng cách giết một người d́, một người cậu và một người cô, c̣n ai nữa th́ tôi chưa tính sổ" (trang 164-166)

Ông liền t́m cách bỏ "cách mạng", về thành. Ông được trọng đăi, được cử làm giám đốc một nha, bộ chiêu hồi, nhưng ông không dám nhận, chỉ nhận làm phó cho một người bạn và đồng chí cũ cũng mới hồi chánh là giáo sư (đại học Hà-nội) Phạm Thành Tài.

Khi miền Nam mất vào tay cộng quân, ông đă thoát được ra nước ngoài. Mấy năm đầu ông phải làm đủ mọi công việc để kiếm sống nên tạm ngưng viết trong vài năm. Đến khi đă dành dụm được một số tiền ông liền "trở lại cầm bút với một sức mạnh vũ băo, ông viết như thác đổ…" (2) Ngoài bộ hồi kư 5 tập nói trên, sau đây là những sách ông đă viết từ khi tới Mỹ:

2000 Ngày Đêm Trấn Giữ Củ Chi (7 tập).
Văn Nghệ Sĩ Miền Bắc Như Tôi Biết.
Mười Năm Mưa Phùn Gió Bấc.
Những Bậc Thầy Của Tôi.
T́nh Trên Cánh Gió.
Nửa Thế Kỷ Phạm Duy
Trả Ta Sông Núi (thơ, trường ca)
Lệnh Tấn Công (kịch)

Và 36 cuốn vừa truyện dài, vừa truyện ngắn:
Cách Mạng Tháng 8, Cha Đẻ C̣ng Số 8
Kẻ Sống Sót. The Survivor (Anh ngữ)
Đỏ Và Vàng. Đỏ Và Bùn. Bùn Đỏ. Biển Lửa Và Núi Tro. Ta Về Hôn Đất.
Sông Nước Hậu Giang. Cái Rác. Coi Chừng Chó Dữ. Ngọn Rạch Bằng Lăng Thiên Đàng Treo. Thiên Đàng Treo Đứt Giây. Con Người Vốn Quư Nhất
Tự Vị Thế Kỷ. Thiên Đàng Chuột. Ông Lăo Thổi Bong Bóng
Trăng Kia Chưa Xế. Vàng Mô Bông Lúa. Những Độ Gà Ṇi. Thầy Tư Cóc
Dưới Bóng Dừa Xanh. Xóm Cái Bần. Mưu Trí Đàn Bà. Buồng Cau Trổ Ngược. Tấm Lụa Đào… Cô Ba Trà.

Ngọc Vùi. Hột Xoàn Là Của Trời Cho Quê Huơng Yêu Dấu. Đồng Bạc Để Nái. Cái Móng Tay.

Bữa Tiệc Thịt Chó Dưới Trời Cần Vương (lịch sử tiểu thuyết)

khổ của chương này cũng như mục đích của toàn soạn phẩm không cho phép lược tóm và trích dẫn tất cả 34 tác phẩm của Xuân Vũ, mà tác phẩm nào cũng chứa đầy dẫy dữ kiện. Chúng tôi sẽ chỉ chọn một vài đoạn vắn rải rác ở một số tác phẩm nói lên nhận xét của tác giả về chế độ và những nhà lănh đạo trong chế độ "xă nghĩa" đó, theo từ ngữ của Xuân Vũ. Tuy nhiên chúng tôi sẽ nói kỹ hôn về tập "Đường Đi Không Đến", đă đoạt giải nhất văn học miền Nam dưới thời Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu. Cuốn sách đó thuộc loại hồi kư. Về tiểu thuyết sẽ trích dẫn bộ " Đỏ Và Vàng".


Đường Đi Không Đến

Đường Đi Không Đến là cuốn đầu trong bộ hồi kư (Vượt Trường Sơn) mang cùng tên "Đường Đi Không Đến" gồm 5 cuốn. Vào những năm 1968-1969, cuốn này đă được đăng dần trên tờ báo Tiền Tuyến của Nha Chiến Tranh Tâm Lư, Bộ Quốc Pḥng VNCH rồi được xuất bản tại Saigon năm 1973. Tác phẩm đă được giải thưởng của Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu. Không đầy 1 năm sau nó đă được tái bản tại Saigon và tính đến năm 1993 th́ nó đă được tái bản 8 lần tại Mỹ. Tuy là một cuốn hồi kư gồm những sự việc có thật được thuật lại theo thứ tự thời gian nhưng đă được tác giả viết một cách trau chuốt đến độ hấp dẫn không kém ǵ những tiểu thuyết thời danh. Có lẽ v́ nguyên những sự việc xảy ra tự chúng đă rất ư độc đáo và đă để lại trong tâm trí tác giả những ấn tượng sinh động khác thường. Để trả lời những ai nghi ngờ tác giả cường điệu, xin trưng dẫn lời tác giả trong bài tựa cuốn tiểu thuyết "Đỏ Và Vàng":

"…Đó có phải là "cường độ" không? Ai CƯỜNG nổi đến ĐỘ đó?? Chính cái thực tế đó, tự nó đă là một sự cường độ tối cao rồi, cần ǵ phải cường độ nữa. Đúng tiếng của nó là cường điệu. Không có nhà văn nào không cường điệu. Nhưng khi sáng tác về cộng sản th́ không cần. Chỉ sợ không viết nổi sự thực về c.s. thôi."

Tôi không phải là một nhà phê b́nh văn học. Mục đích soạn phẩm này cũng không phải để nêu lên những cái hay cái đẹp của một tác phẩm văn chương. Tuy nhiên với tư cách là một độc giả thường tôi muốn chia sẽ với bạn đọc sự cảm phục của tôi đối với lối viết chuyện linh hoạt, tài hoa của tác giả, bằng cách trích dẫn dưới đây một vài đoạn vắên mà tôi cho là hay, để kéo sự chú ư của độc giả tới những điều chân thật, sâu sắc mà tác giả giăi bày trong cuốn sách liên quan đến cái nh́n của ông đối với cộng sản Việt Nam trước và sau khi ông rời bỏ cộng sản.

1. Đôi chân ngọc của cô vũ công vũ Ba Lê tên Thu:

"Tôi trỏ vào Thu đang từ suối đi lên. V́ sợ ướt quần nên Thu xắn lên quá đầu gối rất xa. Màu da trắng loáng thoáng qua những kẽ cây rừng. Tôi rỉ tai anh trạm trưởng: Cặp đùi đẹp nhất thủ đô đó, anh xem giùm một chút là hết bi quan ngay.

- Khậc, khậc! Anh trạm trưởng nh́n theo hướng tay tôi chỉ rồi quay lại, nét mặt hững lên, thô ngây như một anh chàng lần đầu mới nh́n thấy đàn bà.

Thu không thấy tôi và anh trạm trưởng, nên cứ tự nhiên đi tới, càng lúc càng gần chúng tôi. Cái màu trắng mơ hồ lúc năy bây giờ đă hiện lên gần quá. Có thể nom thấy những hạt nước c̣n đọng trên làn da như những hạt sương điểm trên những cành hoa bạch huệ. Nhưng anh trạm trưởng không nh́n thẳng. H́nh như anh bị lóa mắt trước một hiện tượng kỳ lạ, xa lạ với cuộc sống lâu nay của anh. C̣n tôi th́ có thói quen, khi th́ công khai, khi th́ lén lút, khi th́ thiệt t́nh khi th́ vờ vịt tôi đă nh́n cái hiện tượng đó, cái kỳ quan đó không biết bao nhiêu lần, mỗi lần mỗi rung động, mỗi ư nghó, mỗi diễn biến tâm trạng, mỗi dục vọng. Tôi đă t́m thấy tất cả an ủi trong cái hiện vật lạ lùng ấy. Thơ tứ ở trong đó và những ư nghĩ sôi nổi, những cảm t́nh nồng cháy cũng ở trong đó….

Nói đến Thu là tôi nghĩ ngay đến đôi thỏi ngà thon thon, không no tṛn quá cũng không mong manh quá, một cái ǵ gần như được cân tiểu ly cân đo và một bàn tay điêu khắc kỳ diệu nhào nặn tác hợp." (trang 178)

 (và nơi trang 245): "Coi chừng …ḥn đá đó trơn lắm!" Tôi chỉ ḥn đá mà mắt tôi không rời chân nàng. Làn da trắng vừa xanh mét vừa ướt nước. Những hạt nước c̣n đeo dính rải rác trên chân nàng như luyến tiếc những giây phút sinh thú của chúng nên chúng cố bám vào đấy như những hạt ngọc để trang điểm cho những vật thể mà sắc đẹp vốn đă thừa. Thu ôi! Nếu tôi được là một hạt nước dính nôi chân em! (…)

- Ước ǵ anh được làm một hạt bụi dưới chân em.

- Em sẽ nghiền nát anh ra.

- Không, anh sẽ bay tung lên và đáp lên tóc lên má em.

Thu đỏ rừ hai má…. " (tr.245)

Sách có hơn ba trăm trang th́ gần một trăm trang tác giả dành cho cặp chân cô vũ nữ Ba Lê. V́ chẳng những nó đẹp, nó c̣n ḅ thưông, ḅ sưng, ḅ độc nữa. Biết bao người chiêm ngưỡng nó, ao ước nó, giành nhau săn sóc nó. Khi đôi chân ngọc sưng húp cần qua suối hết người này đến người kia ước mong được cơng nàng con gái đẹp có đôi chân ngà. Tác giả cũng đ̣i cơng, nhưng vừa qua côn sốt rét xong sức đâu mà cơng. Khi nàng té trên ḍng suối, chàng cố tiến tới chỉ mong được đỡ nàng lên nhưng không kỊp v́ đă có những anh lính trẻ ôm lấy nàng trước rồi. Nhưng dầu sao chàng vẫn có ưu thế với nàng hôn bất cứ ai. Những lúc không cần sức th́ chỉ có chàng có cơ hội và quyền lực để săn sóc nàng. Nàng vẫn biết chàng đa t́nh:

" - Ai anh cũng yêu! Tôi vui vẻ: - Em trách anh làm ǵ chuyện đó? - Không, em đâu có trách anh. Thu lặng lẽ nh́n tôi với đôi mắt đờ dại không c̣n ánh sáng. Rồi Thu khẽ lắc đầu: - Anh đừng yêu em! - T́nh yêu như trái chín. Làm sao ngăn cản được? - Em không chịu đựng nổi t́nh cảm mănh liệt của anh!" Tôi quỳ sụp xuống và ôm chặt lấy đôi chân nàng. Tôi nghe như có một khối nam châm hút tôi vào một vật ǵ mền mại và ngọt ngào hương. Bên tai tôi tiếng gió rít, tiếng suối reo. Một cánh buồm đang no gió hứa hẹn một cuộc vượt trùng dưông" (tr 318-319).

Cũng vẫn đôi chân nơn nà, thon thon của Thu sẽ là đề tài tranh căi gay go giữa ông Chín, ngoại ngũ tuần, với đám lính trẻ về "Lập Trường" (Lập trường chính trị, lập trường cách mạng hay lập trường giai cấp?) kéo dài trong nhiều trang sách linh động mà duyên dáng gần cuối sách nói lên hết cái thâm ư của tác giả nhằm chế riễu lập trường của Đảng.(tr. 257-262).

Tiếng gọi ân t́nh của đôi chim gợi nhớ lại cuộc giao t́nh của cặp trai gái (Chính là tác giả và cô bạn gái tên Phương):

"Tôi nghiêng đầu ra mép vơng. Không gian sầu thảm. Một con chim gi đang đậu ngay trên đỉnh đầu tôi, tự năy giờ đứng ở đấy, chốc chốc lại kêu lên những tiếng ai oán. Tôi không thấy nó nhưng tôi chắc nó mầu xanh sậm và có đôi mắt chan chứa u buồn. Ở đàng kia có một cô luôn luôn đáp lời, mỗi lần chú đàng này gióng lên tiếng gọi. Dường như chúng đang ḥ hẹn t́m kiếm nhau. Tôi có cảm giác đó là linh hồn của hai người chết v́ một mối t́nh nan giải, và đôi linh hồn ấy đêm đêm lại quờ quạng t́m đến nhau để nối lại cuộc t́nh ái dang dở trên dương trần. Tiếng kêu của chúng nghe năo nùng ai oán lạ. Nghe chim kêu tôi thấy đau khổ tràn ḷng. Tôi nghe như gan ruột ḿnh chín từng đoạn một, nỗi t́nh yêu, nỗi cuộc đời.

"Dội lên trong tâm tư tôi một nỗi ai hoài xa xót. Hiện lên trong đầu óc tôi một đôi nhân t́nh …Họ yêu nhau. Họ ḅ cấm đoán…Nhưng rồi họ vẫn yêu nhau. Họ ḅ cảnh cáo (….)

…Rồi nàng nghe tất cả những cảm giác của nàng dồn lại ở một trung tâm, một nôi, một cái rốn đại dương ào ào sóng dậy mà cây thiết bảng thần thông trấn giữ vừa cắm thẳng vào, đau đớn mà êm ái. Nàng nghe nàng trôi bập bềnh trên mặt của một biển nhạc mênh mông với một nḥp điệu đều đều với những trường canh chắc ṇch. Nàng không thấy ngọn cây đang quay tít bên ngoài, không thấy đôi chim đang trố mắt nh́n nàng. Giây phút đó kéo dài. Đột nhiên nàng muốn rít lên, nàng thấy toàn thân nàng rắn lại thành một tảng băng và đồng một lúc nàng cũng nghe có một làn nước ấm đê mê chảy qua suốt khối băng ấy. Hai cánh tay nàng giô lên ôm siết lấy, quấn chặt lấy, gh́ xuống, miết xuống một vật ǵ vừa nặng vừa ấm làm cho khối băng kia tan vỡ, đầm đ́a. Ngọn gió hiếm hoi của rừng già thổi qua như một người khách lănh đạm. Lá lại rôi, đàn ve lại thổi điệu nhạc sầu muôn thuở.

Nàng đă nghe lại tiếng vỡ của lá khô ḍn và nàng gọi: -Anh!

 (…) Chao ôi tôi nằm một ḿnh ở đây, treo lủng lẳng trên cành cây mà tiếc cái kỷ niệm của chính tôi. Cái cảnh đó đối với tôi đáng lẽ ra là cuộc sống thực hàng ngày, thế mà nó đă trở thành kỷ niệm, đáng lẽ là tưông lai, nó lại là dĩ văng, đáng lẽ là hạnh phúc, nó lại là khổ đau, và tôi biết tôi với Phương từ đó chỉ c̣n sống với nhau bằng kỷ niệm. (trang 202-206)

2. Ư nghĩa của nhan đề "Đường Đi Không Đến".

Sau 30 tháng tư, khi đă chiếm được miền Nam rồi, các người cộng sản, các đồng chí cũ của tác giả đă cười đắc thắng, nếu như họ gặp được tác giả chắc sẽ ngạo nghễ bảo ông rằng: "Đấy, mày đă thấy là đường đi có đến hẳn ḥi… "Chúng tao đă đến. Cách Mạng đă đến. Thống nhất đă đến. Mày c̣n dám nói không đến nữa hay thôi?"

Đó là ư nghĩa tiềm ẩn sâu xa của cái tựa, cái nhan sách. Có lẽ khi đặt tên cho cuốn sách Xuân Vũ không phải không nghó tới điều đó. Và chắc ông cũng không ngờ rằng Cộng sản lại có thể chiếm được miền Nam. Nhưng ông vẫn có thể trả lời không nao núng: "Đến mà vẫn là không đến. Để rồi xem có đúng vậy không." Và cho đến khi tác phẩm này được tái bản ở Hoa Kỳ th́ mọi người, nhất là những đồng chí cũ người Nam Bộ của ông, đều thấy rằng cuộc "chiến thắng" đă chẳng đi đến đâu, v́ người miền Nam đă bị lừa gạt, lợi dụng, bạc đăi và bóc lột, phải sống kiếp sống tù túng, ḱm kẹp và cực khổ gấp trăm lần hơn xưa. Và không phải chỉ có người miền Nam mà cả người miền Bắc cũng cùng chung số phận. Chỉ trừ một số rất ít thuộc giai cấp lănh đạo mới, giai cấp "tư bản đỏ". Vậy th́ đường đi vẫn không đến, theo ư nghĩa tượng trưng, chung cuộc. V́ vậy tập 4 trong bộ hồi kư này mang tựa đề: "Đến Mà Không Đến"

Nhưng tựa đề của cuốn sách (tập 1) c̣n có ư nghĩa cụ thể, giai đoạn của nó đối với một số đông những người đi trên con đường đó, con đường Trường Sơn gian lao hiểm trở ngàn dặm, thiếu lương thực, thuốc men, nhất là thiếu tổ chức, thiếu lănh đạo. Cụ thể nhất, đau đớn nhất, chua xót nhất là những người bạn thân của tác giả, kể cả cô bạn gái tên Phương, đă bỏ thây ở dọc đường.

Lư do khiến số đông đă không đến nơi được là đói, bệnh; đáng sợ nhất là sốt rét rừng; dă thú, hùm beo, rắn rít, ve, đỉa, vắt; mưa rừng làm đổ cây đè chết người; sông sâu, núi cao phải vượt trong khi chân đau, sức yếu, bụng đói. Và trên hết là biệt kích của đối phương, máy bay trực thăng, B52 và trọng pháo lúc nào cũng có thể "thụt" tới. Tác giả đă tả tất cả những cái đó một cách sinh động với những chi tiết độc đáo mà chính ông cũng phải nhận rằng mặc dầu là một nhà văn đă từng dựng lên những cốt chuyện lôi cuốn người đọc chỉ nhờ óc tưởng tượng của ḿnh, nhưng vẫn không sao có thể tưởng tượng ra nổi những sự việc thực sự xảy ra trước mắt. Chính v́ vậy mà tác phẩm của ông đă có sức lôi cuốn, dẫn độc giả từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác trên mỗi trang sách.

Ông đă nói nhiều về cái đói nơi nhiều người, như Roánh, như Hồng em ruột của Thu… Cái đói không những làm biến đổi h́nh thể con người, mà c̣n biến đổi hẳn tính t́nh, phẩm cách và lưông tri con người. Cứ lấy một ví dụ thiết thực nhất là chính tác giả. Ông đă không thể hiểu nổi tại sao có lúc ông đă từ chối một củ khoai ḿ với một anh lính trẻ v́ quá đói đă ngửa tay xin ông, trong khi củ khoai ḿ của ông chưa cần tới v́ ông c̣n đang sốt chưa có thể lấy ăn. Dưới đây tôi chỉ xin chọn một vài hàng trích lấy từ câu chuyện thuơng tâm khá dài của tác giả:

"Bỗng một tiếng người hỏi tôi: - Anh ngủ à?

- Tôi định nằm chơi nhưng lại buồn ngủ, nguy hiểm quá! Tôi trả lời và mở mắt ra th́ thấy một anh bộ đội đứng sừng sững ở đầu vơng. Mặt anh ta phù lên no tṛn như một cái bánh bao, mắt anh ta lờ đờ, h́nh như anh ta đang sốt. Anh ta nói ngay:

- Đồng chí c̣n khúc sắn trên đầu vơng. Chắc đồng chí không dùng cho tôi…tôi xi..xin.

"Tôi ngồi bật dậy. Tôi như bị điện giật v́ có người đụng tới cái bao tử sắp thủng của tôi. Tôi không nói năng ǵ mà cứ bàng hoàng. Tôi không hiểu anh ta nói ǵ cả. Và tôi cũng đáp lại như một cái máy, không hiểu rằng ḿnh đă nói ǵ!

"- Không được đâu đồng chí, đây là của một đồng chí khác, mà đồng chí đó đang sốt không ăn cơm được. Chứ phải của tôi th́ tôi cho đồng chí ngay rồi. Đồng chí với nhau mà! Hơn nữa đồng chí vào giải phóng miền Nam của tôi.

"Bây giờ nhớ lại những lời đó, tôi thấy thật xấu xa. Ghê gớm thay cái miệng con người, cái miệng khôn ngoan hay ngu xuẩn cũng chỉ v́ cái dạ dầy. Trong một con người cái cao nhất không phải là cái đầu mà là cái dạ dầy.…"

Triết lư về cái dạ dầy c̣n được tác giả nói tiếp thật dài… Sau đó tác giả đă hối hận, tự trách và cố t́m cách chuộc tội bằng cách nhờ một người khác chuyển củ sắn tới anh lính đói kia. Nhưng người này đi được một quăng th́ bóc ăn, c̣n ngoái nh́n lại như chế riễu tác giả.!

"…mắt tôi trông thấy từng người rơ ràng. Chỉ cách tôi độ mười bước th́ vỏ sắn đă rơi tơi tả xuống đất….Anh ta đă nuốt trửng cái lương tâm của tôi…" (trang 262-263)

Đến đây tôi xin trích nguyên văn một đoạn của tác giả để mô tả con đường họ đi và lư do tại sao không đến:

"Tất cả những người t́m ra con đường xuyên qua hàng ngàn cây số rừng sâu núi thẳm để đưa quân về "giải phóng miền Nam" thật là giỏi chứ chẳng phải chơi đâu. Nhưng vạch đường là để cho người ta đi. Muốn cho người ta đi một con đường dài một trăm ngày thẳng thét, liên tục như vậy và là con đường núi, đường đèo, đường lội, đường trèo, đường đi đêm không đốt đèn, đường đi hai ngày với một bi đông nước với mấy vắt cơm thiu, con đường mang vác khổ sai mà không đủ muối gạo ăn, con đường qua sông không thuyền, con đường chưa ai đi và sẽ không ai đi nếu người ta biết trước và…v.v..Muốn cho quân sĩ hành quân trên một con đường nguy hiểm như vậy, ít ra phải cho nó ăn uống, phải có thuốc men, có bóng cây, có nhà có trạm nghỉ ngơi th́ mới ḥng mong nó đi tới nôi được. Đàng này th́ không có ǵ cả ngoài con đường trô ra đó với những dẫn đường bất măn hà khắc, đôi khi ác nghiệt, và lúc nào cũng muốn rời bỏ chức nghiệp của ḿnh, một con đường đầy những người bệnh liệt vơng (không phải liệt giường, v́ ở đây không có giường) với bom đạn máy bay không ngớt với những toán đào ngũ trở lui do cả cán bộ tiểu đoàn "lănh đạo" với những tên bất măn tự gây thương tích để khỏi đi tới nơi v.v….Một con đường như vậy bảo sao người ta vui vẻ hy sinh mà đi cho được?…

…chỉ nội cái sốt rét thôi cũng đủ đánh tan một nửa lực lượng vô Nam rồi. Vượt Trường Sơn vai đeo ít nhất 30 kí súng đạn mà trong lưng chỉ có mỗi một kí muối và 20 viên kí ninh. Tôi nghĩ lại mà rùng ḿnh."

Hăy đọc thêm về con đường Trường Sơn vinh quang qua ng̣i bút quặn đau của Xuân Vũ:

"Trường Sơn, cái tên đó hùng vĩ thật, nghe th́ thích lắm, xem ảnh th́ ai cũng mê say cảnh lạ kỳ thú, nhưng than ôi! Trường Sơn xanh bạt ngàn, xanh vô tận mà chẳng bới ra đâu được một lá rau, c̣n nấm của Trường Sơn nhiều người thèm quá, ăn bừa, ăn xong, lỗ chân lông ra máu, mồm hộc máu ra mà chết. Nước Trường Sơn uống to bụng, phải nấu thật kỹ rồi mới dám nuốt vào. Mưa Trường Sơn th́ bất ngờ và day dẳng thúi đất, thúi cả da thịt.

"Trường Sơn đứng về mặt dinh dưỡng th́ không có ǵ đáng ca ngợi cả, ngoại trừ những bầy khỉ, voi và trâu rừng rất nhát, rất nguy hiểm. Tôi biết rằng con đường về là con đường đầu thai một lần nữa, con đường về là con đường đói khát, con đường sấm sét, con đường đau khổ và gian khổ, con đường dốc, con đường dài, con đường đi không đến mà rồi vẫn phải đi, trên vai phải mang theo những sứ mạng bày đặt, không biết ai trao cho, một thứ vinh quang không có, một thứ t́nh cảm ái quốc cũng giả tạo nốt, chỉ c̣n lại có t́nh cảm gia đ́nh là thực thôi!" (tr.111)

Mỗi trang giấy trong tác phẩm, mỗi ngày trên con đường vào Nam, mỗi chặng đường trèo đèo vượt núi lội sông băng suối đều thấy toàn đói, khát, bệnh tật, hiểm nguy và chết chóc, chết v́ đói, chết v́ bệnh, chết v́ bom, v́ hỏa tiễn, chết nằm trên vơng, chết trong hốc đá, chết không ai chôn, hay chôn mà để ḷi hai bàn chân ra, chết trôi sông, chết v́ bị cây đè, hay v́ cây gẫy trong mưa đâm vào ngực, thậm chí chết v́ bị huyện ủy làm t́nh trên vơng, vơng bị đứt, lưng cô gái rơi xuống đúng ḥn đá nhọn bị trọng thuơng, không ai cấp cứu v́ huyện ủy đă bỏ trốn! V.v. và v.v…

Tất cả những thảm cảnh đó do ai gây nên? Tác giả không nói một cách minh thị. Nhưng cứ đọc lời tựa và những trang cuối của cuốn sách th́ thấy rơ đó chính là "Đảng ta" vậy. V́ lời tựa và đoạn kết không dài nên tôi xin trích nguyên văn ở đây để thay kết luận riêng đối với cuốn đầu của bộ hồi kư ĐĐKĐ:

"Thay lời tựa.

Thuở bé đi học trường quận tôi thường đi một chiếc xe ngựa quen ở chợ làng. Chủ xe là một lăo già có lẽ đưa xe ngựa chuyên nghiệp. Khi tôi đến trường làng tôi đă thấy lăo đánh xe đưa khách, và về sau, khi tôi lớn lên, tôi vẫn không thấy lăo làm nghề nào khác.

Thời ấy con ngựa của lăo thật gầy. Không biết nó đă chạy mấy vạn lần trên con đường đá lởm chởm từ làng lên quận, cũng không rơ nó đă mang lại cho chủ bao nhiêu bạc cắc xu năm, chỉ thấy nó gầy quá, hầu như không đủ sức kéo xe nữa, nhưng nó vẫn nện móng hằng ngày trên con đường quen thuộc ấy.

Nó chạy chậm nổi tiếng. Điều đó làm cho lăo già không hài ḷng. Lăo ta dùng roi. Nhưng roi không có kết quả. Thực ra không phải con ngựa chạy chậm v́ lười mà chính v́ nó kiệt sức. Để lợi dụng cái sức c̣n lại trong con vật, lăo già đă nghó ra một cách có vẻ nhân đạo hôn. Lăo ta buộc một mớ cỏ non trên đầu cần câu và buộc chiếc cần câu dọc theo gọng xe.

Mồi lần con ngựa ḅ mắc vào xe nó cứ nh́n thấy mớ cỏ non đó nhảy múa trước mặt nó, tưởng chừng nó có thể ngoạm được và nhai ngấu nghiến đi ngay.

Nhưng tôi nghiệp con vật ngây thơ, có ngay xưông sống ra kéo chiếc xe đầy khách, mong rút ngắn cái khoảng cách giữa mồm nó và mớ cỏ. Cái mớ cỏ vẫn nhảy múa trước mặt nó, quyền rũ vô cùng, giục nó chạy tới, chạy nhanh tới.

Con vật ngây thơ vẫn cố sức phi tới với chút sức tàn, mong đớp được mớ cỏ. Có bao giờ lăo chủ xe lại giải thích cho con vật thân yêu của lăo v́ sao nó chạy hoài mà không ngoạm được mớ cỏ?

Saigon tháng Năm, 1973. Tác giả." (ĐĐKĐ, tr.10-11)

Đến cuối sách, có lẽ ngụ ư chặng cuối của con đường đi không đến, tác giả viết về chiếc xe và con ngựa như sau:

"Mái nhà, bờ ruộng với những hàng trâm bầu râm mát trưa hè. Và đây rồi cái kỷ niện sâu sắc nhất của cậu học sinh trường làng. Trên con đường đá xanh đầy ổ gà từ làng lên quận, một chú ngựa c̣m kéo chiếc xe ọc ạch với lăo già đầu bạc cầm con roi nẹt đen đét trong không khí.

Không hiểu sao cứ mỗi lần nhớ tới quê tôi th́ tôi lại bắt gặp cái h́nh ảnh ấy. Chiếc xe ngựa quá thân thuộc với tuổi thô của tôi. Từ lúc chú ngựa hăy c̣n tô sung sức đă từng oanh liệt đuổi theo xe hôi cho đến chú ngựa gầy yếu đi cam cḥu cho chúng bạn lướt qua mặt ḿnh, tôi vẫn đi chiếc xe ấy.

Rồi cho đến khi chú ngựa kiệt sức, lăo già đem một mớ cỏ non treo trên đầu cần câu buộc dọc theo gọng xe để khuyến khích chú ngựa chạy nhanh lên, tôi cũng không đi chiếc xe nào khác.

Một hôm tôi nói với lăo già:

- Sao bác chơi chi ác vậy?

Lăo già chỉ cười, cái cười thỏa măn của một kẻ thi hành một quỷ chước thành công. V́ là khách quen cho nên một hôm tôi được chứng kiến một cảnh năo ḷng. Hôm đó chiếc xe sắp về tới chợ. Cái dốc cầu cao quá. Lần nào về đến đây lăo già cũng ḥ hét nẹt roi vang trong không khí. Lần này cũng thế. Chú ngựa bỏ vó rầm rập xuống mặt đường đá xanh, tóe lửa, cố lôi chiếc xe lên đến nửa dốc. Bỗng nó bỏ vó lôi hẳn đi. Mớ cỏ non đang nhảy múa tung tăng trước mặt nó bổng lắc lư như quả lắc đồng hồ.

Lăo già vừa nẹt roi vừa quát, nhưng chiếc xe sựng lại rồi tụt xuống dốc. Lăo già vội nhảy xuống đất, cắn chiếc roi vào mồm và hai tay bắt bánh xe lăn tiếp với con vật. Nhưng chiếc xe nặng quá và đằng sau chiếc xe c̣n có cả hàng chục năm lao lực, cho nên lăo già dù có tài cán mưu kế đến đâu cũng không đẩy nổi chiếc xe và con ngựa già kiệt sức của lăo lên dốc.

Chiếc xe cứ tụt dần, rồi bỗng đánh rầm một cái, chiếc xe lật ngang qua. Lăo già chạy vụt tới nắm lấy cái hàm thiếc của chú ngựa lôi nó đứng dậy, nhưng chú ngựa đă ngă xuống, bốn vó bôi lia, cùng với hai bánh xe quay tít trong không khí. Lăo già vội vă rứt lấy mớ cỏ đă héo ở ngọn cần câu nhét vào mồm con vật đă sùi bọt lên trắng xóa, và thân mật bảo:

- Ăn đi, ăn đi con là khỏe lại ngay!

Con vật như nghe thấy lời nói ân nghĩa đó của lăo chủ, nó cố há mồm ra mà nhận lấy cái phần thưởng độc nhất của đời nó trước khi nó trợn đôi mắt lên mà nh́n lăo chủ …lần cuối cùng. (…)

Chao ôi! Sao giữa cái cảnh hăi hùng này mà tôi nhớ lại một chuyện buồn làm chi vậy?

Tiếng rên rỉ của anh lính gẫy chân làm cho tôi chợt nhớ ra rằng ḿnh đang nằm bên bờ một con suối lũ. Trời vẫn mưa. Nước đă dâng lên sát đít vơng tôi.Gió hú trên những ngọn cây cao như bước đi của những đám cô hồn t́m chỗ nghỉ chân. Một nhánh cây tḥ vào trước đầu vơng tôi chập chờn như một mớ cỏ non nhún nhảy. Nếu quả thật đó là mớ cỏ non th́ đây chính là chiếc xe đă gẫy đổ dọc đường." (trang 357-358)

 

Minh Vơ

Trích chương 17 Phản Tỉnh Phản Kháng, Thực Hay Hư. (trang 387- 404)

(*) Con số tính đến năm 1999, trong tổng số 72 tác phẩm đủ loại.

 

Lời của TVVN Online:

Con số tính đến năm 2003 là 82 tác phẩm. 6 tác phẩm cuối đời của nhà văn Xuân Vũ do Thuvienvietnam.com Ấn Quán xuất bản. Toàn bộ 82 tác phẩm của nhà văn Xuân Vũ đều được lưu trữ tại Pḥng Đọc Sách của Thuvienvietnam.com.

 

(Nguồn: Thư Viện Việt Nam - http://www.thuvienvietnam.com/content-50.html)